Орсон Уэллс: "Түн ортасындағы қоңыраулар" (Orson Welles: "Tún ortasyndaghy qońyrauylar")

Кіріспе

1965 жылы Орсон Уэллс түсірген фильм.

"Chimes at Midnight" (немесе Еуропаның көп бөлігінде "Falstaff" деп шығарылған) – 1966 жылғы тарихи комедиялық драма, сценарийін, режиссурасын және бас рөлдерін Орсон Уэллс ойнаған. Фильмнің сюжеті Уильям Шекспирдің жиі кездесетін кейіпкері сэр Джон Фальстафф және ханзада Халмен арасындағы әке-бала қарым-қатынасына ортақтасқан. Хал патша Генри IV-ке адал болуы мен Фальстаффты таңдауы арасында шешім қабылдауы керек. Ағылшын тіліндегі бұл фильм Испания, Франция мемлекеттерінің бірлескен туындысы.

Сюжет

Сэр Джон Фальстафф пен Әділ соткер Шаллоу қарда келе жатып, сосын Глостерширдегі Әділ соткер үйінің ішіндегі жылы отқа кіреді, екеуі де естеліктермен бөліседі. Англия королі Генрих IV Ричард II-ні өлтірген соң оның орнына отырған. Ричард II-нің нағыз мұрагері Эдмунд Мортимер Уэльсте тұтқын. Мортимердің туыстары (Персилер) – Нортумберленд, Вустер және Нортумберлендтің ұлы Генри Перси ("Хотспур" деп атайды) Генрихтің Мортимерді босатуын талап етеді. Король бас тартады, ал Персилер Генрихтің билігін құлатуды жоспарлай бастайды. Генрихтің үлкен ренішіне орай, оның ұлы ханзада Хэл уақытының көп бөлігін "Қабанбас" тавернасында өткізеді, Фальстаффтың патриархалдық ықпалындағы тоңқылар, ұрылар және басқа да қылмыскерлермен ішіп-жеп, көңіл көтереді. Фальстафф өзі мен Хэлді джентльмендер деп санау керек дейді, бірақ Хэл Фальстаффты бір күні осы өмір салтынан және Фальстаффтан бас тартатынын ескертеді. Ертесіне таңертең Хэл, Фальстафф, Бардольф, Пето және Пойнс Гадшиллге саяхаттап бара жатқан зыяратшыларды тонауға дайындалады. Фальстафф, Бардольф және Пето зыяратшыларды тонағаннан кейін, Хэл мен Пойнс маскировкаланып, Фальстаффтан тоналған ақшаны әзіл үшін тартып алады. "Қабанбас" тавернасына оралғанда Фальстафф Хэл мен Пойнске ақшаның қалай тоналғаны туралы қызық әңгімелер айта бастайды, әңгімесін асыра сілтейді. Хэл мен Пойнс Фальстаффтың әңгімесіндегі қателерді табады, сосын олардың әзілін бүкіл топқа ашып береді. Жаңадан табылған тоналған ақшаны тойлау үшін Фальстафф пен Хэл Генрихтің рөлін ойнап, қазаннан тәж жасап, дауыстарын өзгертеді. Фальстаффтың Генриі Хэлді қарапайым қылмыскерлермен уақыт өткізгені үшін кінәлайды, бірақ сэр Джон Фальстаффты өзінің жалғыз адал досы деп атайды. Хэлдің Генриі Фальстаффты "жастарды жолдан тайдырушы" дейді. Хэл корольді сарайда көреді, ал Генрих оны қылмыстық және адал емес өмір салты үшін сөкпейді. Генрих Хэлге Хотспурдың өсіп келе жатқан әскері және оның патшалық тағына төнген қауіп туралы ескертеді. Хэл өзінің әкесіне, оның көңіліне сыймаса да, Генрихті қорғап, оның атын ақтауға ант береді. Корольдің әскері, ішінде Фальстафф та, көшелер арқылы шеру жасап, соғысқа аттанады. Шайқас алдында Генрих Вустермен кездеседі және егер олар дереу берілсе, Хотспурдың барлық адамын сатқындықтан кешіруді ұсынады. Хэл Хотспурды жеке өзі өлтіруге ант береді. Вустер лагеріне оралып, Хотспурге Генрихтің барлық сатқындарды өлімге кесетінін айтады. Екі әскер Шрусбери шайқасында кездеседі, бірақ Фальстафф шайқастың көп бөлігінде бұталарда жасырынады. Ұзақ және қанды шайқастан кейін корольдің әскері жеңіске жетеді, содан кейін Хотспур мен Хэл жеке кездесіп, дуэль жасайды; Фальстафф қарап тұрғанда Хэл Хотспурды өлтіреді. Генрих Вустерді өлім жазасына кесіп, оның адамын тұтқынға алады. Фальстафф Хотспурдың денесін Генрихке әкеледі, ол Хотспурды өзі өлтірді деп мәлімдейді; Генрих Фальстаффқа сенбейді, керісінше, Хэлға және оның арсыз серіктеріне наразылық білдіреді. Баяндаушы Генрих IV-тің бүлікші жауының барлығы 1408 жылға дейін өлтірілгенін, бірақ Генрихтің денсаулығы нашарлай бастағанын түсіндіреді. Қала ішінде Генрих Хэлдің тағы да Фальстаффпен уақыт өткізетінін естігенде, ашуланып құлайды. Хэл қамалға барып, Генрихтің өзі ойлағаннан да ауырып қалғанын біледі. Хэл Генрихке жақсы және асыл король болуға ант береді. Генрих ақыры Хэлге сенім білдіріп, оған король болу туралы кеңес береді. Генрих қайтыс болады, ал Хэл өз адамына енді ол Генрих V король екенін айтады. Фальстафф, Шаллоу және Сайленс жылы оттың алдында отырып, фильмнің бірінші көрінісін жалғастырады. Олар Генрих IV-тің қайтыс болғаны туралы хабар алады және сол күні таңертең Хэлдің таққа отыруы болады. Фальстафф қуаныштан мас болып, король Генрих V-тің қол астында ұлы және күшті дворян болады деп ойлап, тікелей сарайға барады. Таққа отыру кезінде Фальстафф өзінің қуанышын ұстай алмай, бүкіл рәсімді үзіп, өзін Хэлге жариялайды. Хэл Фальстаффқа арқа бұрып, бұрынғы өмір салтынан арылғанын жариялайды. Фальстафф Хэлге мақтаныш пен үмітсіздік араласқан сезіммен қарағанда, жаңа король Фальстаффты қуды. Тажталу салтанаты қамалға жалғасады, ал Фальстафф сол кешке шақырылатынын айтып, кетіп барады. Сол түні Фальстафф "Қабанбас" тавернасында қайтыс болады, ал достары оның жүрегі сынықтан қайтыс болды деп жоқтап жатыр. Хэл жақсы және асыл корольға айналды.

