Кіріспе

Апепи (сондай-ақ Ипепи; египет тілі ipp(i)), Апофис; патшалық есімдері Небхепешре, Аакененре және Ааусерре) – XV патшалық кезінде және Екінші аралық кезеңнің соңында Төменгі Египеттің гиксос билеушісі. Туриндік «Патшалар тізімі» бойынша ол б.з.д. XVI ғасырдың бірінші жартысында Египеттің солтүстік бөлігінде қырық жыл билік еткен. Апепи ресми түрде тек Төменгі Египетті басқарса да, билігінің басында Египеттің көп бөлігіне ықпал етті. Ол оңтүстіктегі қарсыласы Камоседен ұзақ өмір сүрді, бірақ Ахмос I-ден бұрын қайтыс болды. Апепи оңтүстіктегі Тебаның XVII династиясымен бейбіт сауда қатынастарын сақтап, үстемдік құрғанмен, екінші патшалық ақырында бақылауды қайта алды. XVII династияның соңғы патшасы Камосе Апепиді «Ретженудың басшысы» деп атап, осы гиксос патшасының канаандық тегін меңзейді.

Преномина

Неб кхепеш Ре (nb ḫpš rˁ), Аа qenen Re (ˁ3 ḳn n rˁ) және Аа user Re (ˁ3 wsr rˁ) – осы билеуші өзінің билігінің әртүрлі кезеңдерінде қолданған үш преномина (тақ есімдері). Кейбір египтологтар бұрын Апепи есімін алған екі патша болған деп сенген, атап айтқанда Аусэрре Апепи және Аакененре Апепи, бірақ қазір Хамуди Апепидің орнын Аваристе басқарғаны және Апепи немесе Апофис есімді бір ғана патша болғаны анықталды. Небхепешре ("Ре – күш-қуаттың Иесі") – Апепидің алғашқы преномені; билігінің ортасына қарай бұл гиксос билеушісі жаңа преноменді қабылдады, Аакененре ("Ренің күші зор"). Билік құрған соңғы он жылдығында Апепи өзінің соңғы преномені ретінде Аусеррді таңдады. Преномина өзгертілгенімен, Аакененре мен Ааусеррдің мағынасында ешқандай айырмашылық жоқ. Оның Хорус аты Шетеп тави тек екі рет (бір рет А qenen Re есімімен бірге) кездеседі. Бұл атау құрбандық үстелінде және Бубастисте табылған тас блоктарында сақталған.

Билік

Өз ескерткіштерін салудың орнына, Апепи көбінесе бұрынғы перғауындардың ескерткіштерін өз атын жазып иеленді – Аменемхат II-нің екі сфинксі мен Имиремешаудың екі мүсініне. Апепи өзінің бұрынғы ханы Хаян қайтыс болғаннан кейін Солтүстік Мысырдың тағын басып алды деп саналады, себебі ол өзінің ұлы Янассиді шетелдік билеуші ретінде таққа мұрагер етіп тағайындаған еді. Оның орнын соңғы Гиксос билеушісі Хамуди иеленді. Мысырдан Гиксос патшаларын қуған Ахмос I XVIII династияны құрды. Ян Ассман ежелгі египеттіктер жеке тұлғасы жоқ «жеке» құдайды елестете алмайтынын, сондықтан тек қана оған табынушылық етуші шөл құдайы Сет жамандықтың көрінісін білдіретінін айтады. Ғалымдар Апепидің монотеизмі туралы айтылатын мәліметті кейінірек фараон Ахенатонның күн құдайы Атеннің мәртебесін көтеруге жасаған әлдеқайда белгілі әрекетіне жасалған жасырын айыптау деп санайды. Египтологияда Апепидің Жоғарғы Мысырды да билегені туралы пікірталас бар. Шындығында, патшаның атымен бірнеше заттар бар, олар Фива мен Жоғарғы Мысырдан келген болуы мүмкін. Олардың ішінде Луксордағы өнер нарығынан сатып алынған патшаның аты жазылған қылыш бар. Сондай-ақ, Суменудің иесі Собекке сүйікті патша деп аталатын, тегі белгісіз бір балта да бар. Сумену қазіргі уақытта Махамид Қиблимен теңестіріледі, ол Фивадан оңтүстікке қарай 24 шақырым жерде орналасқан, және Фива қабірінен табылған тас ыдыстың фрагменті бар. Бұл заттардың барлығы Жоғарғы Мысырға сауда арқылы жеткен болуы мүмкін. Бірақ Гебелейнде табылған патшаның аты жазылған тас блок мәселелі. Бұл блок Жоғарғы Мысырдағы патшаның құрылыс жұмыстарында болғанының дәлелі ретінде қарастырылды, демек Гиксостардың Жоғарғы Мысырда да билік еткенін көрсетеді. Алайда, блок тым үлкен емес және көптеген ғалымдар бүгінде оның Гиксостардың астанасы тоналғаннан кейін Гебелейнге жеткен болуы мүмкін екенін, және бұл Жоғарғы Мысырдағы Гиксос билігінің дәлелі емес екенін айтады. Оның аты бір жерде жоғалып кеткен. Бұл патшаның атымен жазылған скарабей Телль-эль-Аджулда, Газа секторында табылды және 1933 жылы Флиндерс Петри оны каталогқа енгізді.

Отбасы

Екі әпке-қарындас белгілі: Тани және Зиват. Тани Аварис қаласындағы ғибадатхана есігінде және құрбандық үстелінің тұғырында (Берлин 22487) есімдері тіркелген. Ол патшаның қарындасы болған. Зиват Испанияда табылған тостағанда есімдері тіркелген. "Принц Апепи" деген есімді мөрде (қазір Берлинде сақталады) оның ұлы болған болуы мүмкін. Апепидің Херит есімді қызы да болған: оған тиесілі ваза Фивадағы қабірде табылған, кейде ол Аменхотеп І патшаның қабірі деп есептеледі, бұл оның қызының бір кезде Фива патшасына үйленгенін көрсетеді. Дегенмен, ваза Ахмос I гиксостарды жеңгеннен кейін Аварис қаласынан тоналған заттардың бірі болуы мүмкін.