Кіріспе

Дайтоку джидің қосалқы ғибадатханасы, Киото, Жапония.

Дайсен (大仙院) – Дайтоку джидің қосалқы ғибадатханасы, буддизмдегі Ринзай дзен мектебінің ғибадатханасы, Киотодағы ең маңызды бес дзен ғибадатханасының бірі. Аты "Ұлы бейнеткерлер академиясы" деген мағынаны білдіреді. Дайсень-ді 1509 және 1513 жылдар аралығында дзен дінінің жолындағы Когаку Соко (古岳宗亘) құрған. Дайсень экрандық суреттерімен және "каре сансуи", яғни құрғақ пейзаждық бағымен әйгілі. Ғибадатхана ішіндегі экрандық суреттер мен бақ Соамиге (1525 жылы қайтыс болған), дзен монахы, сиямен сурет салатын шебер және Амида Буддасының ізбасары деп есептеледі. Ол әсіресе сияны сұйылтып, нәзік, тұманды және көңілге қонымды пейзаждар жасау шеберлігімен танымал болды. Оның туындыларына Қытайдың Сун әулетінің сиямен салынған пейзаж суреттері әсер еткен. Өнер тарихшысы Миеко Мурасе айтқандай, Соамидің туындылары "Муромачи дәуіріндегі дзен монахтары мен суретшілердің қасиетті идеалы, табиғаттың тыныштығының өзін" көрсетеді.

Тас бақша

Дайсеньнің тасты бақшасын құру туралы кейінгі түсіндірмелерге қарамастан, оның құрылуы негізінен діни Дзенмен байланысты емес: ол үш өлшемді сурет ретінде жасалған қытай стиліндегі ландшафттың жақсы мысалы. Бақ суретші монах Соамиге тиесілі деп айтылғанымен, оның бағбан болғанына жазбаша дәлел жоқ. Уайб Куайтерт «Соами» есімінің буддизмді білмейтін, қол сұғылмайтын каварамоно тобынан шыққан бау-бақша шеберлеріне жасалған эвфемизм болуы мүмкін деп болжайды. «L» пішіндес негізгі бақ, монастырь басшысының резиденциясы – хожоның үйінің солтүстік-шығысына қарай және оған қарап орналасқан. Бұл бақтың бөлігі ені ғана тар жолақ. Онда Сунь әулетінің ландшафт суретіне ұқсас миниатюралық ландшафт бар, ол тауларды және шарлауықты бейнелейтін тастардан, орманды бейнелейтін кесілген бұталар мен ағаштардан және өзенді бейнелейтін ақ шағылдан тұрады. «Өзен» екіге бөлінеді, олардың бірі ақ тас пен бірнеше тастан тұратын «Орта теңізге» құяды, ал екіншісі қақпа арқылы үлкен ақ тасты «Океанға» құяды. Өзенде бірнеше символдық тас бар: біреуі ағыспен жүзіп бара жатқан қайыққа, ал екіншісі ағысқа қарсы жүзуге тырысатын тасбақаның арқасына ұқсайды. «Океанда» тауларды бейнелейтін екі конус тәрізді шағыл төбелері бар. «Орта теңіз» мен «Океан» ғимараттың батысында ақ шағылдан жасалған тағы бір жолмен байланысты. «Океан» мен «Орта теңіздің» екеуі де түпнұсқа баққа кейіннен қосылған деп саналады. Американдық бақ тарихшылары Дэвид пен Мичиго Янг бақ өмір бойы метафоралық саяхатты бейнелейтінін болжайды: шарлауық/өзен/теңіз жастық, ересектік және қарттық шақты немесе даналықты іздеуді бейнелей алады. «Өзендердегі» тастар кедергілерді білдіруі мүмкін. Саяхаттың соңындағы «Океан» өмір соңында мәңгілікке оралуды білдіруі мүмкін. Француз жазушысы Даниэль Элисефф бақты төрт тақырыпты бейнелейтін төрт кеңістікке бөліп қарастырады: біріншісі – шарлауық, яки өмірдің басталуы; екіншісі – өмірдің өтуін символдайтын қақпа. Бұл тақырыпта ағысқа қарсы күресіп жатқан тас «тасбақа» және ағыспен бірге төмен қарай қозғалатын «байлық қайығы» бейнеленген; үшіншісі – «Орта теңіз»; ал төртіншісі – «Океан», тыныштық пен сабырдың соңғы орны. Немец жазушысы Гунтер Нитшке де осыған ұқсас түсінік береді. Ол бақтың «адам өмірін символдық түрде бейнелейтінін» жазады. Бақтың басындағы тау – Хорай тауы, даостық аңыздарда Сегіз Бессмертінің кездесу орны, оны камелия символдайды. Ол «Океанның» бұрышында, саяхаттың соңында бір «бодхи ағашы» бар екенін байқайды, бұл Будданың ағартуға қол жеткізген кезде отырған инжір ағашының дәстүрлі буддалық символы. Нитшке «байлық қайығы» тасы ересек өмірдегі тәжірибе жинағын, ал «тасбақа» тасы жастық шаққа оралудың нәтижесіз күш-жігерін білдіреді деп жазады.