Sir John Falstaff and Justice Shallow walk through the snow, then to a warm fire inside Justice Shallow's home in Gloucestershire, as the two reminisce. King Henry IV of England has succeeded Richard II, whom he has killed. Richard II's true heir, Edmund Mortimer, is a prisoner in Wales, and Mortimer's cousins (the Percys) Northumberland, Worcester, and Northumberland's son Henry Percy (called "Hotspur") demand that Henry rescue Mortimer. The King refuses, and the Percys begin to plot Henry's overthrow. To Henry's great dissatisfaction, his son Prince Hal spends most of his time at the Boar's Head Tavern, drinking and carousing with prostitutes, thieves and other criminals under Falstaff's patriarchal influence. Falstaff insists that he and Hal should think of themselves as gentlemen, but Hal warns Falstaff that he will one day reject both this lifestyle and Falstaff. The next morning Hal, Falstaff, Bardolph, Peto, and Poins disguise themselves in Gadshill to prepare to rob a group of traveling pilgrims. After Falstaff, Bardolph, and Peto rob the pilgrims, Hal and Poins jump out in disguises and take the stolen treasure from Falstaff as a joke. Back at the Boar's Head Tavern, Falstaff begins to tell Hal and Poins with increasing exaggeration the story of how the money was stolen from him. Hal and Poins poke holes in Falstaff's tale until they reveal their joke to the entire group. In celebration of the newly recovered stolen treasure, Falstaff and Hal take turns impersonating Henry, with a cooking pot crown and vocal impressions. Falstaff's Henry chastises Hal for spending his time with common criminals, but names Sir John Falstaff as his one virtuous friend. Hal's Henry calls Falstaff a "misleader of youth". Hal visits the King at the castle and Henry scolds him for his criminal and unethical life style. Henry warns Hal about Hotspur's growing army and its threat to his crown. Hal passionately vows to his unimpressed father that he will defend Henry and redeem his good name. The King's army, including Falstaff, parades through the streets and off to war. Before the battle, Henry meets with Worcester and offers to forgive all of Hotspur's men of treason if they surrender immediately. Hal vows to personally kill Hotspur. Worcester returns to his camp and lies to Hotspur, telling him that Henry intends to execute all traitors. The two armies meet in the Battle of Shrewsbury, but Falstaff hides in shrubs for most of the conflict. After a long and bloody fight, the King's men win the battle, after which Hotspur and Hal meet alone and duel; as Falstaff watches, Hal kills Hotspur. Henry sentences Worcester to death and takes his men as prisoners. Falstaff brings Hotspur's body to Henry, claiming that he killed Hotspur; Henry does not believe Falstaff, instead looking disapprovingly at Hal and the ignoble company he keeps. The narrator explains that all of Henry IV's rebellious enemies had been killed by 1408, but that Henry's health has begun to deteriorate. At the castle, Henry becomes upset when told that Hal is once again spending time with Falstaff, and collapses. Hal visits the castle and discovers that Henry is sicker than he had realized. Hal vows to Henry to be a good and noble king. Henry finally has faith in Hal and advises him on how to be a king. Henry dies and Hal tells his men that he is now King Henry V.

