Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Томас Мурдың 1817 жылғы өлеңі, Томас Мурдың өлеңі.
1817 poem by Thomas Moore
a poem by Thomas Moore
Лалла Рукх – ирланд ақыны Томас Мурдың 1817 жылы жарық көрген шығыс романы. Атауы негізгі оқиғаның кейіпкері – 17 ғасырдағы Моғол императоры Аурангзебтің (құрастырылған) қызының есімінен алынған. Шығарма төрт повесть өлеңдерінен және араларын байланыстыратын прозалық әңгімеден тұрады. Лалла Рукх немесе Лала Рух (لاله رخ laleh rox/rukh) есімі парсы поэзиясында жиі қолданылатын лақап сөз.
Lalla Rookh is an Oriental romance by Irish poet Thomas Moore, published in 1817. The title is taken from the name of the heroine of the frame tale, the (fictional) daughter of the 17th century Mughal emperor Aurangzeb. The work consists of four narrative poems with the connecting tale in prose. The name Lalla Rookh or Lala Rukh (لاله رخ laleh rox/rukh) is an endearment frequently used in Persian poetry.
Аты-жөні және шыққан тегі
Лалла Рух немесе Лалла Рух (لاله رخ laleh rox немесе rukh) деген есім "гүлжақшақты" дегенді білдіреді және парсы поэзиясында жиі қолданылатын лақап сөз. Лалла Рух "көк жақты" деп те аударылған, алайда, алғашқы сөз парсы тіліндегі "гүл" мағынасындағы "лалех" сөзінен, ал екінші сөз, "лаал", қызғылт немесе рубин түсті білдіреді. Тюльпандар алғаш рет Парсыда, шамамен 10 ғасырда өсірілген, және иран мәдениетінде маңызды символ ретінде сақталған, ал "Ләлә" есімі қыздар арасында кең таралған. "Рух" сөзі "бет" деп те аударылады. Лалла Рух – император Аурангзебтің құрастырылған кейіпкері, оның осы есімде қызы болған емес. Мур ақыны Лорд Байронның кеңесімен өлеңін шығыс елдерінің сәндік ортасына орналастырды. Бұл туынды 1817 жылы Мурдың Миддлсекстің Хорнси ауылындағы үйінде аяқталды, және үйдің аты, мүмкін Мурдың өзінің ұсынысымен, өлеңнің атымен аталды.
The name Lalla Rookh or Lala Rukh (لاله رخ laleh rox or rukh) means "tulip cheeked" and is an endearment frequently used in Persian poetry. Lalla Rookh has also been translated as "rosy cheeked"; however, the first word derives from the Persian word for tulip, laleh, and a different word, laal, means rosy, or ruby. Tulips were first cultivated in Persia, probably in the 10th century, and remain a powerful symbol in Iranian culture, and the name Laleh is a popular girl's name. Rukh also translates as "face". Lalla Rookh is a fictional daughter of Emperor Aurangzeb; he had no daughter of this name. Moore set his poem in a sumptuous oriental setting on the advice of Lord Byron. The work was completed in 1817 while Moore was living in a house in the countryside of Hornsey, Middlesex, and the house was renamed, possibly by Moore himself, after the poem.
Шолу
Бұхараның жас патшасына күйеуге берілген Лалла Рух онымен кездесуге аттанады, бірақ оның сүйеушілер тобынан шыққан ақын Фераморзға ғашық болады. Шығарманың басым бөлігі ақын айтқан төрт аралас әңгімеден тұрады: "Хорасанның жасырын пайғамбары" (Әл Муканнаның оқиғасына шамалы негізделген), "Жәннат пен Пери", "Отқа табынушылар" және "Харемнің нұры". Лалла Рух күйеуінің сарайына кіргенде, есінен танды, бірақ таныс үннен қайта жаңғырады. Ол қуанышпен оянады, өйткені сүйген ақынының өзі оған белгіленген патша екенін біледі.
Engaged to the young king of Bukhara, Lalla Rookh goes forth to meet him, but falls in love with Feramorz, a poet from her entourage. The bulk of the work consists of four interpolated tales sung by the poet: "The Veiled Prophet of Khorassan" (loosely based upon the story of Al Muqanna), "Paradise and the Peri", "The Fire Worshippers", and "The Light of the Harem". When Lalla Rookh enters the palace of her bridegroom she swoons away, but revives at the sound of a familiar voice. She awakes with rapture to find that the poet she loves is none other than the king to whom she is engaged.
Аллегориялық мағынасы
Ғалымдар Мурдың, өлімге кесілген ирланд бүлікшісі Роберт Эмметтің досы, өлеңінде "Француз революциясы мен 1798 жылғы Ирландия көтерілісінің жасырын бейнелерін көрсетіп, біріншісін айыптайды, ал екіншісін ақтауға тырысады" деп мәлімдейді.
Scholars have stated Moore, a friend of the executed Irish rebel Robert Emmet, depicts in the poem "disguised versions of the French Revolution and the Irish Rebellion of 1798, [and] condemns the former but justifies the latter".
