Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Австрия мемлекеттілігінің кезеңі
Period of Austrian statehood
Бірінші Австрия Республикасы (Erste Österreichische Republik), ресми түрде Австрия Республикасы, 1919 жылдың 10 қыркүйегінде Сен-Жермен-ан-Лай шартына қол қойылғаннан кейін құрылды. Бұл шарт Бірінші дүниежүзілік соғысының аяқталуынан кейінгі бейбіт келісім болды және Габсбургтердің Германия Австрия Республикасының қалдық мемлекетіне нүкте қойды. Республиканың конституциясы 1920 жылдың 1 қазанында қабылданып, 1929 жылдың 7 желтоқсанында өзгертілді. Республикалық кезеңде солшыл және оңшыл көзқарастағы адамдар арасындағы зорлық-зомбылық күшейді, бұл 1927 жылғы шілде көтерілісіне және 1934 жылғы Австрия азамат соғысына әкелді.
The First Austrian Republic (Erste Österreichische Republik), officially the Republic of Austria, was created after the signing of the Treaty of Saint Germain en Laye on 10 September 1919—the settlement after the end of World War I which ended the Habsburg rump state of Republic of German Austria—and ended with the establishment of the Austrofascist Federal State of Austria based upon a dictatorship of Engelbert Dollfuss and the Fatherland's Front in 1934. The Republic's constitution was enacted on 1 October 1920 and amended on 7 December 1929. The republican period was increasingly marked by violent strife between those with left wing and right wing views, leading to the July Revolt of 1927 and the Austrian Civil War of 1934.
Қор
1919 жылдың қыркүйегінде Германия Австриясы – енді Австрия империясының Альпі және Дунай тәждік жерлерімен шектелген – Сен-Жермен келісімімен шекарасы қысқартылды. Бұл келісім Судет аймағындағы неміс тілді аймақтарды Чехословакияға, неміс тілді Оңтүстік Тирольді Италияға және Альпі провинцияларының бір бөлігін Сербтер, хорваттар және словендер Корольдығына (Кральевна Серба, Hrvata i Slovenaca немесе SHS, сондай-ақ Югославия деп аталды) өткізді. Австрияның наразылығына қарамастан, келісімде Ұлттар Лигасының келісімінсіз Аншлюс, яғни Германиямен бірігуге тыйым салынды. Одақтастар жеңілген Германияның Австрияның қалған бөлігін аннексиялауына және шекарасын кеңейтуіне мүмкіндік бергісі келмеді. Бұл мүмкіндік жойылғаннан кейін Германия Австриясы ресми атауын Австрия Республикасы деп өзгертті. Жаңа мемлекет көрші елдердің екі аумақтық талабын қанағаттандырмауға қол жеткізді. Біріншісі – Каринтияның оңтүстік-шығыс бөлігі, онда словендер де тұрды. 1920 жылғы 10 қазанда өткен Каринтиялық референдум арқылы бұл аймақтың жаңа SHS мемлекетіне өтуіне жол берілмеді, халықтың көпшілігі Австрия құрамында қалуды жөн көрді. Екінші аумақтық талап – Венгрияның 907 жылдан бері Венгрия Корольдығының бөлігі болған Бургенландқа деген талабы еді, ол "Батыс Венгрия" деп аталды. Аймақтың көп бөлігі неміс тілді халыққа тиесілі болғанымен, хорват және венгр тілді азшылықтар да болды. Сен-Жермен келісімі бойынша 1921 жылы ол Австрия Республикасының құрамына кірді. Алайда, Австрия тарапынан дауланған референдум нәтижесінде провинциялық астана Сопрон (неміс тілінде Эденбург) Венгрияда қалды. Сен-Жермен келісімі Австриядағы неміс тілді халықтың наразылығын тудырды, олар бұл келісімнің АҚШ президенті Вудро Вильсонның бейбіт келіссөздері кезінде жариялаған Он Екі Тараудың, әсіресе барлық ұлттардың "өз ұлттық тағдырын анықтау" құқығын бұзатынын мәлімдеді. Көптегендері соғысқа дейінгі империяның 70%-дан астам цислейтандық аумағын жоғалтқаннан кейін Германиямен бірікпесе, Австрияның жеке мемлекет ретінде экономикалық және саяси тұрғыдан тұрақты болуы мүмкін емес деп санады. Австрия енді шамамен 6,5 миллион халқы бар, теңізге шығу мүмкіндігі жоқ шағын елге айналды, ал 4 миллион австриялық неміс жаңа мемлекеттен тыс қалды және олардың тілегіне қарсы Чехословакия, Италия және Югославияның билігіне бағынды. 2 миллионға жуық халқы бар Вена, оны асырауға лайықты империясыз, бұрынғы астанасы қалды. Австрияның жерінің барлық 17,8 пайызы ғана егістікке жарамды болды, ал бұрынғы Австрияның жартысындағы егістік жердің көп бөлігі енді Чехословакия мен Югославияның құрамына кірді.
