Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қадимгі Мысырдан шыққан үш тілді жарлық
Trilingual decree from ancient Egypt
Каноп жарлығы – ежелгі Мысырдың Птолемей дәуіріне жататын, үш жазу түрінде жазылған үш тілді жазу. Ол үш жазу жүйесінде: мысырлық иероглифтер, демотика және койне грек тілінде, бірнеше ежелгі мысырлық ескерткіш тасқа немесе стелаға жазылған. Бұл жазу – Птолемей III-нің билігінің 9-шы жылы, 7 Апеллаиос (наурыз) = 17 Тиби (мысыр) күні, Египеттің Каноп қаласында өткен дін қызметкерлерінің үлкен жиналысының тіркелмесі, б.з.д. 238 жылдың 7 наурыз күні, бейсенбі (пролептиқалық Юлиан күнтізбесі). Олардың жарлығымен фараон Птолемей III Эвергет, оның әйелі Береника патшайым және Береника ханшайым құрметтелді.
The Decree of Canopus is a trilingual inscription in three scripts, which dates from the Ptolemaic period of ancient Egypt. It was written in three writing systems: Egyptian hieroglyphs, demotic, and Koine Greek, on several ancient Egyptian memorial stones, or steles. The inscription is a record of a great assembly of priests held at Canopus, Egypt, on 7 Appellaios (Mac.) = 17 Tybi (Eg.) year 9 of Ptolemy III = Thursday 7 March 238 BC (proleptic Julian calendar). Their decree honoured Pharaoh Ptolemy III Euergetes; Queen Berenice, his wife; and Princess Berenice.
Жарлықтың көне көшірмелері
1866 жылы Карл Ричард Лепсиус Танисте осы Жарлықтың алғашқы көшірмесін тапты (бұл көшірме бастапқыда 'Şân Stele' деп аталған). 1881 жылы Гастон Масперо Нилдің батыс дельтасындағы Ком-эль-Хисенде тағы бір көшірмесін тапты. Кейіннен одан да көп үзінді көшірмелер табылды. 2004 жылдың наурыз айында Бубастис қаласында қазба жұмыстарын жүргізіп жатқан неміс-египеттік "Tell Basta Project" археологтары Жарлықтың тағы бір жақсы сақталған көшірмесін тапты.
In 1866, Karl Richard Lepsius discovered at Tanis the first copy of this Decree (this copy was originally known as the 'Şân Stele'). Another copy was found in 1881 by Gaston Maspero at Kom el Hisn in the western Nile Delta. Later on, some other fragmentary copies were found. In March 2004, while excavating at Bubastis, the German Egyptian 'Tell Basta Project' archaeologists discovered yet another well preserved copy of the Decree.
Жазудың мазмұны
Бұл жазуда әскери науқандар, ашаршылықтан зардап шеккендерге көмек көрсету, Египет діні және Птолемей Египтіндегі үкіметтік ұйым сияқты тақырыптар қамтылған. Онда патшаның ғибадатханаларға берген сыйлықтары, Македония-Египет әлемінде үлкен сәттілікке ие болған Апис және Мневис культтарына көрсеткен қолдауы, сондай-ақ Камбиз алып кеткен қасиетті мүсіндердің қайтарылуы туралы айтылған. Жазу патшаның Египеттік тайпалардың көтерілісін басудағы жетістіктерін мақтайды, бұл операциялар «бейбітшілікті сақтау» деп аталады. Ол оқырманға су тасқынының аз болған жылы үкімет салықтарды жеңілдетіп, шетелден астық әкелгенін еске салады. Ол жылына 365¼ күнді құрайтын күн күнтізбені (көне әлемдегі ең дәл күнтізбе) енгізеді. Бұл жазу қайтыс болған принцесса Берениканы құдай деп жариялап, оған арналған культ құрады, онда әйелдер, ерлер, рәсімдер және арнайы «нан пісірілімдері» болды. Соңында жарлықты иероглифтермен және грек тілінде тасқа немесе қолаға қашап, ғибадатханаларда көпшілікке көрсетуге бұйырылады. Канопус жарлығы ежелгі Гераклион қаласының бар екенін куәландырды, ол қазір су астында қалған және жақында ғана қазылып алынды. Жарлықтың грек нұсқасы Птолемей I патшаның тұсында Гераклион қаласында дін қызметкерлерінің кеңесі өткенін хабарлайды.
The inscription touches on subjects such as military campaigns, famine relief, Egyptian religion and governmental organization in Ptolemaic Egypt. It mentions the king's donations to the temples, his support for the Apis and Mnevis cults, which enjoyed huge success in the Macedonian – Egyptian world, and the return of divine statues which had been carried off by Cambyses. It extols the king's success in quelling insurgencies of native Egyptians, operations referred to as 'keeping the peace.' It reminds the reader that during a year of low inundation, the government had remitted taxes and imported grain from abroad. It inaugurates a solar calendar with 365¼ days per year (the most accurate in the ancient world). It declares the deceased princess Berenike a goddess and creates a cult for her, with women, men, ceremonies, and special 'bread cakes'. Lastly it orders the decree to be incised in stone or bronze in both hieroglyphs and Greek, and to be publicly displayed in the temples. The Decree of Canopus attested the existence of the ancient city of Heracleion, which is now submerged, and has only recently been excavated. The Decree informs, in its Greek version, that a synod of priests was held in the city of Heracleion during the reign of King Ptolemy I.
Күнтізбе реформасы
Мысырлық азаматтық күнтізбесі 365 күннен тұратын: әрқайсысы отыз күннен тұратын он екі ай және қосымша бес эпагоменальді күн. Реформа бойынша, бес күндік "Жыл ашылуы" тойлары әр төртінші жылы қосымша алтыншы күнді қамтитын болды. Мұның себебі Сотистің шығуы әр 4 жыл сайын бір күнге ығысады, сондықтан жыл басын Сириус жұлдызының гелиактық шығуымен байланыстыру күнтізбені жыл мезгілдерімен синхронды ұстауға мүмкіндік береді. Бұл Птолемей күнтізбесі реформасы сәтсіз аяқталды, бірақ соңынан Август б.з.д. 26 немесе 25 жылы Египетте ресми түрде енгізді, қазір ол Александрия күнтізбесі деп аталады, ал алтыншы эпагоменальді күн алғаш рет б.з.д. 22 жылғы 29 тамызда болды. Юлий Цезарь бұрын Римде б.з.д. 45 жылы Юлиан күнтізбесінің бөлігі ретінде 365 1/4 күндік жылды енгізген болатын.
The civil Egyptian calendar had 365 days: twelve months of thirty days each and an additional five epagomenal days. According to the reform, the five day "Opening of the Year" ceremonies would include an additional sixth day every fourth year. The reason given was that the rise of Sothis advances to another day in every 4 years, so that attaching the beginning of the year to the heliacal rising of the star Sirius would keep the calendar synchronized with the seasons. This Ptolemaic calendar reform failed, but was finally officially implemented in Egypt by Augustus in 26 or 25 BC, now called the Alexandrian calendar, with a sixth epagomenal day occurring for the first time on 29 August 22 BC. Julius Caesar had earlier implemented a 365 1/4 day year in Rome in 45 BC as part of the Julian calendar.