Кіріспе

Роберт Пейптің "Жеңу үшін өлмек: Өзін-өзі өлтіру терроризмінің стратегиялық логикасы" атты кітабы - Роберт Пейптің өзін-өзі өлтіру терроризмін стратегиялық, әлеуметтік және психологиялық тұрғыдан талдау. Ол Чикаго университетінде жинақтаған деректер базасына негізделген, онда ол қауіпсіздік пен қауіп-қатерлер жөніндегі Чикаго жобасын (CPOST) басқарады. Бұл кітапта 1980 жылдан 2003 жылға дейін дүние жүзінде болған 315 террорлық шабуыл туралы мәліметтер келтірілген. Олардың 301-і 11 түрлі әскери топтың 18 түрлі науқанына бөлінді; қалған 14-і оқшауланған көрінеді. 2005 жылы мамыр айында жарық көрген Пейптің кітабы баспасөз, жұртшылық және саясаткерлер тарапынан кеңінен танылып, Питер Берген, конгрессмен Рон Пол (R Техас) және Майкл Шойер сияқты мақтау сөздерін білдірді. "Жеңу үшін өл" атты кітап үш бөлімнен тұрады, онда өзін-өзі өлтіруші терроризмнің стратегиялық, әлеуметтік және психологиялық аспектілері қарастырылады.

1-тарау: Өсе түсетін қауіп

Пап әлемдегі алғашқы "80 жылдан 2003 жылға дейін бүкіл әлем бойынша әрбір жанкешті бомбалау мен шабуыл туралы деректер базасын" құрастырғанын мәлімдейді. "Дандар өз-өзіне қол жұмсаушы терроризм мен ислам фундаментализмі немесе әлемнің кез келген діндері арасында аз ғана байланыс бар екенін көрсетеді. Қайта, барлық дерлік террорлық-жанкестік шабуылдардың ортақ мақсаты - заманауи демократиялық мемлекеттерді терроршылар өздерінің отаны деп санайтын аумақтардан әскери күштерін шығаруға мәжбүрлеу" (4). Америкалықтар осы өсіп келе жатқан құбылысты түсінуі маңызды (47).

2-тарау: Өзін-өзі өлтіру терроризмін түсіндіру

Ескерту: кітаптағы қорытындылар терроризмге қатысты емес (89). Пап демонстрациялық терроризмді, яғни жариялылықты, деструктивті терроризмді, яғни жарақат алу және өлтіру арқылы қорқытып, қолдауды жұмылдыру арқылы мәжбүрлеуді, және өзін-өзі өлтіру терроризмін, яғни шабуылшының басқалармен бірге өзін-өзі өлтіруін, әдетте, науқанның бір бөлігі ретінде (911) ажыратады. Салыстыру мақсатында үш тарихи эпизод келтірілген: ежелгі еврей зелоттары (1112; 3334-ті қараңыз), 11-12 ғасырдағы исмаилилік қастандықшылар (1213; 3435-ті қараңыз) және жапондық камикадзелер (13; 3537-ті қараңыз). Папе көптеген тілдерде еркін сөйлеген аспиранттарға халықаралық баспасөзде террористік жанкешті оқиғаларды іздеуге мүмкіндік берді. 1945 жылдан 1980 жылға дейін террористік әрекет болған жоқ (1314). Олар 1983 жылы Бейрут казармасындағы бомбалаудан бастап, 315 оқиға тапты (14). Олар 14 оқиғадан басқа барлық оқиғаларды 10 түрлі, негізінен мұсылман, индус немесе сикхтік діни сенімдегі ұйымдардың 18 түрлі науқанына жіктей алды. Бұлардың ішінде Тамил жолбарыстары (1990 жылдың шілдесі), Палестинаны (1994), Парсы шығанағын (1995), Түркияны (1996), Чечняны (2000), Кашмирді (2000) және АҚШ-ты (2001) (1415) Израильдің басып алуы болды. 2004 жылдың басында, "Жеңу үшін өл" (1516) жазылған кезде, бес науқан әлі де жалғасып жатқан еді. Өзін-өзі өлтіру терроризміне арналған дәстүрлі түсіндірмелер жеке мотивацияларға назар аударады, бірақ өзін-өзі өлтіру терроризмі (1617) ерекшелігін түсіндіре алмайды. Бұл құбылысты экономикалық тұрғыдан түсіндіру "жағымсыз" нәтижелерге әкеледі (1719). Өзін-өзі өлтіру терроризмін радикалды топтар арасындағы бәсекелестік ретінде түсіндіру күмәнді (1920). Пап "өзін-өзі өлтіру терроризмі себеп-салдар логикасының" баламалы түсіндірмесін ұсынады: стратегиялық деңгейде, өзін-өзі өлтіру терроризмі террористер отаны деп санайтын аумақты басып алуды тоқтату үшін демократиялық мемлекеттерге қарсы мәжбүрлеуші билікті қолданады, ал әлеуметтік деңгейде ол жаппай қолдаудан тұрады және жеке деңгейде ол альтруизммен ынталандырылады (2023). Барлық 18 науқанның екі ортақ элементі болды: 1) шетелдік оккупация 2) демократия. 10 топтың тек біреуі ғана оккупанттармен дін бөлісті: Түркиядағы Күрдстан жұмысшы партиясы. "Осылайша, терроризмнің басты себебі - шетелдік басқыншылықтың әсерінен" (23).

