Мехмед Эмин Әли Паша – Османлы империясын жаңғыртушы, Танзимат кезеңінің маңызды тұлғасы. 1856 жылғы реформаның авторы, Қырым соғысын аяқтаған Париж келісіміндегі рөлі зор.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Осман мемлекет қайраткері және Ұлы визирі (1815–1871)
Ottoman statesman and Grand Vizier (1815–1871)
Мехмед Эмин Әли Паша, сондай-ақ Мехмед Эмин Әли (5 наурыз 1815 – 7 қыркүйек 1871) – Танзимат кезеңіндегі көрнекті Осман мемлекет қайраткері, 1856 жылғы Осман реформасы жарлығының авторы ретінде және Қырым соғысын аяқтаған Париж шартында (1856) атқарған рөлі үшін танымал. Әли Паша шебер және қабілетті мемлекет қайраткері деп есептелді және империяның ерте ыдырауына жол бермегені үшін жиі құрметке ие болды. Әли Паша империяны жаңғырту үшін батыс үлгісіндегі реформаларды, мемлекеттің зайырлануын және азаматтық құқықтарды жақсартуды жақтады. Ол ұлтшыл қозғалыстарды басып, Осман билігін әлсіретуге тырысқан шетелдік агрессорларға қарсы тұрды. Ол түрлі этникалық және діни лоялдықты алмастыратын Осман ұлтшылдығын қолдады. Әли Паша қарапайым отбасыдан шығып, Осман мемлекетінің қатарына көтеріліп, 1840 жылы қысқа мерзімге Сыртқы істер министрі, ал 1846 жылы тағы да сол қызметке тағайындалды. 1852 жылы бірнеше айға Ұлы визир, 1854 жылы қайтадан Сыртқы істер министрі болды. 1855 жылдан 1971 жылға дейін ол екі лауазымды кезекпен атқарып, өмірінде жеті рет Сыртқы істер министрі және бес рет Ұлы визир болды. 1851 жылы Қызыл бұркіт орденінің 1-дәрежесімен (христиан емес азаматтарға арналған) марапатталды.
Mehmed Emin Âli Paşa, also spelled as Mehmed Emin Aali (5 March 1815 – 7 September 1871) was a prominent Ottoman statesman during the Tanzimat period, best known as the architect of the Ottoman Reform Edict of 1856, and for his role in the Treaty of Paris (1856) that ended the Crimean War. Âli Pasha was widely regarded as a deft and able statesman, and often credited with preventing an early break up of the empire. Âli Pasha advocated for a western style of reform to modernize the empire, including secularization of the state and improvements to civil liberties. He worked to pacify nationalist movements while at the same time fend off foreign aggressors that were trying to weaken Ottoman control. He advocated for an Ottoman nationalism that would replace diverse ethnic and religious loyalties. From humble origins as the son of a doorkeeper, Âli Pasha rose through the ranks of the Ottoman state and became the Minister of Foreign Affairs for a short time in 1840, and again in 1846. He became Grand Vizier for a few months in 1852, then again Foreign Minister in 1854. Between 1855 and 1871 he alternated between the two jobs, ultimately holding the position of Foreign Minister seven times and Grand Vizier five times in his lifetime. He was awarded the Order of the Red Eagle, 1st Class (for non Christians) in 1851.
Ерте өмір
Мехмед Эмин Али-паша 1815 жылдың 5 наурызында Стамбулда қарапайым отбасында дүниеге келді. Ол дүкеншінің ұлы болып туды, үш жылдық бастауыш білімнен басқа ресми білімі болған жоқ. Али-паша бастауыш мектепте оқу мен жазуды үйренді, сондай-ақ Құранның бірнеше сүрелерін жаттап алды. Бұл тұста, Әли-паша өздігінен білім алуын жалғастырды, тіпті француз тілін де үйренді. Ол 14 жасында Император кеңесінде хатшы болып жұмысқа орнығып, ұзақ жылға созылған мемлекеттік қызметін бастады. Келесі жылы Әли-паша Император кеңесінің мұрағат бөліміне ауыстырылды. Тағы бір жыл өткен соң Әли-паша осы жолы Аударма кеңсесіне жіберілді.
