Кіріспе

2-ші ғасырдың соңы / 3-ші ғасырдың басындағы еврей раввині

Бар Каппара – біздің заманымыздың 2-ші ғасырының соңы мен 3-ші ғасырының басында (яғни танаим мен аморайлар арасындағы кезеңде) өмір сүрген еврей ғалымы. Ол шамамен 180-220 жылдары Рим провинциясы Сирия Палестинаның астанасы Кесария-Маритимада қызмет еткен. Оның есімі, "Каппараның ұлы" деген мағынаны білдіреді және оның әкесі, Элеазар ха Каппардың есімінен алынған. Ол Яһуда ха Насидің шәкірттерінің бірі және бірінші буын аморай болды. Ол дарынды ақын және әңгімешіл болған. Аңыз бойынша, Симеон бен Юда ха Насидің тойында ол қонақтарды әңгімелермен қызықтырып, тамақтары суығанша көңілдерін аударған. Дегенмен, оның сатиралық зердесі рабби атағына ие болу мүмкіндігінен айырды.

Атауы

Оның толық аты Елазар (дегенмен "Елиезер" түріне ешқандай негіз жоқ сияқты) бен Елазар ха Каппар еді. Осы форма танайлық көздерде, Тосефта мен Сифреде кездеседі; Талмудтағы қалыпты түрі "Бар Каппара", ал жиі қолданылатын "Элеазар ха Каппар Берабби" – осы атаудың қысқартылған нұсқалары. Кейінгі бір деректерге сәйкес, оның нақты аты Елазар емес, Шимон болған. Кохелет Раббада Бар Каппараның аты – Абба.

Өмірбаян

Бар Каппара Юда ха Насидің шәкірті болған. Оның ұстаздарының қатарында Вавилондық Натан және Еремия бен Елазар болған (вероятно, Израиль жерінің Мехильтасы мен Сифресінде айтылған Еремиямен бір адам).

Яһуда ха-Насимен қақтығыс

Бар Каппара мен Джуда ха Насидің мінездері қарама-қарсы болған сияқты, Джуда ха Насидің салтанатты ұлылығы Бар Каппараның поэтикалық еркіндігі мен көңілді мінезімен зейін қозғайды. Осы себептен екеуінің түрлі жағдайларда қақтығысқа түскені туралы жазбалар бар. Джуда бастапқыда Симеон бар Джуда ха Насидың үйлену тойына Бар Каппараны шақырудан бас тартты, бірақ кейін ойын өзгерткен соң Бар Каппара тойда Джуданы әжуалады. Тағы бір дерек бойынша, Бар Каппара басқаша кек алды: Джуда кейін Бар Каппараның құрметіне берген кеште ол көптеген түлкі туралы аңыз айтты (300-ге жуық делінген) және қонақтар оны тыңдау үшін тамаққа қол тигізбеді. Тағы бір жағдайда Бар Каппара Джуданың ұлы Шимонның алдында жұмбақ айтып, оның беделін түсірді. Джуда бұл туралы ұлынан естіген соң Бар Каппараға ешқашан оған рухани дәреже беруден бас тартатынын мәлімдеді. Иерусалим Талмуды осы оқиғаның сәл өзгеше нұсқасын келтіреді. Шимонның жұмбағының мәні көптеген түсіндіру әрекеттеріне қарамастан белгісіз қалды. Ыбырайым Крохмальдің пікірінше, Бар Каппара осы жұмбақ арқылы Джуданың жастар мен қарттарға қатысты қайратсыздығын сынаған. Бұл шумақ Талмуд дәуіріндегі еврей поэзиясының мысалы ретінде маңызды; оның аз ғана жолдары сол замандағы яһудилердің діни емес поэзиядағы қызметінің жалғыз куәсі болуы мүмкін. Оның тілі классикалық, бірақ сүйіншіл емес; күшті және таза, бірақ оңай және ағып жатыр. Қызығы, Бар Каппараның поэзиясының сақталған тағы бір мысалы – ол Сепфорис қаласында жиналған халыққа Джуда ха Насидің қазасын хабарлаған сөздері: «Едая үйінің иелері [Сепфорис тұрғындарына берілген лақап], мені тыңдаңыз! Адамдар мен періштелер ұзақ уақыттан бері Таураттың қасиетті жазбаларына ие болу үшін күресіп келеді; періштелер жеңіске жетті. Олар жазбаларды тартып алды». Бар Каппараның Сепфористе болуы Джуданың оған деген көзқарасына қарамастан, ол ұстазына деген қарызын жақсы түсінгенін және Джуданың қазасына шынайы қайғырғанын көрсетеді.