Falstaff, Shallow and Silence sit in front of a warm fire, continuing from the first scene of the film. They receive news of Henry IV's death and that Hal's coronation will be held that morning. Falstaff becomes ecstatic and goes directly to the castle, thinking that he will become a great and powerful nobleman under King Henry V. At the coronation, Falstaff cannot contain his excitement and interrupts the entire ceremony, announcing himself to Hal. Hal turns his back on Falstaff and proclaims that he is now finished with his former lifestyle. As Falstaff looks up at Hal with a mixture of pride and despair, the new king banishes Falstaff. The coronation continues into the castle as Falstaff walks away, stating that he will be sent for that evening. That night, Falstaff dies at the Boar's Head Tavern, and his friends mourn him, saying that he died of a broken heart. Hal went on to become a good and noble king.

Бастапқы сахналық қойылымдар

Уэллс "Chimes at Midnight" шығармасына 1930 жылы Иллинойс штатының Вудсток қаласындағы Тодд ер балалар мектебінде оқып жүргенде шабыттанды. Уэллс Шекспирдің бірнеше тарихи пьесаларын біріктіріп, үш жарым сағаттық "Біздің қанағатсыздығымыздың қысы" деп аталатын қойылымды сахналауға тырысты, онда ол Ричард III рөлін ойнады. Мектеп әкімшілігі оны қойылымды қысқартуға мәжбүрледі. "Chimes at Midnight" 1939 жылы Уэллс жазып, ішінара сахнаға қойған "Бес патша" атты сахналық пьеса ретінде пайда болды. Бұл Ричард II, Генрих IV, Генрих V, Генрих VI және Ричард III тарихтарын баяндайтын бірнеше Шекспир пьесаларының амбициялық бейімделуі болды. Оның бастаулары: Ричард II, Генрих IV, 1-бөлім, Генрих IV, 2-бөлім, Генрих V, "Виндзордың қуанышты әйелдері", Генрих VI, 1-бөлім, Генрих VI, 2-бөлім, Генрих VI, 3-бөлім және Ричард III. Бұл пьесалар кейде "Розалар соғысы циклі" деп аталады. Генрих IV, 1-бөлім, Генрих IV, 2-бөлім және Генрих V пьесалары жиынтығы көбінесе "Генриада" деп аталады.