In September 1919, the rump state of German Austria– now effectively reduced to the Alpine and Danubian crownlands of the Austrian Empire – was given reduced borders by the Treaty of Saint Germain, which ceded German populated regions in Sudetenland to Czechoslovakia, German populated South Tyrol to Italy and a portion of the Alpine provinces to the Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes (Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca, or SHS, also known as Yugoslavia). Despite Austrian protests this treaty also forbade Anschluss, or union of Austria with Germany, without League of Nations consent. The Allies were not willing to allow a defeated Germany to expand its borders by absorbing what remained of Austria. With this route closed, German Austria changed its official name to the Republic of Austria. The new state managed to block two land claims by its neighbours. The first was the south eastern part of Carinthia, which was inhabited partly by Slovenians. It was prevented from being taken over by the new SHS state through a Carinthian plebiscite on October 10, 1920, in which the majority of the population chose to remain with Austria. The second prevented land claim was Hungary's claim to Burgenland, which, under the name "Western Hungary", had been part of the Hungarian kingdom since 907. It was inhabited mostly by a German speaking population, but had also Croat and Hungarian speaking minorities. Through the Treaty of St. Germain it became part of the Austrian Republic in 1921. However, after a plebiscite which was disputed by Austria, the provincial capital city of Sopron (German Ödenburg) remained in Hungary. The Treaty of Saint Germain angered the German population in Austria who claimed that it violated the Fourteen Points laid out by United States President Woodrow Wilson during peace talks, specifically the right to "self determination" of all nations. Many of them felt that with the loss of over 70% of the cisleithanian territory of the prewar empire, Austria was no longer economically and politically viable as a separate state without union with Germany. Austria now found itself a small, landlocked country of about 6.5 million people, with 4 million Austrian Germans excluded from the new state and instead being placed against their declared will under Czechoslovak, Italian, and Yugoslav rule. Vienna, with its population of almost 2 million, was left as an imperial capital without an empire to feed it. Only 17.8 percent of Austria's land was arable; the vast majority of arable land in the former Austrian half of the empire was now part of Czechoslovakia and Yugoslavia.
