Кіріспе

Венгр раввині, раввин Хиллель Лихтенштейн (1814–1891) – Венгрия раввині және Венгриядағы хасидтік бағыттың жетекшісі.

Өмір

Хиллель Лихтенштейн 1814 жылы Венгрияның Вец қаласында (сондай-ақ Вагвецсе деп аталды; бүгінгі Веча, Шаланың бөлігі, Словакия) Даян Р. Барух Бендиттің отбасында дүниеге келді. Шасам Софердің ешивасында оқығаннан кейін, 1837 жылы Галантаның әулетті тұрғынының қызына үйленді және 1850 жылға дейін сонда тұрды, одан кейін Маргаретен (Сент Маргит) қаласының раввині болып сайланды. 1854 жылы ол Клаузенбургтің раввині болып сайланды, бірақ аудандық раввин Аврохом Фридманның қарсылығы оның лауазымдық міндеттерін атқаруына кедеріс келтірді; соңында билік оны Клаузенбургтен қуды. Біраз уақыт Нагиварадта тұрғаннан кейін, ол Маргаретхенге қайта шақырылды, онда ол 1865 жылға дейін қалды, содан кейін Сзиксоға шақыртылды. 1867 жылы Коломияға көшіп, өмірінің соңына дейін сонда тұрды. Ол Венгриядағы хареди яһудилігінің көрнекті қайраткері болды: ол дәстүрлі қағидалардан кез келген ауытқуға, мысалы, синагогтың ортасынан биманы алып тастауға қарсы болды, сонымен қатар яһуди емес әлеуметтік мінез-құлық пен киім-кешек және діни емес білім алуды қатаң сынады. Ол сынағандары – реформаторлар ғана емес, сонымен қатар орташа ортодоксал Азриел Хилдесхаймер де болды. Ол 1868-69 жылдарғы Венгрия еврейлерінің съезіне және Будапешттегі неолог раввиндік семинарияның құрылуына қарсы күресті. 1865 жылы Михаловцеде раввиндердің съезін шақырып, реформалық синагогтарға тыйым салды. Оның діни амалдары венгрлік ортодоксал раввиндерінің арасында да ерекше қатаң болды, тіпті Петтер Хамор заңын орындау үшін есек ұстауға дейін барды. Ол сондай-ақ Кохенге (Еврейлер кітабы 18:4) бірінші жүнді беру үшін қой ұстады, кейіннен оны цицит жасау үшін қайта сатып алды. Раввин Лихтенштейн хасидтік яһудилігінің ыстық жақтасы болды және Санцтың әйгілі ребесі, Диврей Хаимге қажылық сапарлар жасады. Ол қиын жағдайдағы адамдарға дұға арқылы көмектесті, бірақ ешқандай сыйлықты қабылдамайтын. Ол 1891 жылдың 18 мамырында Галицияда (қазіргі Украина) Коломияда қайтыс болды.

Көзқарастар

Лихтенштейн – күшті уағыздаушы және танымал жазушы болды, ал Солтүстік Венгрия яһудилері арасындағы қазіргі заманғы тенденцияларға қарсылықтың көп бөлігі оның ықпалына байланысты. Ол дәстүрлі емес яһуди есімдерін қолдануға қарсы шықты; ол тек діни емес білімді ғана емес, тіпті музыкалық аспаптарда ойнауды және шахмат, шашка сияқты қарапайым ойындарды да айыптады, сондай-ақ ақылға сүйенушілерді де кінәлады, себебі идеалды яһуди Псалм 73:22-дегі принципке сай өмір сүруі керек: «Мен Сенің алдыңда жануар сияқты болдым». Ол сонымен қатар яһудилердің саяси эмансипациясы үшін күреске де қарсы болды, яһудилер Құдай оларды Мессиялық құтқаруға лайық деп тапқанша, жер аударылудың қиындықтарын көтерулері керек деді.

Шығармалары

Лихтенштейн жазған көптеген еңбектерінің ішінде, олардың кейбіреулері иврит тілінде, ал қалғандары идиш тілінде болса, ең маңыздылары – «Teshuvot Beit Hillel» (Satmar, 1908) жинағындағы оның үкімдері мен «Maskil el Dal» (Lemberg, 1867), «Eis La'asos» (сонда, 1881) және «Avkath Roichel» (сонда, 1883) уағыздары. Бәрі де бірнеше рет қайта басылды. Олардың барлығы реформалық яһудилік дінін сынауға арналған.