Mehmed Emin Âli Pasha was born on March 5, 1815, in Istanbul into a home of modest means. He was born the son of a shopkeeper, with no formal education except three years of primary school. It was in primary school that Ali Pasha learned to read and write in addition to memorizing some surahs of the Quran. Nonetheless, Âli Pasha did continue to educate himself, including teaching himself French. He started his lengthy public service career at the age of 14 as a clerk in the Imperial Council. The next year Âli Pasha was transferred to the records department of the Imperial Council. Once again Âli Pasha was transferred a year later, this time to the Translation Office.
Аударма кеңсесі
Аударма кеңсесі (Tercüme Odası, ағылшын тілінде түрік тіліндегі "tercüme" – "аударма" сөзінен шыққан "драгоман" кеңсесі ретінде белгілі) Грекияның тәуелсіздігіне жауап ретінде құрылды. Бұған себеп гректердің тәуелсіздік алғанға дейін көптеген гректер мемлекеттік істерде аудармашы ретінде қызмет еткендігі болды. Осылайша, гректердің тәуелсіздік үшін күресі үкімет үшін жұмыс істеген грек аудармашыларының елден кетуіне және аудармашыларға деген қажеттіліктің артуына әкелді. Сонымен қатар, Осман әскерлерінің египеттіктерден жеңілуі және орыстармен жасалған Хункар Искелеси шарты сияқты ішкі мәселелер дипломатияның маңыздылығын арттырды. Мұндай дамулар аударма кеңсесінің өсуіне ғана емес, сонымен қатар оның қызметін қатаң бақылауға алуға және жалақыны көтеруге әкелді. Алайда, бұл жұмыс Али Пашаның өмірін жақсартумен шектелмей, оның болашақ саясатына да әсер етті. Мысалы, Әли Паша және Аударма кеңсесінің басқа да қызметкерлері, реформадағы Әли Пашаның болашақ серігі Мехмед Фуад Паша, осы саладағы аударма жұмысы арқылы дипломатия саласында қажетті тәжірибе алды. Дипломатиялық ортамен танысу Мехмед Эмин Али Пашаны дәстүрлі Османдық қоғамның құндылықтарынан алшақтатты, сонымен бірге оның бойында рационалды бюрократтың құндылықтарын қалыптастырды.
The Translation Office (Tercüme Odası, known in English as the office of the "dragoman" from the Turkish tercüme, "translation") was set up in response to Greek independence. This was due to the fact that, prior to Greek independence, many Greeks had acted as translators in government business. Consequently, the Greek uprising for independence resulted in an exodus of the Greek translators working for the government and left a demand for translators. In addition, internal affairs including, the defeat of Ottoman armies at the hand of the Egyptians and the Treaty of Hünkâr İskelesi with the Russians, diplomacy became more important. Such developments not only led to growth within the Translation office, but also to higher scrutiny of the Translation Office and it increased salaries. The job, however, didn't just improve Ali Paha's lot in life; it also impacted his future policies. For instance, Âli Pasha and others in the Translation Office, such as Âli Pasha's future partner in reform, Mehmed Fuad Pasha, got needed experience in the world of diplomacy through the work of translation in that very field. This exposure to the diplomatic realm distanced Mehmed Emin Âli Pasha from the values of traditional Ottoman society while at the same time developed within him the values of a rational bureaucrat.
Мұстафа Решид пашаның тұсында
1835 жылы Әли-паша Венадағы елшілікке екінші хатшы болып тағайындалды, онда ол Австрия империясының құрылысын зерттеді. Бірнеше жыл өткен соң Әли-паша Мұстафа Решид-пашаның кеңесшісі болды. Мұстафа Решид-паша Ұлыбритания патшалық сарайы ретінде танымал Сент-Джеймс сарайына елші болғанмен, 1839 жылы Ұлы визир болып тағайындалды және Осман империясында Танзимат деп аталатын реформалар кезеңі басталды. Мұстафа Ұлы визир лауазымына кіру үшін Осман империясына қайтып кеткенде Әли-пашаны басқаруға қалдырды. Осы оқиғаның нәтижесінде Әли-паша ресми елші болып тағайындалды және саяси мансап баспалдағында одан да биікке көтерілді.
