Кіріспе
Италиялық гуманист және феминист жазушы Лаура Серета (1469 жылдың қыркүйегі – 1499 жыл) – XV ғасырдағы Италияның ең белгілі гуманист және феминист жазушыларының бірі. Серета әйелдер мәселесін және әйелдермен достығын өз шығармаларының орталық тақырыбына қойған алғашқы жазушы. Серета 1488–92 жылдары Брешия, Верона және Венеция қалаларында басқа зиялыларға хаттар түрінде жазды, осы хаттарымен танымал. Оның хаттарында жеке өмірінен оқиғалар мен балалық шағы туралы естеліктер, сондай-ақ әйелдердің білімі, соғыс және неке сияқты тақырыптар талқыланды. Алғашқы ұлы гуманист Петрарка сияқты, Серета да жазу арқылы атақ пен мәңгілікке қол жеткізуді мақсат тұтты. Оның хаттарының жалпы оқырман қауымына арналғаны сезіледі.
Laura Cereta (September 1469 – 1499) was one of the most notable humanist and feminist writers of fifteenth century Italy. Cereta was the first to put women’s issues and her friendships with women front and center in her work. Cereta wrote in Brescia, Verona, and Venice in 1488–92, known for her writing in the form of letters to other intellectuals. Her letters contained her personal matters and childhood memories, and discussed themes such as women’s education, war, and marriage. Like the first great humanist Petrarch, Cereta claimed to seek fame and immortality through her writing. It appeared that her letters were intended for a general audience.
Өмір және мансап
Серета 1469 жылдың қыркүйегінде Брешияда жоғары топтағы отбасында дүниеге келді. Ол денсаулығы нашар, ұйықтамайтын бала болды. Ол алты баланың ағасы еді. Оның үш інісі – Ипполито, Даниэль және Базилио, екі қарындасы – Деодата және Диана болды. Оның отбасы Италияда әкесінің мәртебесіне байланысты өте танымал болды. Сильвестро Серета – заңгер, патшаның судьясы, ал анасы Вероника ди Лено – белгілі бизнесмен. Әкесі мен Серета білімге сенгендіктен, жеті жасында оны монастырға жіберді. Ол өмірін интеллектуалды ізденістерге арнады және академиялық білімін бастады; ол діни қағидаларды, оқуды, жазуды және латын тілін ақсақалдан үйренді. Монастырдың әйелі Серетаның өміріне ұстаз және кеңесші ретінде үлкен әсер етті. Монастырдың әйелі Серетаны түнгі уақытта таң атқанға дейін, басқалар ұйықтағанда, кестелеуге, жазуға және оқуға үйретті. Жеті жасында мұғалімі оған латын грамматикасын үйретті. Сондай-ақ, ол оған инемен сурет салуды үйретті, ол оны күндіз-түні жаттықтырды. Екі жыл монастырда болғаннан кейін, оның әкесі Серетаны тоғыз жасында үйге шақырып, бауырларына қамқорлық жасауды өтінді. Бірнеше ай үйде болған соң, ол білім алу үшін монастырға қайта оралды. Он екі жасында әкесі оны үйге шақырып, үйдегі түрлі міндеттерді, оның ішінде ағаларының білімін бақылауды және әкесінің хатшысы болуды тапсырды. Бастауыш сыныптан кейінгі білімін әкесі басшылыққа алды. Бұл кезде Серета математика, астрология, ауыл шаруашылығы және өзінің сүйікті пәні – моральдық философияға үлкен қызығушылық танытты. 1484 жылы Серета он бес жасында Пьетро Серинаға тұрмысқа шықты. Серина Венециядан келген саудагер, бірақ академиялық ортада бірдей қызығушылық танытты. Олардың некелерінде қиындықтар туындады. Ол оған жазған хатында: "Мені жалқаулықпен айыптайсыз және менің ұзақ үнсіздігім үшін сотқа сотталғандай шабуыл жасайсыз. Сіз мені бөтендерге хат жазып, тек сізді ұмытып кеткен адам ретінде қарастырасыз, бірақ мен сізді басқа білімді адамдардан жоғары құрметтеймін." Дегенмен, Серета үшін бұл өміріндегі ең бақытты сәттердің бірі болды. Ол хаттарында идеалды некені өзара құрмет, адалдық, шыншылдық және сүйіспеншілікпен бақыланатын серіктестік ретінде қарастырды. Серета ешқашан некеге достық ретінде қараған емес, күйеуін де дос деп атаған емес. Дегенмен, оның хаттарында неке мен достықтың тілдері анық сипатталған, оқырмандардың назары өзара сүйіспеншілік, қарым-қатынас сияқты өзара қарым-қатынастарға аударылды. Ол оқырмандардың назарын сүйіспеншілік, қарым-қатынас және жауапкершілік сияқты өзара қарым-қатынастарға аударды. Осы тақырыптардың арқасында Диана Робин сияқты ғалымдар оны ертедегі феминист деп санайды. Осы уақыт ішінде ол көптеген сыншылармен кездесті, олар оның жетістіктеріне қызғанышпен қарап, оның шығармаларын сынға алды. Оған тағылған екі басты айып – әйелдер білім алуы керек емес және оның еңбектері жалған, оларды әкесі жазып берген. Ол өзінің сыншыларына қарсы агрессивтілікпен шықты. Оның бір сыншысына, Бибулус Сепромиусқа, Лора былай деп жауап берді: Менің құлағым сіздің сынауларыңызға толы. Сіз ашық түрде менмендікпен таңғалып қана қоймай, табиғаттың ең білімді адамға сыйлаған ақыл-ойының бар екеніне өкініп отырсыз. Сіз сондай білімді әйел бұрын-соңды әлемде көрінген жоқ деп ойлайсыз. Сіз екі жағынан да қателесесіз, Семпроний, ақиқат жолынан тайып, жалғандықты таратып жүрсіз. Сіз маған ғажайып әйел ретінде құрметті сезінесіз, бірақ сіздің мақтануыңызда қантпен жасалған алдамшылық бар. Сіз менің сүйікті жынысымды тұзаққа түсіру үшін үнемі аңдып отырасыз, ал жек көруіңізбен мені аяқ астына басып, жерге жығып тастауға тырысасыз. 