Бес патша (1939)

Бес патша 1938 жылы жаңадан қайта жаңғырған Меркурий театрының екінші маусымының бір бөлігі ретінде жарияланды. Джон Хаусман беделді Театр гильдиясымен серіктестік орнатып, пьесаны өндіру үшін келісім жасады, алғашқы гастрольдер Бальтимор, Бостон, Вашингтон және Филадельфия қалаларында өтті, содан кейін Бродвейде дебют жасады. Уэллс тур кезінде Генрих IV-нің 1-ші және 2-ші бөлімдерінен, сондай-ақ Генрих V-тен алынған пьесаның тек бірінші бөлігін сахналауды жоспарлаған, сонымен қатар Екінші бөлікті репетициялап, ақырында Бродвейде толық қойылымды көрсетуді көздеген. Хаусман пьесаның мақсаты "элизабеттік театрдың тікелей әсерін қазіргі заманғы театрдың барлық мүмкіндіктерімен үйлестіру" екенін айтты. Кастқа Уэллс Фалстаф рөлінде, Берджесс Мередит Принц Хэл рөлінде, Джон Эмери Хотспур рөлінде, Моррис Анкрум Генрих IV рөлінде және Роберт Спиэйт баяндаушы ретінде кірді. Пьесаның музыкасын Аарон Копланд жазды. Уэллс күрделі айналмалы декорация жасауға тапсырыс берді, бірақ ол репетицияларға берілген бес апта ішінде аяқталмады. Уэллс репетицияларға қатысудан немесе пьесаның соңғы сценарийін аяқтаудан жалтарды, оның орнына көбінесе әріптесі Мередитпен бірге уақыт өткізіп, ішімдік ішіп, әңгімелесті, нәтижесінде пьесаның тек жекелеген көріністері немесе бөліктері ғана репетицияланды. Бальтимордағы қойылым ақырында тоқтатылды, ал Бостондағы алғашқы репетицияда пьеса бес жарым сағаттан астам уақытқа созылып, 46 көріністен тұратыны анықталды. Уэллс 14 көріністі алып тастады және басқаларын қысқартты, бұл айналмалы декорацияның таймерінің синхрондылығын бұзды. "Бес патша", 1-бөлім 1939 жылдың 27 ақпанында Бостонның Колониялық театрында премьерасы болды және сәтсіздікке ұшырады. Тәнтігерлер пьесаны қатал сынады немесе кешірім сұрады, тек соғыс сахналары ғана мақтауға ие болды. Бостондық қойылымдардың соңында Театр гильдиясы қойылымнан бас тартуға жақын болды және Вашингтондағы келісімді жойды. Уэллс шоуды үш жарым сағатқа дейін өңдеді. Пьеса Филадельфияда бірнеше қойылымнан кейін жабылды, ал Театр гильдиясы Меркурий театрымен жасасқан келісімшартын бұзды. Пьесаның репетицияларының суреттері "Chimes at Midnight" қойылымына ұқсас, оның ішінде "Boar's Head Tavern" декорациясы және Фалстаф, Шэллоу және Сайленс қатысқан "Chimes at Midnight" көрінісіндегі актерлердің орналасуы да бар.