3-тарау: Әлсіз актерлерге арналған стратегия

Шабуылшының өлуге дайындығы стратегиялық құндылыққа ие (2729). "Қорытатын стратегия" ретінде "негіздеуге" қабілетсіз әлсіз топтардың қаруы ретінде, суицидтік терроризм жазалауға және әсіресе "болашақтағы зиянды күтуге" сүйенеді, бұл мәжбүрлеуді қамтамасыз етеді (2933).

4-тарау: Демократияға бағытталған

Пап өзінің зерттеулері бойынша, жанкешті шабуылдар құбылысын түсінудің кілті дінде емес, олар "демократиялық мемлекеттерді террористердің ұлттық отанынан әскери күштерді шығаруға мәжбүрлейді" (38). Уақыт үлгілері (3941), ұлтшылдық мақсаттар (4244), демократияны нысанаға алу (4445) оның логикалық емес, иррационалды табиғатын ашады. "Өзін-өзі өлтіру терроризмі - бұл демократиялық мемлекеттің шетелдік әскери оккупациядан ұлттық азаттық стратегиясы" (45). Шетелдік оккупация аумақты бақылау тұрғысынан анықталады (әскери оккупация ғана емес) (46). Өзін-өзі өлтіруші террористердің таңдаған нысаналары діни емес, ұлттық мақсаттарды көздейтінін көрсетеді (4647). Хамас (4751) және Әл-Каида (5158) топтары егжей-тегжейлі қарастырылған. Жалпы алғанда, оккупацияның қаталдығы терроризммен тығыз байланысты емес (5860).

5-тарау: Терроризмді үйренудің пайдасы

Террористер өздерінің техникасына сәттілік деп есептейді (6264). Пап "соңғы террористік акциялар террористердің саяси мақсаттарына қол жеткізумен байланысты" (6465). Хамас ұйымының табысын бағалау қиын, бірақ Хамас өкілдері өздерінің табыстарына сенімді екенін айтады (65 73). Террористер бір-бірінен сабақ алады, сондықтан әдістің таралуы қисынсыз да, таңқаларлық та емес (7375). Бірақ терроризм "демократиялық елдерді ұлттық байлық пен қауіпсіздікке бағытталған мақсаттардан бас тартуға мәжбүрлемей" отыр (75-76).