1488 жылы Серета өзінің 82 хатын жинақтап, бір томға шығарды. Бұл том "Епистолае Familiares" деп аталатын Петрарханың үлгісіне негізделген және "есек өлімі" туралы бурлеск диалогымен жазылған. Ол оны өзінің қамқоршысы кардинал Асканио Сфорцаға арнады. Оның шығармалары Италияда қазіргі заманның басында кең тараған. Алайда бұл кітап он жетінші ғасырға дейін басылмаған. Бұл қолжазба 1488 - 1492 жылдары Брешия, Верона және Венеция гуманистерінің арасында таратылды. Ол мұны жазушы ретінде заңдылық іздеу үшін жасады деп күтілуде. Оның хаттары жарияланғаннан алты ай өткен соң, әкесі қайтыс болды. Ол қайтыс болғаннан кейін, ол жазуға шыдамдылық сезінбейді. Серета хаттарының ең алғашқы және ең толық басылымы – 1640 жылы жарық көрген Томазини басылымы, бірақ оның оншама хаттарын алып тастады.
My ears are wearied by your carping. You brashly and publicly not merely wonder but indeed lament that I am said to possess as fine a mind as nature ever bestowed upon the most learned man. You seem to think that so learned a woman has scarcely before been seen in the world. You are wrong on both counts, Sempronius, and have dearly strayed from the path of truth and disseminate falsehood You pretend to admire me as a female prodigy, but there lurks sugared deceit in your adulation. You wait perpetually in ambush to entrap my lovely sex, and overcome by your hatred seek to trample me underfoot and dash me to the earth. In 1488, Cereta assembled 82 of her letters into a volume. The volume was based on the Petrarchan model called “Epistolae Familiares” and written with a burlesque dialogue on the "death of an ass". She dedicated it to her patron, Cardinal Ascanio Sforza. Her works circulated widely in Italy during the early modern era. However, this volume remained unpublished until the seventeenth century. The manuscript circulated from 1488 to 1492 among humanists in Brescia, Verona, and Venice. It is suspected that she did this to seek legitimization as a writer. Six months after her letters were published, her father died. After his death, she no longer felt inspired to write. The earliest and most complete publication of Cereta's letters is the Tomasini edition, published in 1640, which nonetheless omits a dozen of her letters.
Өлім
Лаура Серета 1499 жылы 29 мен 30 жас аралығында қайтыс болды. Оның өлім себебі белгісіз. Өмірінің соңғы жылдарында жазған еңбектерінің ешқайсысы сақталмаған. Ол Брешия қаласында әйелдерге арналмайтын әдеттегідей қоғамдық жерлеу рәсімімен және той-думандармен құрметпен шығарылды. Ол Ренессанстан кейінгі көптеген феминист және гуманист жазушылардың жолын ашқан ұлы әйел ретінде танылды.
Жұмыстардың тізімі
"Cereta Corpus-тағы жарияланбаған материалдардың сынды басылымы". Альберт Рабил, Дж. бас редакторы: Лора Серета: Quattrocento гуманисті. Бинггемтон, Нью-Йорк: Орта ғасыр және Ренессанс кезеңдерінің мәтіндері мен зерттеулері, 1981, 111-175. Лаура Серета: Ренессанс феминисінің жинақталған хаттары. Диана Робин аударған, түсіндірген және редакциялаған. Чикаго: Чикаго университетінің баспасы, 1997. "Лора Серета: Августин Эмилиусқа хат, әйелдерді безендіруге қарсы айыптап сөйлеу". Маргарет Л. Кинг және Альберт Рабил, Дж. аударған және редакциялаған. "Оның таза қолы: Quattrocento Италиясының әйел гуманистерінің және олар туралы таңдамалы еңбектері". Бинггемтон, Нью-Йорк: Орта ғасыр және Ренессанс кезеңдерінің мәтіндері мен зерттеулері, 1983, 77-80. "Лора Серетадан Бибулус Семпронийге: Әйелдердің бостандық біліміне қорғау". Маргарет Л. Кинг пен Альберт Рабил, Дж. аударған және редакциялаған "Оның таза қолы: Quattrocento Италиясының әйел гуманистерінің және олар туралы таңдамалы еңбектері". Бинггемтон, Нью-Йорк: Орта ғасыр және Ренессанс кезеңдерінің мәтіндері мен зерттеулері, 1983, 81-84.