Кіріспе

Gentiana lutea – сары генияның бір түрі, Орталық және Оңтүстік Еуропа тауларында өсетін өсімдік.

Өсу

Gentiana lutea – бұл шөптесін көпжылдық өсімдік, 1 метрге дейін өседі, кең ланцетолиден эллипстік пішіндес жапырақтары 10-20 см ұзын және 3-5 см енді. Гүлдері сары түсті, түйіншесі негізіне дейін 5-7 тар тілімшеге бөлінеді. Ол көбінесе әктасты топырақта, альпі және субальпі жайылымдарында өседі.

Қолданылуы

Гентиана лютеа тамырының және шөптің барлық бөліктерінің айқын ащылығымен ерекшеленеді. Хмель енгізілгенге дейін, джиан кейде сусында дайындау үшін қолданылатын. Гентиан тамыры ұзақ жылдар бойы дәрілік ащы зат ретінде қолданылып келеді және көптеген тіркелген дәрілердің құрамына кіреді. Қолданылатын бөліктерге өсімдіктің жер астындағы кептірілген бөліктері және жер үстіндегі жаңа бөліктері жатады. Жүка тамырлары, көбінесе аз тармақталған, күзде жиналып, кейін қолдану үшін кептіріледі. Оны қолдануда сақтық таныту қажет, себебі ол жойылу қаупі төніп тұр, ал оған жақын туысы Centaurium erythraea көптеген құрамы мен әсерлерін бөліседі. Бұл атау Гентийге, яғни бұл шөптің тонизирующее қасиеттерін білген Иллирия патшасына құрмет көрсету үшін берілген. 1860 жылдардағы ветеринариялық фармакопеяда джиан тамыры немесе джиан түбіршігі тоник және асқазанға жақсы әсер ететін зат ретінде қарастырылған. Америкалық "Мокси" сусындарында джиан тамырының экстракттарын табуға болады, және оның ерекше дәмі осыған байланысты. Францияда одан көптеген ащы ликерлер жасалады, оның ішінде Канталдағы Liqueur de gentiane және Лимузенге тән ликер мен аперитив – Avèze. Қазіргі уақытта өсімдіктер қорғалуына байланысты Овернь аймағында өсіріледі және Овернь тауларында жабайы түрде жиналмайды. Лозаннадағы Еуропалық джиан қауымдастығының мақсаты сары джиан және Gentianaceae тұқымдасының басқа түрлері туралы білімді және оларды қолдануды дамыту болып табылады. 2008 жылы шығарылған 2000 лек банкнотасының артқы жағында Gentiana lutea бейнеленген, ал банкнотаның алдыңғы жағында король Гентийдің суреті бейнеленген.

Химиялық құрамдас бөліктер

Жәнтіл тамырының ащы қасиеттері секвоиридоидты гликозидтер – амарогентин және жәнтиопикрин болып табылады. Алғашқысы – белгілі ең ащы табиғи заттардың бірі және ащы татымды өлшеудің ғылыми негізі ретінде пайдаланылады.