6-тарау: Жұмыспен қамту және діни айырмашылық

"Өзін-өзі өлтіруші терроризмнің түп-тамыры - ұлтшылдық" (79). Бұл "ұлттық азаттық үшін экстремалды стратегия" (80). Бұл жергілікті қоғамдастықты қалай өз-өзіне қол жұмсауды және кісі өлтіруді қоғам атынан шейіт болу деп қайта анықтауға көндіруге болатынын түсіндіреді (8183). Пап террористердің көзқарасынан қаралған, өзін-өзі өлтіру терроризмі туралы ұлттық теорияны ұсынады. Ол оккупация (8384), отаны (8485), жеке басын (8587), діни айырмашылықты "шетелдік" оккупация сезімін қалыптастыруға ықпал еткенін (8788), шетелдік оккупация дін мен тілдің салыстырмалы маңыздылығын (8892), әдісті "соңғы мүмкіндік" (9294) ретінде кеңінен қабылдауды талдайды. Статистикалық дәлелдеу "өзін-өзі күшейтетін спираль" емес, "жекеше терроризмді" "жекешелік" түсіндіреді (94 100). Алайда, терроризммен өз-өзіне қол жұмсау құбылысының болашақта өзгеше дамуы әбден мүмкін, сондықтан діннің рөлін көбірек зерттеу қажет (101).

7-тарау: Әл-Қаиданың құпиясын ашу

Әл-Каида туралы білімнің артуымен біз "өзін-өзі өлтіруші террористердің отаны аумағындағы жауынгерлік операцияларға арналған американдық әскери күштердің болуы сол елдің жеке адамдары әл-Каиданың өзін-өзі өлтіруші террористеріне айналады ма" деген болжамда ислам фундаментализмінен күштірек екенін көреміз (103). "Әл-Каида - бұл идеялық ортақ идеялардың трансұлттық желісі емес, ұлттық азаттық қозғалыстарының ұлттық империалдық қауіп ретінде қарастыратын нәрсеге қарсы бірлесіп жұмыс істейтін ұлттық әскери одақ" (104). Ислам фундаментализмінің сунниттік түрі салафизмнің табиғаты күрделі (10507). Статистикалық талдау салафизмнің терроризммен байланысын растай алмайды, бірақ ол АҚШ-тың Парсы шығанағындағы әскери саясатымен байланысын растайды (10717). Әл-Каиданың үгіт-насихаттарында "Крестоносцы" тақырыбы баса айтылады, бұл іскерлікпен байланысты (11724). Пап өзінің теориясында "әл-Каиданың негізгі ерекшеліктері" (125-та) тұтқаланған деп қорытындылайды.

8-тарау: Жер шарындағы террористік-өзін-өзі өлтіру ұйымдары

Роберт Пейп басқа да террорлық науқандарда "діндік айырмашылықты маңызды ететін динамика" бар-жоғын тексеру үшін басқа науқандарды қарастырады, бұл тергеудің қиындығын мойындайды (12629). Ол Ливан (12939), Шри-Ланка (13954), Панджабтағы сикхтер (15462), Түркиядағы Күрдтер ПКК (16266) туралы егжей-тегжейлі талдаулар жасайды. Оның тұжырымы: "Дін терроризмге өз-өзіне қол жұмсауды ойнайды, бірақ негізінен ұлттық қарсылық жағдайында" және исламның өзі емес, "діндік айырмашылықтың динамикасы" маңызды (166 67).