Five Kings was announced as part of the newly revived Mercury Theatre's second season in 1938. John Houseman had secured a partnership with the prestigious Theatre Guild to produce the play for , with an initial tour of Baltimore, Boston, Washington D. C. and Philadelphia before debuting on Broadway. Welles' intended to stage only the first part of the playwhich was primarily taken from Henry IV Parts 1 and 2 and Henry Vduring the tour while simultaneously rehearsing Part Two and finally debuting the full production on Broadway. Houseman stated that the play's aim was "to combine the immediate quality of the Elizabethan with all the devices and techniques possible in the modern theatre." The cast included Welles as Falstaff, Burgess Meredith as Prince Hal, John Emery as Hotspur, Morris Ankrum as Henry IV and Robert Speaight as the Narrator. The play's music was composed by Aaron Copland. Welles commissioned an elaborate revolving set to be built, but it was not completed during the five weeks allotted to rehearsals. Welles avoided attending the rehearsals or finishing the play's final script and instead often went out drinking and socializing with co star Meredith, with the result that only specific scenes or fragments of the play were ever rehearsed. The Baltimore performance was eventually dropped and at the first dress rehearsal in Boston, it was discovered that the play was over five and a half hours long and contained 46 scenes. Welles cut 14 scenes and shortened others, which caused the built in timer for the revolving set to move out of synchronization. Five Kings, Part 1 premiered at the Colonial Theatre in Boston on February 27, 1939, and was a disaster. Critics were either scathing or apologetic, and only the play's battle scenes received praise. By the end of the Boston run, the Theatre Guild was on the verge of dropping the production, and canceled the D. C. engagement. Welles then edited the show to three and a half hours. The play closed after only a few performances in Philadelphia, and the Theatre Guild terminated its contract with the Mercury Theater. Photographs of the play's rehearsals show similarities to Chimes at Midnight, including the Boar's Head Tavern set and the character blocking of the "chimes at midnight" scene with Falstaff, Shallow and Silence.

Түн ортасында қоңырау шалыңыз (1960)

