Кіріспе
Екі жын теориясы (lang es) – Аргентина саяси дискурсында зорлықпен жасалған саяси төңкеріс пен мемлекет тарапынан жүзеге асырылған заңсыз репрессиялық әрекеттерді моральдық тұрғыдан теңестіретін аргументтерді жоққа шығару үшін қолданылатын риторикалық тәсіл. Аргентинаның әскери диктатурасының (эвфемизм ретінде «Ұлттық қайта ұйымдастыру процесі» деп аталады) және «Кир соғысының» аяқталуынан бері, партизандық топтар (атап айтқанда, солшыл перонист Монтонерос және марксистік-лениндік Ejército Revolucionario del Pueblo немесе ERP) қарулы күштер (құқық қорғау органдары мен жартылай әскери топтармен бірге) тарапынан қуғынға ұшырағаннан бері, бұл термин негізінен адам құқықтары қозғалысы, саяси солшылдар, сондай-ақ бұрынғы партизандар мен олардың қолдаушылары тарапынан кеңінен қолданылады. Бұл адамдардың пікірінше, тіпті де-факто үкімет басқаратын ұлттық мемлекетті де партизандық немесе басқа да төңкерісшіл топтармен салыстыруға болмайды, себебі ұлттық мемлекет институттары заң шегінде әрекет етуге тиіс, тіпті заңсыздықпен күресу үшін күш қолданған жағдайда да. «Екі жын теориясы» термині солшыл ағымда сыни мағынада қолданылады және «ұлттық келісімге» қолдау көрсетуге шақыратын, кейде «кешіріп, ұмыту» христиандық идеясын пайдаланатын (бірақ, айыпталуынша, жасырын мақсаттары бар) қоғамдық тұлғаларға жабыстырылады. Әскерилердің беделі адам құқықтарын бұзу, экономикалық дағдарыс және Фолкленд соғысындағы жеңіліс салдарынан төмендегендіктен, айыптаушылар оңшыл репрессияны қолдаушылардың татуласу риторикасына жүгінуге мәжбүр екенін мәлімдейді, өйткені ашық қолдау білдіру көптеген аргентиналықтардың көзінде оларды дискредитациялайды.
Өмірбаян
1970 жылы Монтонеролар бұрынғы де-факто президент Педро Арамбуруды ұрлап, өлтіргеннен кейін солшыл топтардың қарулы зорлық-зомбылығы күшейді. Кейбіреулер қарулы күрес заңдылығын мына бір немесе бірнеше аргументтермен негіздеді: Аргентина әскери диктатураның билігінде болды. Үкімет саяси партияларды тыйым салып, кез келген наразылықты, кейде зорлық-зомбылықпен қудалады. Аргентиналықтардың көп бөлігінің көшбасшысы Хуан Перон елден қуылды және саяси аренаға қайта оралуына тыйым салынды. Куба революциясы қарулы күреске романтикалық аура сыйлады, көптеген жастар партизандарға немесе Juventud Peronista (JP) сияқты солшыл перонистік ұйымдарға, оның Монтонероның ықпалында болған радикалды қанаты – "Революциялық үрдіс" ("Ла Тенденсия" деп те қысқартылады) – қосылды. Бұл топтардың ешқайсысы да кездейсоқ зорлық-зомбылық арқылы халықты қорқытуға тырысқан жоқ деуге болады. Алайда, Монтонеролар халыққа қарсы зорлық-зомбылық жасаған жоқ, бірақ белгілі тұлғаларды өлтірді (мысалы, 1973 жылғы демократиялық өткелдің архитекторлары Артуро Мор Роиг, кәсіби одақтардың жетекшісі Хосе Игнасио Руччи). Басым көпшілік пікір Монтонеролар кісі өлтірулер жасады, олардың жақтастары осыған мақтан тұтты, бірақ ұйым оларға ресми жауапкершілік жүктемеді. Кейбір операциялардың нәтижесінде мерзімі өткен әскерлер немесе төменгі шендегі полиция қызметкерлері қаза тапты, олар өздерінің жоғары лауазымдыларының жасаған қылмыстары үшін жауапты емес еді. Кейбір шабуылдар әскерилердің отбасы мүшелерінің немесе достарының өліміне әкелді.
