Кіріспе

Малайзияның заңнамалық актісі. Ішкі қауіпсіздік туралы 1960 жылғы заң (қысқартылған атауы – ISA) Малайзияда қолданылған алдын ала ұстау туралы заң болды. Бұл заң 1957 жылы Малайя Федерациясы Ұлыбританиядан тәуелсіздік алғаннан кейін қабылданды. ISA шектеулі және заңмен анықталған жағдайларда сот отырысынсыз немесе қылмыстық айыптаусыз ұстауға мүмкіндік берді. 2011 жылдың 15 қыркүйегінде Малайзияның премьер-министрі Наджиб Разак бұл заңның күшін жойып, оның орнына екі жаңа заң енгізілетінін мәлімдеді. ISA 2012 жылғы 18 маусымда Парламент қабылдаған және патша бекіткен Қауіпсіздікке қарсы қылмыстар (арнайы шаралар) туралы заңмен алмастырылып, жойылды. Заң 2012 жылдың 31 шілдесінде күшіне енді.

Реформа

Үкімет Ішкі қауіпсіздік заңын қайта қараудың соңғы кезеңінде. Ішкі істер министрі Датук Сери Хишамуддин Тун Хусейн ISA-ға енгізілетін түзетулер бес мәселеге қатысты екенін мәлімдеді: ұстау мерзімінің ұзақтығы, ұсталғандар мен олардың отбасыларының құқықтары мен оларға қатысты қарым-қатынас, Ішкі істер министрінің өкілеттігі, ISA-ны саяси мақсаттарда пайдалану және сот шешімісіз ұстау. ISA-ны қайта қарау барысында үкімет маңызды мүдделі тараптармен кездесіп, түзетулерді талқылады. Хишамуддин мен Ішкі істер министрлігінің өкілдері Бас прокуратура, Адвокаттар кеңесі, "Барисан" ұлттық клубы, Ұлттық әйелдер ұйымдары кеңесі және Ұлттық азаматтық бюро өкілдерімен шамамен үш сағат бойы кездесті. Ішкі істер министрі талқылаулар кезінде барлық тараптың терроризм мен радикализмнен халықты қорғау үшін заң болуы керек деген пікірде бірауыздан келіскенін айтты.

Рид комиссиясы

"Үкіметке қарсы" деген ұғым кейде "ұлтқа қарсы" дегенмен теңестірілген. Рид комиссиясы өз есебінде (оларға "Мердека" Конституциясын жазу міндеті жүктелген) ұсынған құқықтар Малайяда нығайып қалғанын және негізгі құқықтар келесі механизмдер арқылы қамтамасыз етілетінін атап өтті: Конституция – жоғары заң; "осы құқықтарды қорғауға соттардың өкілеттігі мен міндеті"; және "соттар заң шығару, әкімшілік шаралар немесе басқа жолмен осы құқықтарды бұзуға жасалған кез келген әрекетті жойар еді". [IX тарау, "Негізгі құқықтар: Конституциялық кепілдіктер", 161-тармақ, 70-бетті қараңыз.] Хардиал Сингх Хайра [Бұл өзінің ISA заңы емес пе, әлде сот жүйесінің түсіндірмесі ме, осылай қатаң ететін?], ISA-ға қатысты сот шешімдерін талдағанда, "Малайзия соттары негізгі құқықтарға жасалған қатерлерді жойғана ғана қоймай, сот белсенділігінің жетіспеуі осы құқықтарды одан әрі бұзды. Малайзия соттарының АІА-ға қатысты кемшілігі – олар, әдетте, жеке тұлғаны ұстауды негіздеу үшін атқарушы биліктің субъективті пікірін қабылдады". Ол сондай-ақ, "Малайзия соттарының қазіргі көзқарасы атқарушы биліктің жауапкершілігін және заң үстемдігі шеңберіндегі адам құқықтарына құрметті азайтуға бағытталған" деп қосты.

Шығару

Үкімет тұтқындарды шартсыз босатуға құқылы болғанымен, кейбір жағдайларда босатылатын адамдардан теледидар мен радиода жазбаша мойындау жасау талап етілген. Малайзияның танымал блогері, Malaysia Today сайтының авторы Раджа Петра Камарудин 2008 жылдың 12 қыркүйегінде Ішкі қауіпсіздік заңы бойынша ұсталды және 56 күннен кейін босатылды. Оның адвокаты Ішкі істер министрлігінің заңсыз ұстауына наразылық білдіріп, хабеас корпустың ісін қозғағаннан кейін босатылды. 2008 жылдың 7 қарашасындағы Жоғарғы соттың шешімімен ол ұстаудан босатылды және сол күні бостандыққа шықты.

Сын

ISA-ның қаталдығы туралы айтылып жүргендіктен, бірнеше адам құқығын қорғайтын ұйымдар мен оппозициялық саяси партиялар осы заңды қатаң сынап, оны күштен шығаруды талап етті. АҚШ үкіметі сияқты шетелдік үкіметтер де үкіметке осы заңды күштен шығаруға қысым көрсетті. 2011 жылдың қыркүйегінде ISA-ны күштен шығаруға уәде берілгеніне қарамастан, оны күштен шығарудың уақыты мен кешігуіне қатысты күмәндік сақталды.

