Кіріспе

Британдық ветеринар дәрігер (1915–1988)

Уоллес Брайан Воган Синклер (27 қыркүйек 1915 – 13 желтоқсан 1988) – британдық ветеринариялық хирург. Ол ағасы Дональд пен Дональдтың бизнес серіктесі Альф Уайтпен бірге жұмыс істеді. Уайт «Джеймс Эрриот» псевдонімімен жартылай автобиографиялық романдар сериясын жазды, Синклер мен Дональд аңыз бойынша Тристан мен Зигфрид Фарнон ағайындылары ретінде бейнеленді. Романдар «Барлық жаратылыстар ұлы да, кішкентай да» деген атпен екі фильм мен телесериалға бейімделді. Тристан ертедегі кітаптарда ветеринарияны оқып жүрген, емтихандарды үнемі қайта тапсыруға мәжбүр болатын, көбінесе пабта кездесетін және өзінің қатал ағасы Зигфридтен ашулы сөздер еститін сүйкімді алаяқ ретінде сипатталды. Синклер Эдинбургтағы Корольдік ветеринариялық колледжінде ветеринария мамандығын оқыды. 1943 жылы бітіріп, ағасының практикасына қайтып оралды. Келесі жылы ол Корольдік армияның ветеринариялық корпусына қосылды және Лидстегі жалпы тәжірибелі дәрігер Дуглас Ситонның жалғыз қызы Шила Роузға үйленді. Ол үйленгеннен кейін Үндістанның Харьяна штатына жіберілді, ал демобилизациядан кейін Шотландияның Инвернесс қаласындағы Ауыл шаруашылығы министрлігінің тұқымсыздық жөніндегі кеңес бөліміне қосылды. 1950 жылы министрлік оған Йоркширдегі ветеринариялық дәрігерлерге арналған диагностикалық зертхана – Лидстегі Уитвуд-Лейндегі Ветеринариялық зерттеу орталығына ауысуды ұсынды. Синклер 1977 жылы зерттеу орталығының басшысы болып тағайындалғаннан кейін зейнеткерлікке шықты. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін ол Херриот пен Йоркшир туралы лекциялар оқыды және Ұлыбритания мен АҚШ-тағы ветеринариялық мектептерде сөз сөйледі. Уайттың алғашқы кітабы жарық көрген кезде ол Тристан ретінде бейнеленгеніне қуанды және Уайттың барлық кітаптарына ынта танытты. Ол танымал болуді ұнататын сияқты көрінді және «Херриот еліне» саяхаттап келген туристерге бейресми кештер ұйымдастыратын. Ол Нью-Йорк штатының ветеринариялық медицина қоғамының жылдық жиналысында баяндама жасауға тиіс болған, бірақ кездесуге дейін Лидс жалпы ауруханасында қайтыс болды.

Ерте өмір және білім

Синклер 1915 жылы 27 қыркүйекте Харрогейт қаласында дүниеге келді. Оның әкесі, Джеймс, 19 ғасырдың соңында Сандай аралынан көшіп келген шаруаның ұлы еді. Джеймс былғары өндіруші болған деген аңыз бар, бірақ Синклер екі жасқа толғанда қайтыс болды. Синклердің үлкен әпкесі, Эльза Воган, 1934 жылғы 5 маусымда Харрогейттегі Сент-Роберт католик шіркеуінде Сирил Уолтер Расселге тұрмысқа шықты, оны әкесі құда түсірді. 1920 жылдары оның үлкен ағасы, Дональд, Эдинбург университетінің Корольдік ветеринариялық мектебінде ветеринарияны оқыды. Жастық шағында Синклер тіс дәрігері болуды ойлаған, бірақ ол жергілікті ветеринар болған туысына сиыр туберкулезіне тест жүргізуге көмектескеннен кейін ветеринарияға қызығушылық танытты. 1932 жылы ол Эдинбургтегі ветеринариялық мектепке түсті, бірақ бакалавриат емтихандарын тапсара алмады. Ағасы оны Глазго ветеринариялық колледжіне ауыстырды, бірақ ол профессор Джон Уильям Эмслидің патология сабағында күлгені үшін колледжден шығарылды. Соңғы кезде 1943 жылдың желтоқсан айында Эдинбургте кәсіби емтихандарын тапсырып, сол айда Корольдік ветеринариялық хирургтар колледжінің мүшесі атанды. Ол ветеринарияны оқыған кезеңде ағасына жұмыс істеді, ал бітіргеннен кейін Йоркширдегі Тирск қаласындағы 23 Kirkgate мекенжайындағы ағасының практикасына оралды.