In 1835 Âli Pasha was appointed second secretary to the Embassy in Vienna, where he studied the organization of the Austrian Empire. A few years later Âli Pasha found himself as counselor to Mustafa Reşid Pasha. Although, Mustafa Reşid Pasha was only ambassador to the Court of Saint James, better known as the royal court of Britain, he would be appointed Grand Vizier in 1839 and began a period of reform in the Ottoman Empire, known as the Tanzimat period. Mustafa left Ali Pasha in charge while he headed back to the Ottoman Empire to take his position as Grand Vizier. This development eventually would lead to Âli Pasha being made the official ambassador and he would continue to rise higher and higher in political office.
Қырым соғысы
1854 жылы Қырым соғысы кезінде Әли паша Решид паша басшылығымен сыртқы істер министрі қызметін екінші рет атқару үшін зейнеттен қайта шақырылды. Осы қызметінде ол 1855 жылы Вена конференциясына қатысты. 1855 жылы ол бір жылға қайтадан Ұлы визир болды, бұл лауазымды ол кемінде бес рет иеленді; осы рөлде ол 1856 жылы Париж конгресінде Османлы Портасын өкілдік етті және Қырым соғысын аяқтаған бейбіт келісім шартына қол қойды.
In 1854 during the Crimean War Âli Pasha was recalled from retirement in order to take the portfolio of foreign affairs for a second time under Reshid Pasha and in this capacity took part in 1855 in the conference of Vienna. In 1855 he again became the Grand Vizier for one year, an office he filled no less than five times; in that role he represented the Porte at the Congress of Paris in 1856 and signed the peace treaty that ended the Crimean War.
Әли паша елші ретінде
1846 жылы Мехмед Эмин Әли паша Мұстафа пашаның кезінде Сыртқы істер министрі болды, бұл оның дипломатиядағы қабілеті жоғары екенін ескере отырып, ешқандай таңғалыс тудырмайды. Ұлы визирдің билігі туралы Әли пашамен жиі келіспейтін сұлтан Әбділәзиз, Еуропада осыншалықты танымал адамның орнын баса алмайтынын мойындады. Ол елшілік қызметін атқару кезінде Англия және Франциямен достық қарым-қатынастарды дамытты, сондай-ақ Осман империясына батыстық тәжірибелерді енгізді. Мысалы, Франциядағы білім беру жүйесіндегі тәжірибесіне сүйене отырып, Әли паша мұсылман студенттерімен бірге аз ұлт өкілдерінің балаларын оқытатын, қазіргі заманғы беделді Галатасарай орта мектебінің негізін қалады. Бұл басқа діндердің өкілдері түріктерді жау санамайтыны үшін жасалды. Әли пашаның жауапкершілігі мен беделі одан әрі артты, ол бейбіт келіссөздердің жетекші делегаты болып тағайындалды және 1855 жылғы Вена конгресінде, Қырым соғысынан кейін қайтадан Ұлы визир болды. Ол сол жерде Осман империясын Еуропа елдері арасындағы күш тепе-теңдігін қамтамасыз ететін Еуропа концерттеріне қосатын, сондай-ақ Еуропа концерттерінің басқа державалары Осман империясының территориялық тұтастығы мен тәуелсіздігін құрметтейтін бейбіт келісімнің жобасын жасады. Кейіннен ол сәл өзгertілді және 1856 жылғы Париж шартының жетінші бабына енгізілді.
In 1846 Mehmed Emin Âli Pasha was made Minister of Foreign Affairs under Mustafa Pasha which is no surprise given his well honed skill in diplomacy. Sultan Abdülaziz, who often clashed with Âli Pasha over the powers of the Grand Vizier, admitted that he could not replace such a man so recognized in Europe. It was during his role as ambassador that Âli Pasha promoted friendship with England and France as well as incorporating western practices into the Ottoman Empire. For example, based on his experience of the education system of France, Âli Pasha laid the foundation of the prestigious Galatasaray High School in its modern form, where children of minority religions would be taught amongst Muslim students. This was done so that people of other religions would cease to see the Turks as enemies. Âli Pasha's responsibilities and recognition increased further when he was chosen as lead delegate for the peace talks, while being appointed Grand Vizier again in the 1855 Congress of Vienna, following the Crimean war. It was there that he formatted a peace settlement that included the Ottoman Empire into the Concert of Europe, a balance of power among European nations, and that the other powers of the Concert of Europe would respect the territories of the Ottoman Empire and its independence. Subsequently, it was altered somewhat and incorporated into Article seven of the 1856 treaty of Paris.