9-тарау: Альтруизм мен терроризм

Пап өзін-өзі өлтірудің Дюркгеймдік талдауын ұсынады (173-79). "Өзін-өзі өлтіруші терроризмнің көптеген әрекеттері Дюркгейм альтруистік өзін-өзі өлтіру деп атағанның кісі өлтіруші түрі" (179). Талдау қиындықтары бар екені белгілі (180-81). Pape салыстыру нүктелері ретінде жалпы өзін-өзі өлтіру деңгейін қолданады (18184). Өзін-өзі өлтіру терроризмінде жиі кездесетін командалық өзін-өзі өлтіру - бұл альтруистік өзін-өзі өлтірудің көрсеткіші, - дейді ол (18587). Альтруистік өзін-өзі өлтіру - әлеуметтік тұрғыдан құрылған құбылыс (18788): мысалы, Ливандағы Хезболла (18891), Хамас (19193), Тамил жолбарыстары (19395); әл-Каида (19596). Өзін-өзі өлтіруші терроризмнің альтруистік сипаты әлеуетті террористердің саны көп екенін, өзін-өзі өлтіруші терроризмнің тартымдылығы мен тартымдылығы артатынын және профильдеуге кез келген әрекеттің әлеуетті өзін-өзі өлтіруші террористердің едәуір санын жоғалтатынын көрсетеді (19798).

10-тарау: Өзін-өзі өлтіруші террористердің демографиялық профилі

"Жалпы алғанда, өзін-өзі өлтіруші шабуылшылар әлеуметтік жағынан оқшауланған, психикалық тұрғыдан сауыққан немесе экономикалық тұрғыдан мұқтаж адамдар емес, көбінесе білімді, әлеуметтік жағынан интеграцияланған және жақсы болашақ күтілуі мүмкін өте қабілетті адамдар" (200). Папе деректер жинау проблемаларын талқылайды (2012ж.). Ол өзінің "адамзаттық" террористерінің 462 адамын талдау мақсатында қолдана алады (203). 1982-1986 жылдар аралығында Хезболланың жанкешті бомбалаушылары 71% коммунистік/социалистік, 21% исламдық, 8% христиандық (204-07). Жалпы, террористердің өз-өзіне қол жұмсаушылар 20 жасқа таяп қалған (20708). Исламшыл топтарда әйелдер аз: "Исламшыл фундаментализм кейбір санаттағы адамдарды жігерсіздендіру арқылы өзін-өзі өлтіруші террористердің санын азайтуы мүмкін" (20809). Өзін-өзі өлтіруші әйел террористер ерлерге қарағанда жасы үлкен (20910). Өзін-өзі өлтіру терроризмі кез-келген жағдайда психикалық ауру туралы дерек жоқ, бірақ жеке жарақаттың 16 жағдайы бар (мысалы, жақын адамынан айырылған) (21011). Арабтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтербтерб "Олар өздерін саяси саналы, жаппай қозғалысқа қатысатын адамдар сияқты, олар өз бетінше жасөспірімдер немесе діни фанаттар сияқты емес" (216).

11-тарау: Үш террористің суреттері

Алдыңғы еңбектерде террористердің өз-өзіне қол жұмсауының ақылға сыймайтындығы баса айтылған, бірақ бұл жалпылау соңғы деректерге қарағанда 1980 жылдардағы деректерге жақсы сәйкес келеді (21720). Папе үш жеке жағдайды қарастырады: Мохамед Атта (22026); Джаффнадан келген жас әйел Дхану, "Тамил жолбарысының ең танымал жанкешті" (22630); және Хамастан Саид Хотари (23134).

12-тарау: Жеңіске жетудің жаңа стратегиясы

"Біз" Таяу Шығысты толықтай тастап кете алмасақ та, "жеңіс стратегиясы" бар (23738). АҚШ жеңісті "террористердің қазіргі тобын жеңу" және жаңа ұрпақтың пайда болуына жол бермеу сияқты жеке мақсаттар ретінде анықтауы керек (23839). Ол проблеманың тамыры исламда деген Фрум Перлдің пікірін жоққа шығарады (24144). "Бұл мәселе Американың әскери саясатында жатыр" (244). Ислам фундаментализмі әлемді билеуге ұмтылады деген түсінік "таза фантазия" (24445). Батыстың мұсылман қоғамдарын өзгертуге мәжбүрлеу әрекеті "бізге төнген қауіпті күрт арттырады" (245). Ол "теңіздегі теңгерім" саясатын қолдауға шақырады: жергілікті одақтарды құру, сонымен бірге әскери күштерді тез орналастыру қабілетін сақтау (24750).