Ветеринариялық мамандық

1944 жылдың 23 наурызында Синклер Корольдік әскери ветеринариялық корпусына (RAVC) қабылданып, лейтенант шеніне ие болды. Ол Эдинбург колледжінің офицерлерді даярлау корпусының (OTC) мүшесі болған. Бір айдан кейін, 1944 жылдың 20 сәуірінде, ол Харрогаттағы Сент-Робертс шіркеуінде Лидсте тұратын жалпы тәжірибелі дәрігер Дуглас Ситонның жалғыз қызы Шила Роуз Ситонға үйленді. Тойдан кейін төрт ай өткен соң, ол Үндістанның Харьяна штатындағы Амбала ауданына жіберілді. Синклер Бирмадағы әскерлерге тиесілі есектің және түйенің күтімін жүргізді. Соғыс аяқталғаннан кейін ол Үндістанның сүт өнімдерін дамыту бағдарламасына қатысып, әскери шаруашылықтарда жетпіс мың су бұқасын бақылады және жергілікті ветеринарларға жүктілікті анықтауды үйретті. Ол әскери қимылға ең жақын келген кезде, жергілікті тайпа лагерьке қолдан жасалған мылтықтармен оқ атқан. Альф Уайт Синклерге жиырма бетке дейін созылатын ұзақ хаттар жазатын, онда үйден жаңалықтар беріліп, Йоркширдің табиғаты сипатталатын. Кейін Синклер: «[Херриот] кітаптарын оқығанда, ауылдың сипаттамалары сол ескі хаттардағыдай екенін байқадым» деді. Капитан шеніне жеткен Синклер 1946 жылы демобилизацияланды. Англияға оралғаннан кейін ол жұмыс іздеу үшін Суррейдегі Ауыл шаруашылығы, балық шаруашылығы және тағам министрлігінің (MAFF) бас кеңсесіне барды. Оған Шотландияның Инвернесс қаласындағы Черч-стриттегі тұқымдық сапаны жақсарту бөлімінде жұмыс ұсынылды. Ол әйелімен бірге Инвернесс қаласындағы 109 Culduthel Road мекенжайында тұрды және Шотландияны аралап, фермерлер мен шаруаларға малдың өнімділігін арттыру бойынша кеңес берді. 1950 жылы министрлік оған Йоркширдегі ветеринарларға арналған диагностикалық зертхана – Лидстегі Уитвуд-Лейндегі MAFF ветеринариялық зерттеу орталығына ауысуды ұсынды. Ол Хайлендте жұмыс істеуді және өмір сүруді ұнатқанмен, туған Йоркширіне оралуды қабылдады, кейін: «Мен Йоркширден басқа ешқандай ауысуды қабылдамас едім, мен Солтүстік және Солтүстік-Шығысты осылай жақсы көретінмін» деді. 1953 жылы Синклер мен Кен Селлерс, орталықтағы ветеринариялық әріптесі, Нортумберлендтегі фермадағы қысқа мүйізді сиырларда Salmonella typhimurium жұқпасын анықтады. Малдың сүтін аталған фермада сауған. Шошқалар, тауықтар және қаздардың барлығы Salmonella typhimurium тасымалдаушылары болып табылған, бірақ ешқайсысында инфекцияның белгілері байқалмады. Синклер мен Селлерс құс шаруашылығына жақында ғана енгізілгендіктен, олар жұқпаның себебін құстармен байланыстырды. 1959 жылы ол сальмонеллез мәселесі бойынша MAFF ветеринариялық зертханалық қызметтері мен қоғамдық денсаулық сақтау зертханалық қызметтері комитетіне қосылды. 1965 жылдан 1977 жылы зейнетке шыққанға дейін ол орталықтың жетекші ветеринариялық инспекторы болды. 1970 жылдан 1974 жылға дейін Синклер қойлардағы скрейпи ауруын жоюға бағытталған ветеринариялық клиникалық сынаққа кеңесші болды. Скрейпи жұққан қойдың 25%-ына дейін өлуі мүмкін, және оған белгілі бір ем жоқ. Сынаққа Йоркшир мен Камберлендте орналасқан алты қой шаруашылығы қатысты. Фермерлер егіздер мен қошақандардың ұрпақтарын тіркеп, оларда скрейпи ауруының белгілері байқалса, барлық ауру қойлар, соның ішінде олардың туыстары да, шаруашылықтан шығарылатын. Мұндай есепке алу және іріктеу белгілі бір нәтиже берді, өйткені 1974 жылға дейін кем дегенде бір шаруашылық өзін скрейпиден азат деп жариялай алды. Синклер ірі қара мен қойлардағы инфекциялар туралы көптеген мақалалардың авторы болды, мысалы, бруцеллез және тері ауруы, бірақ ол академиялық салаға көп қызығушылық танытпады. Ол «жануарларға жауапкершілік сезіну» – ветеринардың ең маңызды қасиеті деп есептеді.