1856 жылғы жарлық
Англия, Франция және Сардинияның Қырым соғысына араласуы, сондай-ақ 1856 жылғы Париж келісімі Осман империясын Ресейден құтқарды. Бірақ, Осман империясы енді өз құтқарушыларынан барлық азаматтарына дінге қарамастан тең қарауды талап ететін сыртқы қысымға тап болды. Оған жауап ретінде Ұлы визирі Әли-паша 1856 жылы Хатт-и-Хумаюн реформасы туралы жарлық шығарды. Бұл жарлық заң алдындағы теңдікке, барлық азаматтарға мемлекеттік қызметтерге жол ашуға, мұсылман емес азаматтардың өмірі мен мүлкіне кепілдік беруге, және ешкімді дінін өзгертуге мәжбүрлемеуге уәде берді. Нәтижесінде Осман империясында христиан миссионерлердің саны артты. Бұл мұсылмандардың христиан дініне өтіп, әскери қызметтен босатылуы мүмкін деген алаңдаушылықты тудырды. Осы алаңдаушылыққа жауап ретінде Осман империясы дін ауыстыруға тыйым салатын саясатты қабылдады. Қысқасы, христиан дініне өткендер тұтқындалып, жазаланатын болды. Жаңа бостандықтар Осман халқының кейбір мұсылман емес топтарына да ұнамады. Мысалы, христиан азаматтары еврейлермен бірдей деңгейге қойылғандарына наразылық білдірді.
Although the intervention of England, France, and Sardinia in the Crimean War, in addition to the Treaty of Paris in 1856, saved the Ottoman Empire from Russia, the Ottoman Empire was now facing external pressure from its saviors to treat all their citizens equally regardless of religion. In response, Grand Vizier Âli Pasha formulated the Hatt i Humayun reform edict of 1856. This promised equality to everyone in front of the law, opened civil offices to all subjects, guaranteed the security of life and property of non Muslims and promised no one would be forced to change their religion. As a result, there was an increase of Christian missionaries in the Ottoman Empire. This created a concern that Muslims would convert to Christianity and get out of military service. In response to this fear, the Ottoman Empire ended up making a policy that conversion would not be allowed. In short, converts to Christianity could be arrested and punished. The new freedoms also were unpopular with some non Muslim members of the Ottoman population. Christian subjects, for instance, were angry for being put on the same level as Jews.
Әли паша қарсылық білдірді
Әли паша өзінің билік кезінде Ұлы Везердің өкілеттігі мәселесінде сұлтанмен үнемі күресті. Ол сұлтанның министрлік тағайындауларға ғана емес, хатшыларға және тіпті жеке қызметкерлерге де оның келісімін алуын талап етті. Әли паша саяси көзқарастарына қарамастан, жас османдықтар сияқты адамдарды қызметтен шеттетуімен де белгілі болды. Жас османдықтар Танзимат реформасына қарсы болды және оны шариғат заңының есебінен Еуропаның талаптарын орындау деп есептеді. Ал Әли паша барлық азаматтардың бірігуін, білім беру және мемлекеттік қызметте тең мүмкіндіктер беру арқылы қамтамасыз етуді көздеді. Осының нәтижесінде христиандар енді Осман мемлекетінен қысым көрмейтін болып, империяның тұрақтылығы артады деп ойлады. Осман азаматтарын біріктіру идеясы Османдық деп аталды, бірақ жас османдықтар бұл көзқараспен келіспеді және өз пікірлерін газеттер сияқты бұқаралық ақпарат құралдары арқылы жеткізді. Жас османдықтардың оппозициялық тактикасы Стамбул цензурасының шегінде болғанына қарамастан, Әли паша олардың газеттерін жабып, елден қуды.
Âli Pasha constantly battled the sultan on the powers of the Grand Vezir during his time in office. He not only insisted that the sultan defer to him for ministerial appointments, but also secretaries and even attendants. Âli Pasha was also known to remove those with whom he disagreed politically, such as, the Young Ottomans. The Young Ottomans disagreed vehemently with the Tanzimat reform and saw it as pandering to the demands of Europe at the expense of sharia law. Ali Pasha, on the other hand, wanted the fusion of all subjects by providing equal opportunities in education and public office, with the result being that Christians no longer would see themselves as oppressed by the Ottoman state, therefore leading to a more stable empire. This idea of fusion of Ottoman citizens was known as Ottomanism and the Young Ottomans did not share this view, expressing their views through media like newspapers. Although the opposition tactics of the Young Ottomans were within the boundaries of Istanbul censorship, Âli Pasha nonetheless closed down their newspapers and banished them.