Argentina was under a military dictatorship. The government outlawed political parties and persecuted all forms of dissent, sometimes through violent means. Juan Perón, the leader of a vast mass of Argentines, was in exile and forbidden from re entering the political arena. The Cuban revolution lent a romantic aura to armed struggle, and many young people found themselves sympathizing with the guerrillas or with left wing Peronist organizations such as Juventud Peronista (JP), which had a radicalized wing named Tendencia Revolucionaria ("Revolutionary Tendency", sometimes shortened to La Tendencia) which was subject to Montoneros' influence. It can be argued that none of these groups attempted to terrorize the general populace through random violence. Yet, Montoneros killed notable persons who were not guilty of violence against the people (such as Arturo Mor Roig, the architect of the 1973 democratic transition, labor union leader José Ignacio Rucci. General consensus is that Montoneros carried out assassinations, and their supporters boasted of these, but the organization did not formally claim responsibility for them.) Some operations resulted in the deaths of conscript soldiers or lower ranking policemen, who could not be held responsible for the alleged crimes of their superiors. Some attacks resulted in the deaths of the families or friends of military officers.
Сын-пикірдің негіздемесі
Көптеген адамдар партизандық радикалды топтардың зорлық-зомбылығын (мақсаттары, құралдары немесе екеуі де) айыптайды, бірақ 1976 жылы басталған "Қырлы соғыс" кезінде қарулы күштер мен олардың серіктестері жасаған қасіреттердің моральдық мәртебесі ерекше, себебі қарулы күштер диктатурасы тұсында Аргентина мемлекеті азаматтарды қорқыту мақсатымен сотсыз немесе habeas corpus құқығынсыз ұрлау және адамдарды күштеп жоғалтуға ұмтылды. Жоғарыда айтылғандай, мемлекеттік шараларға қатысты негізгі сын – ұлттық мемлекет заңды сақтауға және адам құқықтарын құрметтеуге міндетті, тіпті осындай құрмет көрсетпейтін зорлық-зомбылық жасаған қылмыскерлерді тоқтату кезінде де. Сонымен қатар, Аргентина мемлекеттік терроризміне қоғамдық көлік құралдарында жеңілдік сұраған орта мектеп оқушыларын, кедейлерге көмек көрсеткен қарындастарды және партизанның телефон тізімінде кездейсоқ болған адамдарды заңсыз тұтқындау және жоғалту кірді.
Демократия қалпына келтірілгеннен кейін
Аргентина әскерилері мен басқа да адамдар "Лас соғысқа" қатысты әртүрлі пікір білдірді. Әскерилердің бір бөлігі өз әрекеттерінің моральдық тұрғыдан бұрыс және оларды ақтау мүмкін емес екенін мойындады. Көптегендері өздерінің жасағандарын мойындап, өкінуден бас тартты. Үшінші топ әскерилердің қылмыстарын "шамадан тыс іс-әрекеттер" деп атады, бұл елде соғыс болғанын, екі тараптың әртүрлі мақсаттар үшін күрескенін, сондықтан "барлық соғыстарда болатындай" жағымсыз салдарлар орын алуы заңды екенін көрсетеді. Демократиялық күштер 1983 жылы демократияның қайта орнатылуына дейін әскерилерді сынауда бірікті. Президент Рауль Альфонсиннің қызметке кіріскенге үш ай жетпей, демократиялық топтар арасында Монтонеросқа қатысты сын-ескертулер көбейді. Біріншіден, солшыл журналист Пабло Джуссанидің "Montoneros, la soberbia armada" атты кітабы Монтонеросты Еуропаның экстремистік солшыл террористік ұйымдарымен салыстырды. Содан кейін британдық тарихшы Ричард Гиллеспидің "Montoneros, Soldados de Perón" атты толыққанды және құжатталған еңбегі кеңінен танылып, Монтонерос туралы романтикалық емес бейнені қалыптастыруға септігін тигізді. Хуан Хосе Себрели өзінің "Los deseos imaginarios del peronismo" кітабында Монтонеросқа арналған бір тарауды жазып, оны "солшыл фашизм" деп сипаттады. Бірнеше жыл өткен соң, Сильвия Сигал мен Элисео Верон "Perón o muerte. Los fundamentos discursivos del fenómeno peronista" кітабының үшінші бөлімінде Перон мен Монтонерос арасындағы (сөздік) қарама-қарсылықты талдады. Альфонсин әскери хунталарды сотқа тартып, Монтонерос басшыларын, сондай-ақ Монтонероспен "заңсыз ұйым" құрды деген айыппен Рикардо Обрегон Кано сияқты адамдарды соттады. Обрегон Кано – 1974 жылғы ақпандағы полиция төңкерісінде қызметтен алынған Кордованың бұрынғы перонистік губернаторы, ол 1985 жылы он жылға бас бостандығынан айырылды. Альфонсин басшылығымен мемлекеттік комиссия жоғалып кеткендердің мәселесін зерттеді. Есебі үкіметке ұсынылғаннан кейін, ішкі істер министрі Антонио Трокколи "Лас соғыс" қылмыскерлері мен террористерді теңестіретін мәлімдеме жасады, бұл солшыл және перонистік оппозиция тарапынан "екі демонның доктринасы" деп сынға алынды. 1989 жылы президент Карлос Менем әскери қолбасшылар мен партизандық көшбасшыларды кешірді. 2003 жылы билікке келгеннен кейін Нестор Киршнер басшылығындағы үкімет Лас соғысының қылмыстарын ашуға және жазалауға баса назар аударды, оның ішінде 1980-жылдардың ортасында қабылданған, қазір күшін жойған рақымшылық заңдарымен қамтылған қылмыстар да бар. 2005 жылдың тамызында судья Менемнің кешірімін конституцияға қайшы деп таныды, ал Жоғарғы Соттың бұл мәселе бойынша соңғы шешімі күтілуде.