Әдеби және драмалық бейнелеулер

Уайттың алғашқы кітабы жарық көрген кезде Синклер Тристан рөлінде сомдалғанына қуанды және Уайттың барлық кітаптарына деген қызығушылығын сақтады. Ол Хэрриоттың кітаптары мен телешоуларының шындыққа адал екенін, бірақ кейде сюжет үшін шындыққа өзгерістер енгізілгенін айтты. Мысалы, бір жазбада Синклердің көлігін қашырып, жергілікті гольф клубының ғимаратын қиратқаны туралы айтылған. Ол оны оқыды, ал келесі кездесуде Уайтқа: «Мен мұны істегенімді есімде ұстамаймын», – деді, ол: «Жоқ, ол менің ісім емес», – деп жауап берді. Көрініп тұрғанындай, ол Джеймс Хэрриоттың кітаптағы бейнесіне сай келмеді, сондықтан ол оны Тристанға жатқызды. 2017 жылы Альф Уайттың ұлы Джим Уайт сұхбат берді және Джеймс Хэрриот франшизасы туралы әңгімеледі. Ол Синклер туралы былай деді: мәтін = Брайан [Синклер] дәл бейнеленген. Жақсы жігіт, өте жағымды жас жігіт, бірақ оның өмірлік мақсаты – мүмкіндігінше аз жұмыс істеу және барынша жақсы уақыт өткізу. [Брайан] ветеринариялық мектепте оқып жүргенде емтиханды жиі тапса алмаған сайын, Дональд [Синклер] төлеуге тиіс болды, ал Дональдтың сол кезде ақшасы болмады. Сондықтан екі [бауыр] арасындағы махаббат-назары бірінші кітапта жақсы көрсетілген. 1975 жылғы «All Creatures Great and Small» фильмі Уайттың Джеймс Хэрриоттың жартылай автобиографиялық романдарының алғашқы бейімделуі болды. Оны Клод Уотхэм режиссерлік етті, ал Джеймс Хэрриот және Зигфрид Фарнон рөлдерін Саймон Уорд және Энтони Хопкинс сомдады, ал Тристан рөліне Брайн Стирнер тартылды. Фильм түсірілімі кезінде Стирнер Стюарт Купердің 1975 жылғы «Оверлорд» фильмінде басты рөлді ойнаған. Алғашқы фильмнен бастап Уайт фильм және телешоу құқығынан түскен табысының бір бөлігін Синклер мен оның бауырына берді. «Бұл ветеринарға орынсыз» фильмінің жалғасы 1976 жылы шықты, бірақ онда Тристан кейіпкері болмады. Фильмдердің сәттілігінен шабыттанған BBC «All Creatures Great and Small» телесериалын жасауды тапсырды. Кристофер Тимоти Хэрриот, Роберт Харди Зигфрид, ал Питер Дэвисон Тристан рөлінде ойнады. Алғашқы репетициядан кейін Дэвисон Синклермен кездесті және онымен кездесудің «пайдалы болғанын, өйткені мен Тристанды қалай сүйкімді ету керектігін ойладым, тіпті ол қорқынышты мінез-құлық танытса да» деді. Синклер бұған жауап ретінде «Питер Дэвисон сияқты бойлы және әдемі адамның оны экранда ойнағанына қуанғанын» айтты. Сериал 1978 жылы көрсетілімге түсті және 1980 жылы аяқталды, ол кезде Хэрриот пен Тристан Дарроубиден соғысқа қатысу үшін кетіп қалды. 1988 жылы жаңа сериалға тапсырыс берілді, бірақ Дэвисонның басқа актерлік міндеттемелері болды және ол осы сериалда Тристан рөлінде тек бірнеше рет ғана пайда бола алды. «Барлық ұлы және кіші жаратылыстар» пьесасын Саймон Столворти сахнаға қойды. Пьеса алғаш рет 2010 жылы Дарем қаласындағы Гала театрында сахналанды, онда Джек Уорриер Тристан рөлін ойнады. 2014 жылы Билл Кенрайт пьесаның провинциялық гастрольдік көрсетілімін ұйымдастырды, Тристан рөлін Ли Латчфорд Эванс сомдады. 2020 жылдан бастап Ұлыбританиядағы 5-ші арна үшін Playground Entertainment және АҚШ-тағы PBS компаниясы «All Creatures Great and Small» телесериалын қайта жасады. Каллум Вудхаус алғашқы үш маусымда Тристан Фарнон рөлін ойнады, бірақ төртінші маусымда пайда болмады, өйткені үшінші маусымның Рождестволық арнайы эпизодында Тристан кейіпкері Корольдік армиялық ветеринариялық корпусына қызмет етуге шақырылды.