Бахаилерге қатысты ұстаным
Бахаулланың Әли пашаға жазған хатын осы жерден қараңыз.
See Baha'u'llah's letter to Âli Pasha here.
Өлім және мұра
Оның жақын досы және Танзимат реформаторы Фуад-паша болды, ол 1869 жылы сыртқы істер министрі міндетін атқарып тұрғанда қайтыс болды. Ол қайтыс болғаннан кейін Әли-паша сыртқы істер министрі және премьер-министр (үлкен визир) міндеттерін бірге атқарды. Фуад-пашаның өліміне күйініп, реформаларды өз күшімен жүргізудің үстелгі стресінен Әли-пашаның денсаулығы нашарлай бастады. Ол туберкулезбен ауырып, үш ай сырқаттанған соң 1871 жылдың 7 қыркүйегінде 56 жасында дүние салды. Оның өліміне жауап ретінде жас османдықтар өз идеалдарына сәйкес үкімет табу үмітімен жер аударылудан оралды. Танзимат кезеңі аяқталды. Жаңа визир Махмуд Недим-паша солтанның абсолютті билігін жақтады, және оның жас османдықтармен ортақ нәрсесі – Осман империясының ислами сипатына сенуі ғана болды. 1910 жылы қайтыс болған Әли-пашаның саяси өсиеті жарияланды. Бұл құжат 1871 жылы, оның өлімінен аз бұрын жазылып, солтан Абдулазизге жолданған. Онда ол Осман империясын сақтап қалу, бюрократияны жақсарту, көтерілістерді шағын жеңілдіктермен реттеу, теміржол құрылысын бастау және еуропалық державаларды ынталандыру сияқты жетістіктерін баяндайды. Сондай-ақ, ол жеткіліксіз салық жүйесі сияқты өзінің кейбір сәтсіздіктерін айтады және сұлтанға болашаққа қатысты кеңес береді. Осы кеңестерге діни бостандықты сақтау, мұсылман емес азаматтарды қарулы күштерге және мемлекеттік қызметке қабылдау, салық жинау үшін бақыланатын компанияларды пайдалану арқылы салық жүйесін жақсарту кіреді. Алайда, кейінгі зерттеулер өсиеттің дұрыстығы мен түпнұсқалығына күмән келтірді. Айдоғду көрсеткендей, бұл өсиет Әли-пашаның қайтысынан кейін 1871 жылы газетте алғаш жарияланғанда алдамшылық ретінде қабылданды және пашаның мұрагерлерінің ешқайсысы оны қолдамады.
His close friend and fellow Tanzimat reformer was Fuad Pasha, who died in 1869 as the acting foreign minister. Upon his death, Âli Pasha took on the roles of both foreign minister and prime minister (grand vizier). Grieving over the death of Fuad Pasha, and with the added stress of enacting reforms by himself, Âli Pasha's health began to deteriorate. He was stricken with tuberculosis and died on 7 September 1871 after three months of illness, at the age of 56. In response to his death, the Young Ottomans returned from exile, hoping to find a government more in line with their ideals. The Tanzimat period was terminated. The new Vezir, Mahmud Nedim Pasha, was an advocate of sultan absolutism, and the only thing he shared at all with the Young Ottomans was the belief of an Islamic character of the Ottoman Empire. In 1910, a political testament of the deceased Âli Pasha was published. The document was written in 1871, just before his death, and was addressed to Sultan Abdülaziz. In it, he recounts his accomplishments such as keeping the Ottoman Empire intact, improving the bureaucracy, dealing with revolts with minor concessions, starting railroad construction and appeasement of European powers. He also mentions some failures on his part, such as the inadequate tax system, and goes on to give the sultan advice for the future. Such advice includes maintaining religious freedom, accepting non Muslims into the armed forces and civil service, and improving the tax system by employing controlled companies to collect taxes. However, later research has cast serious doubt on the accuracy and authenticity of the testament. Aydogdu has shown that the testament was received as a hoax when it was first published in a newspaper in 1871 after Âli Pasha's death and it was not advocated by any of the Pasha's inheritors.