CONADEP баяндамасы
1984 жылы Адамдардың жоғалуы жөніндегі ұлттық комиссия (CONADEP) диктатура кезіндегі мәжбүрлі түрде жоғалып кету оқиғалары туралы кеңінен зерттеулер қамтылған «Nunca Más» («Ешқашан қайталанба») атты есеп жариялады. Ол «1970 жылдары Аргентинаны оң және сол жақтан келген экстремизмнің терроры шайқалтты» деген сөздермен басталды. 2006 жылы Буэнос-Айрес кітап жәрмеңкесінде ұсынылған CONADEP есебінің жаңа басылымына Адам құқықтары хатшылығы келесі абзацты қосты: «Мемлекеттік терроризмді зорлық-зомбылыққа қарсы күрес ретінде ақтауға тырысудың қабылдамауы қажет, егер ұлт пен мемлекеттің өз мақсаттарынан алыстауымен бетпе-бет келген адамдардың әрекеттерінде ақталарлық симметрия іздеу мүмкін болса да». CONADEP-тің бұрынғы мүшесі, журналист Магдалена Руис Гиньясу жаңа алғысөзді сынға алып: «Бұл есепті екі «шайтан» теориясын қолдау деп ойлау – ауыр тарихи қателік» деді. Бұрынғы президент Альфонсин Руис Гиньясудың пікірін қолдап, прологтың қосылуы «тарихи шындықты қайта жазуға қауіпті бейімділікті көрсетеді» деп мәлімдеді. Адам құқықтары жөніндегі хатшы Эдуардо Луис Духальде бұл өзгерісті «алғашқы алғысөздің қазіргі мемлекеттің адамзатқа қарсы қылмыстарды қудалауда қолдайтын саяси философиясына сай келмейтінімен» ақтады. Плаза-де-Майо аналарының президенті Хебе де Бонафини жаңа мәтінге ризашылық білдіріп, түпнұсқаға қатысты қатты сынға алды: «Сабато мен Трокколи осы сөздерді екі «шайтан» туралы әңгімелесу үшін жазды. Біздің балаларымыз «шайтан» емес еді. Олар революционерлер, партизандар, керемет және бірегей, елді қорғаған жандар еді».
"It is necessary to leave it clearly established [ ] that it is unacceptable to attempt to justify State terrorism as a sort of game of counteracting violences, as if it were possible to look for a justifying symmetry in the action of individuals faced with the Nation and the State's estrangement from their proper goals." Journalist Magdalena Ruiz Guiñazú, a former member of CONADEP, criticized the new prologue: "It is a grave historical mistake to think that the report was an apology of the theory of the two demons." Former President Alfonsín endorsed Ruiz Guiñazú's opinion and claimed that the addition of the prologue "shows a dangerous tendency to re invent history". Human Rights Secretary Eduardo Luis Duhalde justified the change saying that "the original prologue did not match the political philosophy that the State supports today with regards to the prosecution of crimes against humanity". Hebe de Bonafini, president of the Mothers of the Plaza de Mayo, expressed satisfaction over the new text and harshly attacked the original: "Sábato and Tróccoli wrote that shit to talk about two demons. Our children were not demons. They were revolutionaries, guerrilla warriors, wonderful and unique, who defended the country."