Кіріспе
Тибет буддистік монахы Тхубтен Еше (1935–1984) – Непалда жер аударылған кезде Копан монастырын (1969) және Махаяна дәстүрін сақтау қоры (1975) құра отырып, бірлесіп негізін қалаған тибет ламасы. Ол Гелуг дәстүрін ұстанды және оқыту стилімен ерекшеленді. Лама Еше Тибеттің Толунг Дечен қаласының жанында дүниеге келді және алты жасында Лхасадағы Сера монастырына жіберілді. 28 жасында Кябже Линг Ринпочеден толықтай қасиетті санға ие болды. Джеффри Пэйн хабарлағандай, Лама Еше геше дәрежесін аяқтаудан қасақана бас тартқан: Көп жылдар өткен соң, осы беделді дәрежеден неге бас тартқаны туралы сұрағанда, ол күліп: "Және Геше Еше бола ма?" деді.
Thubten Yeshe (1935–1984) was a Tibetan lama who, while exiled in Nepal, co founded Kopan Monastery (1969) and the Foundation for the Preservation of the Mahayana Tradition (1975). He followed the Gelug tradition, and was considered unconventional in his teaching style. Lama Yeshe was born near the Tibetan town of Tolung Dechen, and was sent to Sera Monastery in Lhasa at the age of six. He received full ordination at the age of 28 from Kyabje Ling Rinpoche. Jeffrey Paine reports that Lama Yeshe deliberately refused to complete his geshe degree, despite having studied for it:
Many years later, when pressed why he had shunned this prestigious degree, he would laugh: "And be Geshe Yeshe?"
Батыс студенттеріне оқыту
1959 жылы қытай басқыны кезінде Лама Еше Бутанға, содан Үндістандағы Буксадуардағы тибеттік босқындар лагеріне жол тартты. Мұғалімі Геше Рабтен оған кіші монах Тхубтен Зопа Ринпочеді тапсырды. Екеуі Лама Еше өмірінің соңына дейін бірге жұмыс істеді. 1965 жылы Лама Еше Батыс студенттерін оқытуды бастады, алғашқысы – Зина Рачевски, ол Дарджилингтегі Гум монастырында оны іздеп келді. Студенттер саны арта берді, нәтижесінде жоғарыда аталған бірнеше мекемелер құрылды. Ол кезде тибеттік діни қауым батыстықтарды оқытуды ұнамсыз деп санады. Пайн айтуынша, басқа тибеттіктер Лама Ешені "паиса лама", яғни, ақшаға көбірек қызығушылық танытатын адам деп сынаған. 1977-1978 жылдары Лама Еше Калифорния университетінің Санта-Круз қаласындағы кампусында сабақ берді. Ол онда "Тибет буддизмі" деген бір курс оқыды. Сол уақытта ол университетте Батыс философиясы бойынша курстарға да қатысты. Тхубтен Еше және оның басты шәкірті Тхубтен Зопа Ринпоче 1960 жылдары Непалдың Катманду қаласында батыс ізденушілері үшін Копан монастырын құрды. Алғашқы "Бір айлық медитация курсы" 1971 жылғы қарашада өткізілді. Батыс студенттерінен келіп түскен сұраныстың өсуіне жауап ретінде ламалар тағы бір орталық ашуға шешім қабылдады. 1972 жылы Лама Еше мен Зопа бірнеше батыс студенттерімен бірге Химачал-Прадеш штатының Дарамкоттағы Маклеод Гандж төбесіндегі ескі отарлық үйді сатып алып, Тушита медитация орталығын құрды.
Лекцияларға негізделген басылып шыққан кітаптар
Лама Ешенің дәрістерінен бірнеше кітап жинақталған. Оның кітаптары: «Тантраға кіріспе», «Даналық энергиясы», «Ішкі оттың рақаты», «Ваджрасаттва болу: Тазартудың тантрикалық жолы», «Шоколад біткенде» және «Шегімпаздық Будда болу» – барлығы да «Даналық басылымдарынан» қолжетімді. 2020 жылы Лама Еше даналық архиві Адель Хулс жазған Лама Ешенің толыққанды өмірбаянын жариялады. LYWA-да Лама Еше (және Лама Зопа Ринпоче) ілімдерінің көптеген тегін кітаптары бар, олар электрондық кітаптар түрінде де қолжетімді. Архивіде Лама Ешенің көптеген лекциялары мен ілімдері сақталған, ол әлеуметтік желілерде (Facebook, Twitter, Instagram және т.б.) белсенділік танытады, 200-ден астам саны бар тегін ай сайынғы электрондық хабарлама жариялайды, сондай-ақ YouTube арнасында ай сайын тегін подкаст пен көптеген тегін бейнелер ұсынады.
Жеке
1974 жылы Лама Еше Австралиялық, қазір қайтыс болған шәкіртімен ұзақ мерзімге неке қиды, көрінетін себебі – Тибетке баруға мүмкіндік беретін Австралия паспортын алу еді. Оның жоспарланған саяхаты 1982 жылы өтті.
Өлім және реинкарнация
Лама Йеше Тибет жаңа жылының, Лосардың бірінші күні таң атпастан 20 минут бұрын дүниеден өтті және оның мәйіті Калифорния штатының Боулдер-Крик қаласындағы Ваджрапани институтында өртеліп, оның құрметіне ступа орнатылды. 1986 жылы оның қайта туғаны испандық бала, Осел Хита Торрес екені анықталды, ол қазір Тензин Осел Хита (т. 1985) деп танылады. Осылайша Йеше тулкулардың біріншісі атанды. Осел Непалда балалық және жастық шағын дәстүрлі Гелугпа тулкуының білімімен өткезіп, кейін Канададағы батыс үлгісіндегі пансиондық мектепке оқуға түсті және қазір Испанияда кинорежиссер болып жұмыс істейді. Ол өмірдегі рөліне байланысты басқалардың күтулеріне наразылық білдіріп, қазіргі заманғы контексте рухани жаңалықтар ашуға ұмтылады, сияқты басқа жас тулкулар да, әсіресе Осел Хитаның жақын досы, 23-ші Гомо Тулку.