Ішкі

Бірнеше оппозициялық партиялар, мысалы, Малайзия ислам партиясы (ПАС), Демократиялық іс-қимыл партиясы (ДАП) және Парти Кеділік Раякт (ПКР) ИСА-ға қарсы айтыс жасады. Олардың көптеген басшылары немесе көрнекті мүшелері ИСА бойынша ұсталған, мысалы, ПАС-тан Мохамад Сабу, Лим Кит Сианг, Карпал Сингх және ДАП-тан Лим Гуан Энг, ал ПКР-дан Анвар Ибрагим. Бұрын, 1960 жылдары, заңды оппозициялық лидерлердің бірі Тан Чи Хуон былай деп айыптаған: «Бұл қорқынышты және зұлым құрал Альянс үкіметімен төтенше жағдай аяқталған кезде қабылданды. Содан кейін ол дереу төтенше жағдай кезінде жыл сайын қайта қабылдануы тиіс болған Төтенше жағдай ережелерінің барлық ережелерін енгізе бастады, бірақ енді ол мәңгілікке заң кітабына жазылды». Дегенмен, Малайзия тәуелсіздік алғаннан бері үкімет басқарып келе жатқан Барисан Насионал коалициясының ең ірі құрамдас бөлігі – Біріккен малайлар ұлттық ұйымы (UMNO немесе Umno) да ИСА-ны сынаған бірнеше саясаткерлер бар. Малайзияның бесінші премьер-министрі Абдулла Ахмад Бадави 1988 жылы: «Егер біз Малайзияны және Umno-ны сақтап қалғымыз келсе, доктор Махатхирді (сол кездегі премьер-министр) қызметтен алу керек. Ол өзінің қарсыластарын үнсіздендіру үшін Ішкі қауіпсіздік заңы сияқты қатаң заңдарды қолданады» деді. Ол бір жыл бұрын: «Ішкі қауіпсіздік заңы сияқты заңдар қазіргі Малайзияда орынсыз. Бұл қатал және варварлық заң» деген еді. Алайда, 2003 жылы премьер-министр болғаннан кейін Абдулла ИСА-ны «қажетті заң» деп атады және «Біз ешқашан Ішкі қауіпсіздік заңын дұрыс пайдаланбадық. Ішкі қауіпсіздік заңы бойынша ұсталғандардың барлығы қоғамға қауіпті екені дәлелденді» деді. Бірақ оппозициялық партиялар бұл елге емес, Umno-ға қауіп төндіретініне сенеді. Премьер-министр болғанға дейін Махатхир де ИСА-ға сынды көзқараспен қараған. 1966 жылы Махатхир Ішкі қауіпсіздік (өзгерістер) туралы заң жобасын қолдап сөйлегенде: «Ақыл-есі дұрыс адам ешкім ИСА-ны ұнатпайды. Шын мәнінде, бұл демократияның барлық принциптерін жоққа шығарады» деді. Алайда, мұндай өзара әділетсіздікке әртүрлі топтар, әсіресе ПАС, бұрынғы баяндамашының ИСА бойынша ұстанымындағы сәйкессіздік пен екі жақты стандарттарды айыптады. Кота-Кинабалуда Бас хатшысы Датук Вилфред Мадиус Тангау басқаратын Біріккен Пасокмомогун Кадазандусун Мурут ұйымы (UPKO) 2008 жылғы 23 қыркүйекте өзінің басқа 3 Барисан Насионал (BN) әріптестері МКА, Геракан және МИК-ке қосылып, ИСА-ны үкіметтік қайта қарауды сұрады. Мадиус партияның бұрынғы заң министрі Датук Зайд Ибрагимнің ұлттық қауіпсіздікке қауіп төндіретін террористерге ғана ИСА қолданылуы керек деген ұстанымын қолдайтынын айтты: «Сепутех депутаты Тереза Кок, Раджа Петра Камаруддин және Sin Chew Daily тілшісі Тан Хун Ченг жағдайында, егер оларға қарсы іс болса, оларға қарсы қолданылуы мүмкін көптеген басқа қоғамдық тәртіп заңдары бар».

Жою

Премьер-министр Наджиб Разак ISA-ны жою туралы алғаш рет 2011 жылдың 15 қыркүйегінде хабарлады, осылайша жоюдың "жетілген, заманауи және тиімді демократияны қалыптастыру және дамыту; қоғамдық тәртіпті сақтау; азаматтық еркіндікті күшейту және этникалық келісімді нығайту" мақсатында жасалғанын айтты. ISA 2012 жылғы Қауіпсіздік қылмыстары (арнайы шаралар) заңымен жойылатын болып, оның орнына 2012 жылдың 18 маусымында қабылданған және патшалық бекітілген, бірақ 2012 жылдың шілдесіне дейін күшіне енбеген, себебі Ішкі істер министрі Хишамуддин Хусейннің жариялауын күтіп тұрған басталу күні белгіленбеген. 2012 жылдың 9 шілдесінде Нажиб Разак ISA биліктегі үкіметке саяси тұрғыдан көмектеспегендіктен таратылғанын мәлімдеді.