Кіріспе
Құс түрлері
Миссисипи көкпарлы (Ictinia mississippiensis) – Accipitridae тұқымдасына жататын кішкентай жыртқыш құс. Миссисипи көкпарлыларының қанаттары тар және ұшында сүйір болып келеді, олар ұшқанда әдемі және икемді, көбінесе ауада тіршіліксіз қалқып тұрғандай көрінеді. Бір жерде бірнешеуі айналып ұшқанын көру әдеттегі жайт.
Таксономия
Миссисипи қайырығын алғаш рет шотланд орнитологы Александр Уилсон 1811 жылы өзінің "Американдық орнитология" атты еңбегінің үшінші томында атап, сипаттады. Уилсон осы құсқа Falco mississippiensis латынша екі атауын берді. Ictinia туысы Луи Пьер Вьейоның 1816 жылғы "Analyse d'une nouvelle Ornithologie Elémentaire" еңбегінде пайда болды. Туыс атауы грек тіліндегі "іктінос" сөзінен шыққан, ол "қайық" деген мағынаны білдіреді.
Сипаттама
Ересектердің түсі сұр, құйрық қауырсындары мен сыртқы қанаттары қою сұр, ал бастары мен ішкі қанаттары ақшыл сұр. Кез келген жастағы қайыңдардың көздері қызыл, ал аяқтары қызылдан сарыға дейін болады. Аталықтар мен аналықтар бір-біріне ұқсас, бірақ аталықтардың басы мен мойны сәл ақшыл. Жастардың құйрықтары жолақты, ал денелері сызықты болады. Құстың ұзындығы мүңкісінен құйрығына дейін 30-37 см (12-15 дюйм), қанаттарының ені шамамен 91 см (3 фут) болады. Салмағы 214-388 грамм (7,6-13,7 унция). Дауысы жоғары перделі шырылдау, сығырлаған ойыншықтың дыбысына ұқсас.
Аумағы мен көші-қоны
Миссисипи шашағының жазғы көбейетін аймағы АҚШ-тың орталық және оңтүстік бөліктерінде орналасқан; оңтүстік Ұлы жазықтар бұл түр үшін маңызды мекен болып саналады. 2007 жылы Огайо штатында тағы бір жұптың көбейгені анықталды. Сонымен қатар, түрдің ареалы шөптесін жерлерге қоршау белдеулерінің отырғызылуының арқасында батысқа қарай кеңейді. Бұл түр қыс айларында Оңтүстік Американың оңтүстік субтропиктік аймағына, көбінесе Аргентина мен Бразилияға көшіп барады. Көші-қон әдетте 20-30 құстан тұратын топтармен жүзеге асырылады.
Тамақ және азықтандыру
Миссисипи атуының тамақтануының негізгі бөлігі – ұшып жүргенде аулайтын жәндіктер. Олар цикада, шегіртке және басқа да егінге зиян келтіретін жәндіктермен қоректенеді, осылайша экономикалық маңызға ие. Сонымен қатар, олар кішкентай омыртқалы жануарларды да жейді, олардың ішінде құстар, қосмекенділер, бауырымен жорғалаушылар және кішкентай сүтқоректілер бар. Жұмыртқалары ақтан ашық көгілдір түске дейін болады және әдетте 3,8 см (1,5 дюйм) шамасында ұзын болады. Соңғы 75 жылда бұл түрдің ұя салу ортасы орман және саваннадан қоршау белдеулеріне өзгерді және қазіргі кезде олар батыс орталық штаттардағы қалалық аймақтарда кең таралған. Олар жылына бір рет жұмыртқа салады, олардың шығуына 30-32 күн уақыт керек. Жас құстар жұмыртқадан шыққаннан кейін 30-34 күннен соң ұядан ұшып кетеді. Жұмыртқалардың жартысы ғана сәтті өсіп-өнеді. Жұмыртқалар мен балапандар дауылдарға және егермен, қарақұстар сияқты жыртқыштарға шалдығады. Қалалық аймақтарда жыртқыштардың саны аз болғандықтан, Миссисипи атулары қалаларда ауылдық жерлерге қарағанда көбірек балапандар өршітеді. Олардың орташа өмір сүру мерзімі 8 жылды құрайды. Құстарды, олардың жұмыртқаларын және ұяларын (қоныстанған немесе бос) тиісті рұқсаттарсыз жылжытуға немесе зақымдауға тыйым салынған. Бұл құстар гольф алаңдары немесе мектептер сияқты халық көп шоғырланған қалалық жерлерде ұя салғанда қолайсыздық тудыруы мүмкін. Құстар өз ұяларын қорғау үшін қауіптің бар екенін сезгенде, оның ішінде адамдарға да шабуылдайды, бірақ мұндай жағдай ұялардың 20% -дан кемінде орын алады. Құстармен қақтығыстан аулақ болудың ең жақсы жолы – ұядан кем дегенде 50 метр қашықтықта тұру. Егер мұндай мүмкіндік болмаса, бас киім кию немесе қолдарды қозғау құстың сізге тиюіне кедергі келтіруі мүмкін, бірақ шабуылдауын тоқтатуға көмектеспейді.
Тарихи материал
"Falco Mississippiensis, Миссисипи қыраны"; Александр Уилсон мен Джордж Ордтың "Америка орнитологиясының" 2-ші басылымы, 1-ші том (1828). А. Уилсонның 1-ші басылымынан түсті сурет. Джон Джеймс Одубон. "Миссисипи қыраны", "Орнитологиялық биография" 2-том (1834). "Америка құстарының" 1840 жылғы октаво басылымынан иллюстрация. "Миссисипи қыраны", Томас Натталл, "АҚШ және Канада орнитологиясы туралы нұсқаулық"; 1-том, "Құрлықтағы құстар" (1832).