Үкімет және саясат, 1920-1934
Жаңа конституциямен жоғары палата – Федералды Кеңес – федералды штаттардың өкілдерінен құрылды, ал төменгі палата – Ұлттық Кеңес – жалпы сайлау арқылы сайланатын депутаттардан тұратын екі палаталы заң шығарушы орган құрылды. Федералды Президент екі палатаның толық отырысында төрт жылдық мерзімге сайланды, ал Канцлер Ұлттық Кеңеспен сайланды. Ешбір саяси партия парламенттік көпшілікке қол жеткізе алмағандықтан, Австрияны консервативті Христиандық-әлеуметтік партия және оңшыл Ұлы Германиялық Халық партиясы немесе Ландбунд коалициялары басқарды. Олар 1919–1920 жылдардағы социал-демократ Карл Реннердің алғашқы үкіметінен гөрі консервативті болды, ол бірқатар прогрессивті әлеуметтік-экономикалық және еңбек заңнамаларын қабылдаған еді. 1920 жылдан кейін Австрия үкіметіне Аншлюске қарсы Христиандық-әлеуметтік партия басымдық танытты, ол Рим католик шіркеуімен тығыз байланыста болды. Партияның алғашқы Канцлері Игнац Зейпель 1922 жылдың мамырында билікке келді және бай өнеркәсіпшілер мен Рим-католик шіркеуі арасында саяси одақ құруға тырысты. 1920 жылдың 17 қазанындағы заң шығарушы сайлаудан кейін социал-демократтар парламенттегі көпшілігін жоғалтып, 1934 жылға дейін оппозицияда қалды, содан кейін Дольфус тарапынан тыйым салынды. Христиандық-әлеуметтік партия 85, социал-демократтар 69, Ұлы Германия партиясы 20 және Шаруалар одағы 8 орын жеңіп алды. Майкл Хайниш Федералды Президенттікке сайланды. 1923 жылдың қазан айындағы сайлаудан кейін Игнац Зейпель билікте қалды және 1924 жылдың қарашасында Рудольф Рамек оны алмастырды. 1928 жылдың желтоқсанында Христиандық-әлеуметтік Вильгельм Миклас Федералды Президент лауазымына сайланды және 1929 жылдың 7 желтоқсанында Конституцияға түзетулер енгізілді, Парламенттің құқықтарын шектеді, Федералды Президенттің халықтың тікелей дауысымен сайлануын қамтамасыз етті және оған федералды үкіметті тағайындау және төтенше жағдай заңдарын қабылдау құқығы берілді. 1930 жылғы заң шығарушы сайлаудан кейін социал-демократтар 72 орынмен ең ірі партия болып шықты, бірақ Христиандық-әлеуметтік Канцлер Отто Эндер оларсыз коалициялық үкімет құрды.
The new constitution created a bi cameral legislature with the upper house – the Federal Council – formed by representatives from federal states and the lower house – the National Council – to which deputies were elected in universal elections. The Federal President was elected for a four year term in a full session of both houses, while the Chancellor was elected by the National Council. As no political party ever gained a parliamentary majority, Austria was governed by coalitions of the conservative Christian Social Party and the right wing Greater German People's Party or Landbund which were more conservative than the first government of Social Democrat Karl Renner of 1919–20, which had established a number of progressive socioeconomic and labour legislations. After 1920, Austria's government was dominated by the anti Anschluss Christian Social Party which retained close ties to the Roman Catholic Church. The party's first Chancellor Ignaz Seipel came to power in May 1922 and attempted to forge a political alliance between wealthy industrialists and the Roman Catholic Church. After the legislative elections of October 17, 1920, the Social Democrats lost the parliamentary majority and remained in the opposition until 1934, when they were banned by Dollfuss. The Christian Socials won 85, Social Democrats 69, Greater Germany Party 20 and Peasants Union 8 seats. Michael Hainisch was elected Federal President. After the October 1923 elections Ignaz Seipel stayed in power and resigned in November 1924 when he was succeeded by Rudolf Ramek. In December 1928 the Christian Social Wilhelm Miklas was elected to the post of Federal President and on 7 December 1929 the Constitution was amended, reducing the rights of the Parliament, making the Federal President electable by a popular vote and giving him the right to appoint the federal government and to issue emergency laws. After the 1930 legislative elections the Social Democrats emerged as the largest party with 72 seats, but Christian Social Chancellor Otto Ender created a coalition government without them.