Уэллс 1960 жылы Белфаст пен Дублинде спектакльдер қойып, жобаға оралды. Бұл нұсқасы қазір "Chimes at Midnight" деп аталады, оны Уэллстің ескі досы Хилтон Эдвардс Дублиндегі Gate Theatre компаниясы арқылы сахнаға қойды. Актерлер құрамында Фалстаф рөлінде Уэллс, Принц Хэл рөлінде Кит Бакстер, Айтушы ретінде Хилтон Эдвардс, Генрих IV рөлінде Реджинальд Джарман және Хотспур рөлінде Алексис Каннер болды. Бір кезде Уэллс пен Эдвардс Михаэль Мак-Лиаммордың Джарманды Генрих IV рөлінде алмастыруын қалаған, бірақ Мак-Лиаммор тек Принц Хал рөлін қабылдауға келіскен. Хилтон Эдвардс ресми түрде режиссер деп көрсетілгенімен, Уэллс көбінесе нақты режиссер ретінде танылды және репетициялар кезінде көбінесе режиссерлік жасады. Уэллстің шамамен биологиялық ұлы Майкл Линдсей Хог да пьесада актер ретінде және Эдвардстың жеке көмекшісі ретінде жұмыс істеді. Уэллс Фалстаф рөліне деген көзқарасын алғаш ойнағаннан бері күшейтті, ал пьесаның жаңа нұсқасы Холдың Хотспурды жеңгенінің тарихи оқиғасына қарағанда Фалстаф пен Принц Хал арасындағы қарым-қатынасқа көбірек назар аударды. Бұрынғы нұсқада қолданылған Генрих V-тің көптеген көріністері алынып тасталды. Уэллс пьесаны Югославияда түсіру алдында Белфаст, Дублин және Лондон қалаларында қоюды жоспарлаған. Пьесаға репетициялар Лондонның Рассел-скверінде басталды. Бір апта репетициядан кейін Уэллс қосымша қаржы табу үшін кетіп қалды, ал Эдвардс режиссерлік жұмысын жалғастырып, актерлердің орналасуын және жарықтандыруды жасады. Уэллс премьераға бір апта қалғанда бірде-бір сөзді жаттамаған күйі оралды. Актерлер премьера алдында техникалық репетициядан өтті, ол келесі күні таңғы сағат 8-ге дейін созылды. Олар ешқашан костюмдік репетиция жасаған жоқ және тіпті пьесаны толық оқып шыққан жоқ, сондай-ақ Уэллсті кітапсыз немесе костюмде көрген емес. 1960 жылдың 13 ақпанында Белфасттағы Гранд Опера үйінде премьерасы өткеннен кейін және Variety газетінің тілшісінен жақсы пікір алғаннан кейін, пьеса Дублиндегі Гайети театрына көшті. Екі түн бойы Орсон J. M. Synge, "Riders to the Sea", "Moby Dick" және Исак Динесеннің шығармаларын оқып, бір актерлік шоу қойды. Екінші бөлімінде көрермендерден сұрақтар қойылды. Кейіннен телекамералардың жалған екені, тек көрермендерді тарту үшін орнатылғаны белгілі болды. Уэллс пьесаның қысқа қойылымы кезінде де өзгерістер енгізіп, бір кезде Мистерс Квиклидің Фалстафтың өлімі туралы сөзін пьесаның басына көшірді. Уэллс 1960 жылдың наурыз айының соңында, досы Лоренс Оливье оған Лондонның Вест-Эндеде Евгений Ионесконың "Рхиноцерос" пьесасын қоюға мүмкіндік берген кезде жобадан бас тартты. Кит Бакстердің айтуынша, Уэллс пьесаны тоқтатуға шешім қабылдады, себебі ол одан жалыққан, және бір сәтте Бакстерге "Бұл фильмге дайындық репетициясы ғана, Кит, және сен де Хал рөлін ойнамасаң, мен оны ешқашан түсіре алмаймын" деді. Бес жылдан кейін Фальстафтың парақшасын ойнаған Бакстер мен Уэллстің кіші қызы Беатрис Уэллс, фильмде пьесадан түскен жалғыз актерлер болды. "Chimes at Midnight" Уэллстің театрлық пьесадағы соңғы қойылымы болды. Желтоқсанның соңында Уэллс ақшасы таусылып, ол қосымша қаржы іздеп жүрген кезде фильм тоқтап қалды. Алайда, үзіліс кезінде кейбір шағын көріністер түсірілді. Уэллс кейінірек түсірілімге байланысты ұсыныстардан бас тартқанын айтты. Уэллс ақырында Гарри Солтцманнан қаржыландыру алды, ал өндіріс ақпан айының соңында Кит Бакстердің ұзақ сөздерімен және Мадридтегі Коронация сахнасының көп бөлігімен ресми түрде қайта басталды. Наурыз және сәуір айларында Уэллс фильмді толтыру кадрларымен, жақын кадрлармен, соңғы бас тарту сахнасымен және Фалстафтың көптеген сөздерімен аяқтады. Кит Бакстердің айтуынша, Уэллс сахнадан қорқып, түсірілімнің соңына дейін барлық сахналарын кешіктірді, басқа актерлер қатысқан сахналардан басқа. Уэллс Мороумен махаббат сахнасын түсіруден тартынды және мүмкіндігінше дублерді пайдаланды. Басқа түсірілім орындарына Калатаназор қамалы, Сан-Винсенте порты, Сория соборы және Авила қаласы кірді. Уэллс өз команда мүшелерімен қатал болды және актер Эндрю Фолдсқа "Ол оларға бес түрлі тілде сөйледі және өте жаман мінез танытты. Ол актерлерді қорласаң, олардан жақсылық күтуге болмайды деп ойлаған шығар, ал техниктерге бұйрық беруге болады, олар тез орындауға тиіс" деді. Фильмді ашуға арналған, король Ричард II-нің өлтірілуін бейнелейтін көрініс алынып тасталды.