Кейінгі өмір және өлім

Зейнеткерлікке шыққаннан кейін Синклер кешкі астан кейін сөйлейтін агенттікке қосылды және Англияның солтүстігінде фермерлердің жиналыстарында сөйлеуге жиі шақырылатын болды. 1979 жылы ол Ұлыбритания бойынша «Херриот» және ветеринар дәрігер болу тақырыбында әйелдер үйірмелері мен әйелдер институтында лекциялар оқыды. Кейіннен оған осы тақырыптар бойынша сөйлеу үшін круизге ақы төленді. Бұл лекциялардан өзге, ол «Херриот еліне» келген американдық туристік топтар үшін ашық кештер ұйымдастыратын, бұл саяхаттарды Эрл Пил ұйымдастырды. Саяхаттардың ішінде Аскриггтегі «Кингс Армс» қонақ үйіндегі түскі ас болды, онда «Барлық жаратылыстар, үлкен-кіші» телесериалының көп бөлігі түсірілді. 1979 жылдың соңында Синклер Америка Құрама Штаттарындағы ветеринариялық училищаларда лекциялық тур жасады. 7 қараша 1979 жылы ол Айова штатының Америкалық ветеринариялық медицина қауымдастығының (AVMA) студенттік бөліміне С.Я. Стивенс аудиториясында сөз сөйледі. Тыңдаушылар саны мыңнан асып, ветеринария саласына қосқан үлесі үшін «Мейірімді дәрігер» мүсілімен марапатталды. Сол айдың соңында ол Американың ірі қара мал дәрігерлері қауымдастығының он екінші конференциясында сөйледі. Осы оқиғаны белгілеу үшін Техас штатының губернаторы оны штаттың құрметті азаматы деп жариялаған жарлыққа қол қойды. Сан-Антонио қаласының мэрі де оны қаланың құрметті алькальдісі (мэрі) деп атады. Синклермен 21 қазан 1980 жылы Сью Макгрегор сұхбаттасты, ол Харрогейттен «Әйелдер сағаты» эфиріне тікелей эфирде шықты. Алайда, ол салмақ жоғалта бастады және тексеру үшін Лидстегі Сент-Джеймс университетінің ауруханасына жатқызылды. Оның сирек кездесетін гипофиз безінің бұзылуынан зардап шегіп жүргені болжалды. Ол бұрыннан қан айналымымен байланысты мәселелерге тап болғандықтан, Австралияға бару жоспары күштен шықты. Ол сондай-ақ Нью-Йорк штатының ветеринариялық медицина қоғамының жүз жылдық жылдық мәжілісіне қатысуы керек еді, бірақ 1988 жылдың 13 желтоқсанында жүрек талмасына ұшырап, 73 жасында Лидс қалалық ауруханасында қайтыс болды. 1988 жылдың 19 желтоқсанында Харрогейттегі Сент-Робертс шіркеуінде реквием қызметі өтті, оған Синклердің інісі мен Уайт қатысты. Одан кейін оны Харрогейттегі Стоунфолл зиратында жерледі. Ол мен Уайт өмір бойы дос болып, Харрогейттегі кітап дүкенінде дерлік әр апта сайын кездесіп тұратын. Оның өлімі Уайт үшін ауыр соққы болды, ол кейін «Брайан [Синклер] өмірінің көп бөлігінде әзілкеш болғанмен, оның осы көңілді сыртқы бейнесінің астында сенімді және адал адам жатыр. Ол - әрқашан қолдау көрсеткен нағыз дос» деді. Оның артында әйелі мен үш қызы қалды.