Қосымша I: Өзін-өзі өлтіруші террористік науқандар, 1980-2003

18 науқанның талдауы.

II қосымша: Демократиялық мемлекеттердің басып алуы, 1980-2003

Демократиялық мемлекеттердің 58 кәсіптері тізімделген (265 67).

III қосымша: Сунни мұсылман көпшілігінде тұрған елдерде салафизм

Сандық саны 1 млн немесе одан көп сунниттік көпшілік тұратын 34 ел және сол елдерде салафизмнің маңыздылығы қысқаша түсініктемелердің тақырыбы болып табылады. Салафизм "қоғам тек Құран мен Суннаға сәйкес ұйымдастырылуы керек деген сенім" (269) деп анықталады. Салафилік ықпалға ие халықтары бар сүннит елдері: Ауғанстан (10 млн паштундар); Алжир (19 млн/31 млн сүннит мұсылмандары); Бангладеш (14 млн/114 млн); Египет (23 млн/62 млн); Индонезия (26 млн/185 млн); Иордания (2 млн/6 млн); Нигерия (37 млн/68 млн); Оман (2 млн/2 млн); Пәкістан (43 млн/149 млн); Сауд Арабиясы (18 млн/18 млн); Сомали (5 млн/10 млн); Судан (21 млн/21 млн); Тунис (5 млн/10 млн); Йемен (8 млн/11 млн) (27074). Салафи емес суннит елдер: Албания, Буркина-Фасо, Чад, Гвинея, Кувейт, Қырғызстан, Ливия, Малайзия, Мали, Мавритания, Марокко, Нигер, Сенегал, Сьерра-Леоне, Сирия, Тәжікстан, Түркия, Түрікменстан, Біріккен Араб Әмірліктері, Өзбекстан (27477).

Сын-пікірлер

Паптың оккупация мен өзін-өзі өлтіру терроризмі арасындағы байланысын сынға алған "Дизайн, қорытынды және өзін-өзі өлтіру терроризмі стратегиялық логикасы" атты мақаласында (Американдық саяси ғылымдар шолуында жарияланған) Принстоннан Скотт Эшворт, Джошуа Д. Клинтон, Адам Мейровиц және Кристофер В. Рамсей авторлары Папты "тәуелді айнымалыны іріктеу" арқылы тек өзін-өзі өлтіру терроризмі қолданылған жағдайларда зерттеуді шектеу арқылы айыптайды: Паптың талдауында бақылау тобы жоқ. II қосымшада демократиялық мемлекеттердің 58 кәсіптері көрсетілген, олардың тек 9-ы ғана терроризмге әкелген. Терроризмге қарсы 9 және 49 арасындағы айырмашылықты түсіндіретін талдау жетіспейді. Жауап ретінде Пейп өзінің зерттеу жобасы жеткілікті деп санайды, өйткені ол өзін-өзі өлтіру терроризмінің бүкіл әлемін жинады. Жауап ретінде Ашворт және басқалар. тәуелді айнымалының үлкен үлгілері нәтижелердің өзгеруін түсіндіру үшін қалай қолданылмайтынын талқылау, егер үлгі өзгермесе, неге кейбір жерлерде, бірақ басқаларында емес, өзін-өзі өлтіру терроризмі. Вашингтон институтының ұйымдастыруымен өткен пікірталаста Мартин Крамер Паптың тезисі Ливан мен Палестинаға қарағанда әл-Қайдаға аз қатысы бар екенін және 2001 жылы Сауд Арабиясында 12000 американдық әскери қызметшілер болған және олар ешқандай өлімге себепкер болмаған деп мәлімдеді. Пейп жауап ретінде "АҚШ-тың терроризмге қарсы соғысы нашар жүріп жатыр, өйткені ол қате негізге негізделген. Бұл тұжырым бойынша, терроризм негізінен ислам фундаментализмінің туындысы болып табылады".