Welles returned to the project in 1960, with performances in Belfast and Dublin. This version, now retitled Chimes at Midnight, was produced by Welles' old friend Hilton Edwards through his Dublin based company Gate Theatre. The cast included Welles as Falstaff, Keith Baxter as Prince Hal, Hilton Edwards as the Narrator, Reginald Jarman as Henry IV and Alexis Kanner as Hotspur. At one point, Welles and Edwards wanted Micheál Mac Liammóir to replace Jarman as Henry IV, but Mac Liammóir would only accept the role of Prince Hal. Hilton Edwards was officially credited as director, but Welles is usually acknowledged as the actual director and was often the director throughout rehearsals. Welles' alleged biological son Michael Lindsay Hogg also worked on the play as an actor and as Edwards's personal assistant. Welles' opinion of Falstaff had intensified since first playing the part, and his new version of the play focused more upon the relationship between Falstaff and Prince Hal than on the historical story of Hal's defeat of Hotspur. Most of the scenes from Henry V used in the first version before were removed. Welles intended to perform the play in Belfast, Dublin and London before filming it in Yugoslavia. Rehearsals for the play began in Russell Square, London, with a read through. After a week of rehearsing, Welles left to secure further funding and Edwards directed the play, working on blocking and lighting. Welles returned a week before the premiere without having learned a line. The cast had their technical rehearsal the night before opening. which lasted until 8 a. m. the next morning. They never had a dress rehearsal or even a run through and had never seen Welles without the book or in costume. After premiering at the Grand Opera House in Belfast on February 13, 1960, and receiving a good review from a Variety correspondent, it moved to the Gaiety Theatre in Dublin. For two nights Orson did a one man show, starting with readings of J. M Synge, Riders to the Sea, Moby Dick and the works of Isak Dinesen. The 2nd half was a TV show with questions from the audience. Afterwards it was revealed that the TV cameras were fake, just to attract an audience. Welles continued to adjust the play throughout its short production, and at one point moved Mistress Quickly's speech about Falstaff's death to the very beginning of the play. Welles finally abandoned the entire project in late March 1960, when his friend Laurence Olivier offered him the chance to direct him in Eugène Ionesco's play Rhinoceros on London's West End. According to Keith Baxter, Welles ended the play's run because he was bored with it, and at one point told Baxter "This is only a rehearsal for the movie, Keith, and I'll never make it unless you play Hal in that too." Five years later, Baxter and Welles' youngest daughter, Beatrice Welles, who played Falstaff's page, were the only cast members from the play to appear in the film. Chimes at Midnight was Welles' final performance in a theatrical play. By late December, Welles had run out of money and the film was put on hold while he searched for additional funding. However, some small scenes were shot during the break. Welles later said that he had rejected offers for funding that were conditional upon filming in color. Welles eventually secured funding from Harry Saltzman and production officially resumed in late February with most of Keith Baxter's longer speeches and the Coronation scene in Madrid. Between March and April, Welles finished the film with filler shots, close ups, the final rejection scene and most of Falstaff's speeches. According to Keith Baxter, Welles had stage fright and delayed all of his scenes until the very end of filming, except for scenes that included other actors. Welles was timid about shooting his love scene with Moreau, and used a double whenever possible. Other filming locations included the Chateau Calatañazor, Puerta de San Vincente, the Soria Cathedral and the city of Ávila. Welles was harsh with his crew members and according to actor Andrew Faulds, "he spoke in five different languages to them and was pretty offensivevery demanding. I suppose he'd worked out that if you bullied actors, you didn't get the best from them whereas, to hell with the technicians. They had to do as they were told, and pretty quick." A scene depicting the assassination of King Richard II, originally intended to open the film, was cut.

Өндірістен кейінгі

Кит Бакстер фильмнің саундтрегі түсірілім аяқталғаннан кейін бірнеше ай өткен соң дауыстаудан өткенін, ал актерлер Фернандо Рей мен Марина Влады олардың күшті акценттеріне байланысты басқа актерлермен дауыстауға түсірілгенін айтты. Бакстер сондай-ақ ол, Уэллс және Майкл Олдридж пост-өндірісте бірнеше кейіпкерлерге дауыс жаздырғанын мәлімдеді. Фальстаффтың өлімінен кейін Хозяйка Квиклидің сөзі, электр генераторының естілетін гулімен тоқтатылған, саундтректің түпнұсқа нұсқасын пайдаланды, себебі Уэллске Маргарет Резерфордтың орындауы қатты ұнады. Музыканы Анджело Франческо Лаваннино жазған, ол Уэллспен «Отелло» фильмінде жұмыс істеген; ол ортағасырлық монофониялық би әуендерін (және кейінірек «ерте музыка», мысалы, Антони Холборнның бірнеше Елизавета заманының аспаптық шығармалары) кеңінен пайдалануымен ерекшеленеді, бұл сол кезде кең таралған емес еді. Музыка итальяндық студияда жазылды, ол Лаванниноға фильмдегі жұмысы үшін музыка құқықтарын беру шартымен ақы төледі, содан кейін Италия мен Ұлыбританияда саундтрек альбомын шығарды. Монтаж кезінде Уэллс Канн кинофестивалінің жетекшісіне фильмнің қара дайындамасын көрсетті, ол дереу фильмді фестивальге қосуды қалады, сондықтан Уэллс монтажды өзі қалағаннан жылдам аяқтауға мәжбүр болды.