Бейімделулер
Лалла Рух көптеген музыкалық туындылардың негізі болды, оның ішінде Фредерик Клей мен У. Г. Уиллстің (1877) кантатасы, атақты «Мен сен үшін Арабия әндерін айтамын» әнімен танымал. «Отқа табынушылар» – Гранвилл Бантоктың 1892 жылғы «драматикалық кантатасы». Сондай-ақ, ол Гаспар Спонтинидің «Лалла Рух, мерекелік сахналық қойылым» (1821) операсының негізі болды, ол ішінара «Нурмахал немесе Кашмирдің гүл фестивалі» (1822) операсына қайта өңделді, Фелисьен Дэвидтің «Лалла Рух» (1862), Антон Рубинштейннің «Фераморс» (1863) және Чарльз Вильерс Стэнфордтың «Жамылған Пайғамбар» (1879) опералары да осы поэмаға негізделген. Бір ара қосылған ертегілердің бірі – «Жәннат пен Пери» Роберт Шуманның (1843) хорлық-оркестрлік туындысы ретінде жазылды. Өлеңнің жолдары «Бендемер ағысы» әнінің сөзін құрайды. 1846 жылы өлең неміс тіліне «Лалех Рух. Шығыс елдерінен романтикалық өлең» деген атпен аударылды, автор – Антон Эдмунд Вуллхайм Да Фонсека. Бұл өлең өз заманында ең көп аударылған өлеңдердің бірі болды.
Lalla Rookh was the basis of number of musical settings, including a cantata by Frederic Clay & W. G. Wills (1877) featuring the famous song I'll Sing Thee Songs of Araby. The Fire Worshippers is an 1892 "dramatic cantata" by Granville Bantock based on one of the tales. It is also the basis of the operas Lalla Rûkh, festival pageant (1821) by Gaspare Spontini, partly reworked into Nurmahal oder das Rosenfest von Caschmir (1822), Lalla Roukh by Félicien David (1862), Feramors by Anton Rubinstein (1863), and The Veiled Prophet by Charles Villiers Stanford (1879). One of the interpolated tales, Paradise and the Peri, was set as a choral orchestral work by Robert Schumann (1843). Lines from the poem form the lyrics of the song "Bendemeer Stream". The poem was translated into German in 1846, as Laleh Rukh. Eine romantische Dichtung aus dem Morgenlande, by Anton Edmund Wollheim Da Fonseca, and was possibly the most translated poem of its time.
Мұра
Осы уақытқа дейін өлең үшін ең жоғары бағаны (3000 фунт стерлинг) алған бұл өлең Мурдың сол кездегі беделін едәуір арттырды. Сондай-ақ, ол Кашмирді (өлеңде Кашмир деп жазылған) "ағылшын тілді елдердегі әр үйге таныс термин" етіп, оның жұмақ екенін жеткізді (бұл санскрит тіліндегі ежелгі индуист және буддалық мәтіндерге барып тірелетін ескі ой). 1889 жылы құрылған "Құпиялы әлемнің жасырын пайғамбарларының мистикалық ордені", көбінесе "Грот" деп аталатын, мүшелігі тек шебер масондармен шектелген әлеуметтік топ, және оның әйелдер бөлімі – 1919 жылы құрылған Моканнаның қыздары да Томас Мурдың өлеңінен аттарын алды. Пакистанның Хасанабдал қаласындағы Моғол империясынан қалған қабір принцесса Лалурахтың қабірі ретінде белгілі. Кейбір тарихшылар мен зерттеушілер бұл жерде Император Хумаюнның үйінен Лалурах есімді әйелдің жерленгенін, ол Кашмирден сапарлап келе жатып қайтыс болғанын айтады, ал басқалары оның Император Аурангзебтің қызы болғанын мәлімдейді. Қабір алғаш рет 1905 жылы Леди Лалурахтың қабірі деп тіркелген, тарихшылардың пікірінше, бұл Мурдың танымал туындысынан алынған және Британдық Үндістан кезеңінде британдық офицерлермен аталған. Джордж Элиоттың 1871/1872 жылғы "Миддлмарх" романында Розамонд Винси кейіпкері туралы: "Оның сүйікті өлеңі – «Лалла Рукх»" делінеді (16-тарау).
The poem, which earned the highest price ever thus far for a poem (£3,000), enhanced Moore's reputation considerably at the time. It is also credited with having made Kashmir (spelt Cashmere in the poem) "a household term in Anglophone societies", conveying the idea that it was a kind of paradise (an old idea going back to Hindu and Buddhist texts in Sanskrit. Mystic Order of Veiled Prophets of the Enchanted Realm (founded 1889), often known as "the Grotto", a social group with membership restricted to Master Masons, and its female auxiliary, the Daughters of Mokanna (founded 1919), also take their names from Thomas Moore's poem. A tomb in Hassanabdal, Pakistan, dating from the Mughal Empire, is known as tomb of Princess Lalarukh. Some historians and others say that there is a woman called Lalarukh from the household of Emperor Humayun buried here after dying on a journey from Kashmir, while others claim that she was the daughter of Emperor Aurangzeb. The tomb was first recorded as the Tomb of Lady Lalarukh in 1905, which historians suggest was derived from Moore's popular work and named by British officers in the time of British India. In George Eliot's 1871/1872 novel Middlemarch, it is said of the character Rosamond Vincy, "Her favorite poem was 'Lalla Rookh'" (Chapter 16).