Кесариядағы қызмет

Яһуда хаНасимен болған келіспеушіліктері оны Ғалилеядан Кесарияға, астанаға көшіп кетуге мәжбүр етті. Ол құрған академия Яһуда хаНасидің күрделі қарсыласы болды. Оның ең маңызды шәкірттерінің арасында "Мишнаның әкесі" Хошая Рабба және бар Каппараның аггадистік үйретімдерін көп бөлігін жеткізген көрнекті аггадист Джошуа бен Леви болды. Яһуда хаНасидің ең жақын ізбасарлары және Яһуданың патриархалды үйінің қолдаушылары Ханина бар Хама мен Иоханан бар Наппаха Бар Каппараның ұлылығын мойындаудан тартынбады. Айтуынша, бір күні Кесарияның жағалауында кеме апатынан құтқалып, мүсірленген римдікті көріп, оны үйіне алып келіп, киім-кешек пен қажетті заттармен, сондай-ақ ақшамен қамтамасыз еткен. Кейіннен бұл кемеден құтқарылған адам Кесарияның проконсулы болды, және көп ұзамай ол құтқарушысына алғысын білдіру мүмкіндігі туды, саяси дүрбелеңге қатысқан яһудилер тұтқындалғанда, ол бар Каппараның тікелей араласуымен оларды босатты. "Авода Зара" 31а.3-те Бар Каппараның қазасынан кейін Иоханан бар Наппаха Бар Каппараның атынан жеткен сөздерді еске түсіру үшін Пародқа барғаны айтылады. Бұл жер туралы қосымша мәлімет жоқ; Бахер бұл Кесарияның шеткі ауданы болуы мүмкін деп болжайды.

Ұстазы

Бар Каппара әсіресе амораимдерге Бар Каппараның Мишна деп аталатын жинақтың авторы ретінде белгілі болды. Бұл еңбек сақталмаған, және, мүмкін, Талмудтың соңғы редакциясында ол жоқ болған. Шындығында, бұл жұмыстың Вавилонға жеткені күмәнді, өйткені Бавлиде оған сілтеме жасайтын жалғыз үзінді Иерусалимдік Шимон бен Лакиштің жазған нәрсесі. Дегенмен, Талмудқа енген оның Мишнасынан алынған көптеген үзінділер оның мәнін бағалауға жеткілікті. Менахем Меири оны Яһуда ха-Нассидің Мишнасына қосымша деп дұрыс анықтады, оның мақсаты оны түсіндіру және сирек жағдайларда басқа пікірлерді ұсыну (Бараитаны қараңыз). Сондай-ақ, ол Яһуда ха-Нассидің Мишнасына нұсқалар ұсынды, кейіннен кейбір жерлерде олардың араласуы соншалық, оның қайсысына тиесілі екендігі күмәнді болды. Бар Каппараның Мишнасын Тосефтаның редакторы да пайдаланды, одан көптеген шешімдер алды. Исая Халеви, алайда, Бар Каппараның Мишнасының бар екенін жеткілікті себепсіз жоққа шығарады. Бар Каппара астрономияны оқуға үлкен мән берді: «Егер біреу күннің тоқырауын және планеталардың қозғалысын есептей білсе, бірақ осы нәрселерге назар аудармаса, оған (Ишая 5:12) «Олар Раббының істерін, Оның қолдарының еңбегін қарастырмайды» деген аят қолданылуы мүмкін». Бұл мәлімдеме, оның Тораны оқу міндеті туралы пікірімен салыстырғанда ерекше көзге түседі: яғни, күніне Торадан екі бөлім оқитын яһуди – біреуін таңертең, біреуін кешке – Құдайдың заңын күні-түні ойлауға арналған міндетті орындайды. Бар Каппара табиғатты зерттеу ғылымын ғана емес, гректердің әдемілікке құштарлығын да бағалады. Ол Жаратылыс 9:27-ні былай түсіндірді: «Тораның сөздері Шемнің шатырларында (яғни, синагогтар мен мектептерде) Яфеттің (яғни, грек) тілінде айтылуы керек». Бар Каппараның нақты ғылымдарға деген құрметі, оның метафизикалық болжамдарға деген қарсылығымен теңестірілді, ол оның заманында яһудилер мен христиандар арасында гнозис түрінде гүлдеді. Бар Каппара 5-жазба 4:32-ге сілтеме жасап («Құдай жер бетінде адамды жаратқаннан бергі өткен күндер туралы сұраңыз») былай дейді: «Жаратылыстан кейінгі күндер туралы білуге тырысыңыз, бірақ одан бұрынғылар туралы білуге тырыспаңыз». Иерусалим Талмудында ол жазған және Амидадағы Алғыс айтудың 18-ші бөлімінің қайталануына енгізілген дұға бар. Бар Каппараның құрбандыққа шалынатын құмыраға (кеторет) қатысты айтқан сөздерін сефардтық яһудилер күніне үш рет (Шахариттан бұрын және кейін, Минхадан бұрын); хасидтік яһудилер күніне екі рет (Шахариттан бұрын және Минхадан бұрын); ал ашкеназдық яһудилер күніне бір рет (Шахариттан бұрын) оқиды.

Дәйексөздер

Тораның барлық негіздеріне байланысты қысқаша өлең қайсы? "Барлық жолдарыңда Оны мойында, Ол сенің жолдарыңды туралайды" (Нақыл сөздер 3:6). Әр адам баласына таза және жеңіл кәсіп үйретуі тиіс.