Сол-оң қақтығыстар
Ұлттың тұрақты саяси партиясы билікте болғанына қарамастан, елдің саясаты қақтығыстарға толы және зорлық-зомбылыққа құрылды, әлеуметтік демократтар (Republikanischer Schutzbund) пен оңшыл (Heimwehr) саяси әскери ұйымдары бір-бірімен ұрысты. Ел консервативті ауылдық халық пен социал-демократтар бақылаған Қызыл Вена арасында бөлінді. 1927 жылы Шаттендорфтағы саяси төңкерісте Хаймвэр бір қартты және бір баланы атып өлтірді. 1927 жылдың 14 шілдесінде атыс жасағандар кінәсінен босатылып, солшыл жақтастары үлкен наразылық акциясын ұйымдастырып, оның барысында Әділет министрлігінің ғимараты өртке тоғысты. Полиция мен әскер тәртіпті қалпына келтіру үшін 89 адамды атып өлтіріп, 600-ын жарақаттады. Бұл ірі наразылық 1927 жылғы шілде көтерілісі деп танылды. Социал-демократтар төрт күнге созылған жалпы ереуілге шақырды. 1927 жылғы оқиғалардан кейін консервативті күштер нығайып, Австриядағы зорлық-зомбылық 1930 жылдардың басына дейін үдей түсті, содан кейін Энгельберт Доллфусс канцлер болды.
Despite the nation having a steady political party in power, the politics of the nation were fractious and violent, with both Social Democrat (Republikanischer Schutzbund) and right wing (Heimwehr) political paramilitary forces clashing with each other. The country was divided between the conservative countryside population and Red Vienna controlled by the Social Democrats. In 1927, during a political clash in Schattendorf, an old man and a child were shot and killed by the Heimwehr. On 14 July 1927 the shooters were acquitted and left wing supporters began a massive protest during which the Ministry of Justice building was burned. To restore order, the police and army shot and killed 89 people and injured 600. The huge protest is known as the July Revolt of 1927. Social Democrats called for a general strike which lasted four days. After the 1927 events, the conservative elements became stronger and the violence in Austria continued to escalate until the early 1930s when Engelbert Dollfuss became Chancellor.
Экономика
Алайда жаңа мемлекетті басқару қиын болды, себебі бұрынғы империяның маңызды экономикалық аймақтарының көп бөлігі жаңа ұлттық мемлекеттер құрылғанда алынып тасталды. Бұл мәселені одан әрі күрделілендірді, өйткені осы жаңа мемлекеттердің көптегені әлі де Вена банктеріне тәуелді болды, бірақ жаңа шекаралар мен тарифтер бизнеске кедергі келтірді. Құрлықта орналасқан Австрия өзін азық-түлікпен қамтамасыз етуде қиындыққа тап болды және дамыған өнеркәсіптік базасы болмады. Сонымен қатар, Чехословакия, Венгрия, Югославия және Италия сауда блокадасын салды және Австрияға азық-түлік пен көмір сатудан бас тартты, нәтижесінде ол Батыс Одақтастарының көмегі мен қолдауымен ғана құтқарылды. 1922 жылы бір АҚШ доллары 19 000 кронға тең болды және халықтың жартысы жұмыссыз қалды. 1921 жылдың желтоқсанында Австрия мен Чехословакия арасында Лана шартына қол қойылды, онда Австрия жаңа мемлекеттік шекараларды мойындады және жаңа құрылған Чехословакия аумағында тұратын этникалық немістерді өкілдік ету туралы талаптарынан бас тартты. Бұған жауап ретінде Чехословакия Австрияға 500 миллион крондық қарыз берді. 1922 жылы соғыстан кейінгі инфляциямен күресу мақсатында канцлер Игнац Зейпель шетелден қарыз сұрады және үнемдеу саясатын енгізді. 1922 жылдың қазан айында Ұлыбритания, Франция, Италия және Чехословакия 650 миллион алтын крондық қарыз берді, оған Сеипель келесі 20 жыл ішінде Германиямен Аншлюс жасауға тырыспауға уәде берді және Ұлттар Лигасына Австрия экономикасын бақылауға рұқсат берді. Келесі екі жылда мемлекеттік бюджет тұрақталды және 1926 жылдың наурыз айында қаржыға халықаралық бақылау тоқтатылды. 1923 жылы Австрияның орталық банкі – Oesterreichische Nationalbank қайта құрылды, 1923 жылы сату салығы енгізілді, ал 1924 жылдың желтоқсанында австриялық шиллингі кронаның орнына қолданысқа енгізілді. Ұлы депрессия Австрияны қатты шалдықты және 1931 жылдың мамырында Австрияның ең ірі банкі – Creditanstalt Bank құлдырады. Экономикасын жақсарту үшін Австрия Германиямен кедендік одақ құруды қалады, бірақ 1931 жылы Франция және Кіші Антанта елдері бұған қарсылық танытты.
