Кіріспе

Тіл шекарасы немесе тілдік шекара - екі тілдік аймақты бөліп тұратын сызық. Бұл термин екі тілдің өзара түсіністіксіздігін білдіреді. Егер екі көршілес тіл немесе диалект өзара түсіністік болса, ешбір нақты шекара қалыптаспайды, өйткені екі тіл тілдік өнертабыстарды үнемі алмастыра алады; бұл диалекттік континуум деп аталады. "Тіл аралы" - тілдік шекарамен толықтай қоршалған тілдік аймақ.

Маңызды ұғымдар

Өзара түсініктілік ұғымы түсініксіз. Ең бастысы, ана тілі емес адамдарға бір тілді басқа бір тілден ажырату қиынға соғады. Сонымен қатар, тілдің қандай екендігіне нақты анықтама жоқ: мысалы, кейбір тілдерде жазу жүйесі бар, бірақ әртүрлі сөйленеді, ал басқалары сөйлегенде бірдей, бірақ әртүрлі әліпбилер қолданылып жазылады. Мысалы, қытай тілінің әр түрлі "диалектілері" бірдей мағыналы бірдей таңбаларды қолданады, бірақ оларды әртүрлі сорттарда әртүрлі түрде айтуға болады. Жапондықтар сондай-ақ көптеген Канжи таңбаларын (қытай тектес) қытай тіліндегідей мағынада қолданады, бірақ олардың жиі әртүрлі "оқулары" (йоми) болады, олардың кейбіреулері қытай тілінде айтылуы мүмкін, ал басқалары мүлдем басқаша. Екі тіл арасында, тіпті бір-бірімен ешқандай байланысы жоқ тілдер арасында да ортақ терминдер жиі кездеседі. Мысалы, испан тілі Орталық Америка мен Оңтүстік Америка елдерінің көпшілігінде, сонымен қатар Испанияда да қолданылады. Диалектілердің арасында кішкене, бірақ танымал айырмашылықтар бар, бірақ Испания елінде де әртүрлі диалекттер бар. (Көптеген мәдениеттерде тілдің сөйлеу және жазу нұсқалары арасында кішкене айырмашылықтар бар ("тіркемелер"), олар әртүрлі жағдайларда қолданылады: мысалы, біреудің басшысымен сөйлескенде және достарымен сөйлескенде.)

Қиындықтар

Бір елде басқа елдің "туған" тілінде сөйлейтін адамдар да болуы мүмкін, олардың кейбіреулері екі тілді болуы мүмкін. Қалалық орталықтан шыққан акцент емес, шеткері аймақтан шыққан акцентпен де солай: шеткері адам әдетте білімділер "кем дұрыс" сөйлейді деп түсінеді, ал білімділер "дөрелілік" айырмашылығын байқамайды. Бұл құбылысқа отаршылдық тарих та көмектеседі. Тілдік шекараның белгілі мысалы - Бельгия, Франция, Швейцария және Италия арқылы өтетін роман және герман тілдерінің шекарасы.

Еуропалық кеңею

Тілдік шекаралар әрқашан саяси шекараларды білдірмейді; тілді ұлттылықпен байланыстыратын үрдіс - бұл 19 ғасырдағы еуропалық кеңею кезеңінде пайда болған жалпы қателік (мысалы, Мексика мен АҚШ-тың оңтүстік-шығысындағы англо термині немесе Солтүстік Үндістанда "ағылшын" термині). Белгілі бір тілдің қолданылуы жағдайға байланысты оны сөйлеушіге оң немесе теріс әсер етуі мүмкін. Мысалы, АҚШ-та тек ағылшын тілін меңгергендер ғана америкалықтар, ал америкалық еместер ғана ағылшын тілін меңгермегендер деп саналады. Бұл болжамның басталуы мемлекеттерде кітап шығару мақсатында және білім беру мақсатында "ресми" тілдер болатынынан басталған деп күтілуде, сондықтан ақыл-ой жазудағы тілді сөйлеумен байланысты болады. Осыған байланысты ағылшын тілін меңгерудің әлеуметтік пайдасы да бар. Бұған ең басты мысал - АҚШ-Мексика шекарасына жақын жерде екі тілділіктің таралуы, бұл шекараның саңылаулылығын көрсетеді және белгілі бір тілді сөйлейтіндердің бәрі айналасында "шекара" салудың қиындығын көрсетеді, әсіресе, әдетте этникалық және тіл арасындағы байланыстың көп еместігі. Мұндай жалпы екі тілділік кодты ауыстыру практикасына немесе сөйлеу кезінде тілдердің арасында еркін ауысуға әкеледі, дегенмен бұл қасиет біршама төмен қаралады, өйткені кодты жиі ауыстыру аймақтарында өмір сүретіндер тілге деген адалдығын дамытады.

Отарлаушылық

Тілдік шекаралар мен саяси шекаралар арасындағы айырмашылықтың тағы бір мысалы - колониализм арқылы тілдердің таралуы, бұл тілдердің бірнеше, міндетті түрде көршілес емес елдерде қолданылуына әкеледі.

Басқа мысалдар

Тілдік шекаралар мен саяси шекаралар әрқашан да келіспейді, бірақ саяси көшбасшылық тілдік шекараларды жүзеге асыруға тырысқан көптеген жағдайлар болды. Мексиканың АҚШ-пен шекаралас Сьюдад-Хуарес қаласында американдық ықпалдың көлемін азайту үшін әлеуметтік шаралар қолданылды, бірақ сонымен бірге, басқа да шетелдік мәдениеттердегідей, ағылшын тілін меңгерудің сыныптық пайдасы мойындалады және осы мақсатта мектептерде ағылшын тілінде оқытылады және көптеген телеарналар ағылшын тілінде. Бретон және уэльс тілдерін қолдануды тарихи тұрғыдан француз және британ үкіметтері теріс бағалаған. Кейбір мектептерде америкалық ана тілдерінде сөйлеуге төзбеушілік жағдайлары да бар, осылайша бұл оқушылар өз ана тілінде сөйлей алатын шағын қауымдастықтар құруға мәжбүр болады, осылайша өте кіші ауқымда "тіл шекаралары" пайда болады. Осындай мысалдар тілдік шекаралардың мәдени шекараларға әсерін көрсетеді, тіпті олар міндетті түрде бір және бірдей болмаса да.