Кіріспе

Ит түрі

Сененхундтар, ағылшын тілінде швейцария тау иттері немесе швейцария мал иттері деп аталатын, Швейцария Альпі тауларында шыққан иттердің бір түрі. Сененхундтар – жалпы мал күзетушілер тобына жататын шаруа иттері. Сененхундтың төрт тұқымы бар, олардың барлығы ерекше үш түсті жүнімен ерекшеленеді. Екі үлкені ауыр денелі және тыныш мінезді болса, екі кішірек тұқымы шапшаң. Бұл тұқымдардың мөлшері орташадан өте іріге дейін жетеді. "Сененхунд" атауы Швейцария Альпілік малшылары мен сүтшілері – Сенн немесе Сеннер деп аталатын адамдарға сілтеме жасайды, және оны "тау" немесе "мал" деп аударуға болмайды.

Тарих

Бір жазушының пікірінше, швейцариялық тау иттерінің түбі римдік молосстардан шыққан, бірақ олардың тегін анықтаған аймақта римдік жолдар мен қалалар болған емес. "Сенн" немесе "Сеннер" сөзі Альпі тауларындағы малшылар мен сүтшілерді (Альпілік шалғын "Сеннелагер" деп аталады) – басқа шаруалардың малын, кейде қойларын бағатын адамдарды білдіреді; "Сеннхунд" – "Сенннің иті" деген мағынаны береді. Сеннхундтар тек мал бағушы иттер ғана емес, сонымен қатар шаруашылықтың көмекші иті ретінде ұсталған, қажет болған жағдайда мал күзетуге және мал жинауға жұмсалған, сондай-ақ шаруалардың отбасын, үйін, малын және қойын күзеткен. Күзету функциясы, әсіресе ертеректе, қасқырлар мен басқа да ірі жыртқыштар мал мен адамдарға қауіп төндірген кезде, аса маңызды болды. Екі ірі Сеннхундты көлік арбаларын тарту үшін де пайдаланған. Бүгінде қасқырлардың қайта оралуына байланысты, осы иттерді малдарды қорғау үшін пайдалану мүмкіндігі зерттелуде. Сеннхундтардың арасында бұрын кездесетін қызыл және ақ түс, Альпі тауларынан шыққан, римдік молосстардан тегін алып келген Сент-Бернард тұқымымен будандасудың нәтижесі деп есептеледі.

Ұқсас тұқымдар

Сент-Бернард – бұл сол аймақтағы басқа ірі шаруалық иттерден ең алдымен құжатталған және ажыратылған тұңғыш ит тұқымдарының бірі. Түсі мен тарихи жазбалардан басқа, Сент-Бернард екі ірі Сенненхундқа өте ұқсас. Сент-Бернард жотасындағы бейімдемедегі иттерге қатысты ресми құжаттар 1707 жылға дейін, ал иттердің суреттері мен салынған кескіндері одан да бұрынғы кезеңге жатады. Бұл тұқым 1884 жылы Швейцарияның тұқымдық тізіміне енгізілген алғашқы тұқым болды, ал тұқымдық стандарт 1887 жылы бекітілді. Ротвейлер де шығу тегі, қолданылуы және тарихы тұрғысынан ұқсастықтарды көрсетеді.

Үш түсті жапсырма

Үш түсті жүні – қара немесе қоңыр түстің кейбір нюанстары, қызыл түстің бірнеше реңі, көбінесе күйдірілген түс, және ақ түс болып келеді. Кейбір иттердің көздерінің үстінде күйдірілген түсті белгілері болуы мүмкін. Эумеланин және феомеланин пигментациясы бір итте жүреді; "эумеланин пигменті арқаны қара түске бояса, феомеланин пигменті ішті күйдірілген немесе қызыл түске бояйды".

Тұқым үлгілері

Төрт Sennenhund мысалы, тұқымдардың ұқсастығын және оларға тән үш түсті жүнін көрсетеді.