However the new state was difficult to control, as much of the former empire's important economic regions had been taken away with the foundation of new nation states. The matter was further complicated by the fact that a number of these new nation states were still dependent on Vienna's banks, but business was hampered by the newly erected borders and tariffs. The landlocked Austria was barely able to support itself with food and lacked a developed industrial basis. In addition, Czechoslovakia, Hungary, Yugoslavia and Italy had imposed a trade blockade and refused to sell food and coal to Austria, which eventually was saved by aid and support from the Western Allies. By 1922 one USA dollar was worth 19,000 kronen and half the population was unemployed. In December 1921 the Treaty of Lana between Austria and Czechoslovakia was signed in which Austria recognized the new state borders and relinquished claims to represent ethnic Germans living on the territory of the newly created Czechoslovakia. In return Czechoslovakia provided a loan of 500 million Kronen to Austria. In 1922, in an effort to deal with post war inflation, Chancellor Ignaz Seipel asked for foreign loans and introduced austerity policies. In October 1922 Britain, France, Italy and Czechoslovakia provided a loan of 650 million gold kronen after Seipel promised not to attempt Anschluss with Germany for the next 20 years and allowed the League of Nations to control Austria's economy. During the next two years the state budget was stabilized and international supervision over finances ended in March 1926. Austria's central bank Oesterreichische Nationalbank was re established in 1923, a sales tax was introduced in 1923, and the Austrian Schilling replaced the Krone in December 1924. The Great Depression hit Austria hard and in May 1931 the largest bank in Austria, Creditanstalt Bank, collapsed. To improve its economy, Austria wanted to conclude a customs union with Germany, but in 1931 this was denied by France and the countries of the Little Entente.
Аустрофашизм
Христиан-әлеуметтік партиясының канцлері Энгельберт Доллфус 1932 жылғы 20 мамырда Австрияда билікті қолға алып, партияны және Австрияны диктатураға, орталықтандыруға және фашизмге қарай итермеледі, себебі фашистік Италия Германияға қарсы ең мықты халықаралық одақтасы болды. 1933 жылғы наурыз айында Доллфус парламентті таратып жіберді, бұл оған парламентсіз авторитарлық үкімет құруға мүмкіндік берді. 1933 жылғы мамыр айында ол Отан фронтын (Vaterländische Front) құрды. Сырттай фашистік көрінгенімен, ол негізінен католиктік болды және 1931 жылғы Рим папасының «Quadragesimo anno» энциклопедиясының ықпалында болды, ол либерализм мен социализмді корпоративизмнің пайдасына жоққа шығарды. Үкімет Австрияны Германияға қосуды қалаған, күшейіп келе жатқан Австрия нацистік партиясымен бәсекелесті. Доллфустың австрофашизмі Австрияның Рим-католик шіркеуімен байланысты екенін, Австрияның негізінен протестанттық Германиямен бірігуіне қарсы аргумент ретінде көрсетті. Саяси зорлық-зомбылық 1934 жылғы ақпан айында Австрияның әлеуметтік демократтары мен үкімет күштері арасындағы азамат соғысына ұласты. 1934 жылғы 1 мамырда Доллфус авторитарлық «Мамыр Конституциясын» жариялап, Отан фронты басқаратын бір партиялық мемлекет құрды. Елдің атауы «Австрия Республикасынан» «Австрия Федералдық мемлекеті» деп өзгертілді. Ту, герб және әнұран да өзгертілді. Федерализм және Федералдық кеңестің бақылау өкілеттіктері шектелді, ал Ұлттық кеңеске сайлаулар тоқтатылды, оның мүшелері төрт сайланбас, корпоративтік үлгідегі кеңестер – Мемлекеттік кеңес (Staatsrat), Федералдық мәдениет кеңесі (Bundeskulturrat), Федералдық экономика кеңесі (Bundeswirtschaftsrat) және Штаттар кеңесі (Länderrat) ұсынатын болды, олар тиісті салалар бойынша ең жақсы пікірлерін білдіруге тиіс болды. Іс жүзінде барлық заңдар мен тағайындаулар Федералды канцлер мен Президенттің жарлықтары арқылы жоғарыдан жүзеге асырылды. Мемлекет Ständestaat деп аталатын жұмыс берушілер мен жұмыскерлер арасындағы қатынастарды толық бақылауға алды және нацистік және Германиямен бірігуді жақтағандарға қарсы күресті күшейтті. Нацистер 1934 жылғы 25 шілдедегі төңкеріс кезінде Энгельберт Доллфусты өлтірді. Австрия нацистерінің бұл әрекеті диктатор Бенито Муссолинидің фашистік Италиясын ашуландырды. Фашистік Италия Доллфус тұсында Австриямен жақсы қарым-қатынаста болды және Муссолини неміс тарапының қатысуына күдікпен қарады, сондай-ақ Германия басып кірсе, австрофашистік режимге әскери қолдау көрсетуге уәде берді, себебі нацистер Италия басқаратын Тирольге талаптары бар еді. Италияның қолдауы 1934 жылы Австрияны аннексиядан сақтап қалды. Доллфустың орнына келген Курт Шушниг нацистік қызметке тыйым салуды сақтап, сонымен қатар 1936 жылы Австрияның ұлттық жарымәскери күштерін, Хаймверді де таратып жіберді.
Chancellor Engelbert Dollfuss of the Christian Social Party took power in Austria on 20 May 1932, and moved the party and Austria towards dictatorship, centralisation and fascism, in part because fascist Italy was its strongest international ally against Germany. In March 1933, Dollfuss suspended the parliament, which gave him the opportunity to establish an authoritarian government without a parliament. In May 1933 he created the Fatherland Front (Vaterländische Front). While outwardly fascist, it was mostly Catholic and influenced by the papal encyclical Quadragesimo anno of 1931 which refuted liberalism and socialism in favour of corporatism. The government was in competition with the growing Austrian Nazi party, which wanted Austria to join Germany. Dollfuss's Austrofascism tied Austrian identity to the Roman Catholic Church as an argument against a union of Austria with predominantly Protestant Germany. Political violence escalated into the Austrian Civil War of February 1934, between Social Democrats and government forces. On 1 May 1934, Dollfuss created a one party state, to be led by the Fatherland Front, with the proclamation of the authoritarian "May Constitution". The name of the country was changed from the "Republic of Austria" to the "Federal State of Austria". The flag, coat of arms and anthem were changed, too. Federalism and the controlling powers of the Federal Council were curtailed, while elections for the National Council were abolished, its members nominated by four non elective, corporatist styled councils – the State Council (Staatsrat), Federal Culture Council (Bundeskulturrat), Federal Economic Council (Bundeswirtschaftsrat) and the States' Council (Länderrat), supposedly providing their best opinions on respective areas. In practice all legislation and appointments were exercised from above by the Federal Chancellor's and President's decree. The state took complete control of employer–employee relations, known as Ständestaat, and began to crack down on pro Nazi and pro–German unification sympathizers. The Nazis responded by assassinating Engelbert Dollfuss during the July Putsch of 25 July 1934 (see Maiverfassung 1934). This assassination by the Austrian Nazis infuriated Austria's neighbour Fascist Italy under dictator Benito Mussolini. Fascist Italy had good relations with Austria under Dollfuss and Mussolini suspected German involvement and promised the Austrofascist regime military support if Germany were to invade, as the Nazis had claims on Italian administered Tyrol. Italy's support helped save Austria from potential annexation in 1934. The successor to Dollfuss, Kurt Schuschnigg, maintained the ban on Nazi activities, but also banned Austria's national paramilitary force, the Heimwehr, in 1936.