Кино түсіру

Уэллс бастапқыда фильмнің барлығына орта ғасырдағы гравюраларға ұқсайтын жоғары контрастты түсірілімді қолдануды жоспарлаған; тек ашылу титрлерінде осы техника қолданылады. Фильмнің ең әйгілі көрінісі – Шрусбери шайқасы; бар болғаны 180-ге жуық массовка болды, ал Уэллс мыңдаған әскердің болуын көрсету үшін монтаж әдістерін пайдаланды. Уэллс шайқастың барлық көріністерін бір-бірінен үздіксіз түсірді, бірақ қалаған әсерін жасау үшін кадрларды бөліктерге бөлді. Бұл көріністерді түсіруге он күн, ал алты минуттық көріністі монтаждауға алты апта уақыт кетті. Бұл көріністі түсіргенде Уэллс көбінесе қолда ұсталатын камераларды, кең бұрышты линзаларды, баяу және жылдамдетілген түсірілімдерді, тұрақты кадрларды, жылдам панорамаларды және кейіпкерлердің үнемі жылдам қозғалысын пайдаланды, осы арқылы кинетикалық және хаотикалық атмосфераны құрды. Андрегг былай деді: «Соңында екі армия да бір үлкен, жайсыз, ыдырап бара жатқан соғыс машинасына айналды, қуат көзі бірте-бірте әлсіреп, ақырында тоқтады. Сөздік риторика – тілдің өзі – сол сәтте мағынасыз және ұятты болып көрінеді». Шрусбери шайқасы көрінісі киносыншылар тарапынан соғысқа қарсы мәлімдеме ретінде жиі бағаланды және «Доктор Странжлав» және «Каллоден» сияқты заманауи фильмдермен салыстырылды. Шекспирді зерттеуші Даниэль Сельцер: «Фильмнің әлеуметтік санасы Шекспирдің санасымен тең, және тақырыптық жағынан да Шекспирлік тұрғыдан маңызды. Шрусбери шайқасының түсірілген кадрлары фильм үшін түсірілген және монтаждалған соғыс көріністерінің арасындағы ең жақсы, шынайы және қорқынышты көріністердің бірі болуы керек» деді. Уэллс зерттеушісі Джеймс Наремор: «Рыцарлық кодекстің жасырын эротизмі барлық қатыгез бұрмалауларымен ашық көрінеді» деді. Тони Ховард Уэллстің Шекспирдің тарихи пьесаларын «заманауи саяси екіжүзділік пен милитаризмді айыптау үшін» қолданғанын жазды.

Дыбыс

Бюджеттік шектеулерге байланысты түсірілім кезіндегі де, постпродакшн кезіндегі де дыбыс жазбасы нашар болды. Андреггтің сөзінше, бұл Уэллстің қарқынды камера қозғалыстарымен және монтажымен үйлесіп, Шекспирдің диалогтарын түсінуді қиындатады. Көптеген сахналар актерлердің қатыспаған кездеріндегі ыңғайлылық үшін ұзақ кадрлармен немесе кейіпкерлердің камераға арқасымен бұрылып түсірілген, бұл дыбыс мәселелерін күшейте түсті. "Мағынасында, - деп жазады Андрегг, - Уэллс біз көретін мен еститін нәрселер арасындағы үнемі шиеленіс жасайды, бұл шиеленіс тілдің іс-қимылмен байланысындағы екіұштылығын көрсетеді". Шрусбери шайқасы сахнасында Уэллс күрделі және көп қабатты дыбыс жолағын қолданды, оған қылыштар мен қару-жарақтардың соқтығысуы, солдаттардың сыбырлауы мен айқайлары, сүйектердің сынуы, лайдағы баяулар мен фильмнің музыкалық қосымшасы кірді, бұл сахнаның хаосын арттырды.

Шекспирдің аудармасы

Уэллс Шекспирдің бес пьесасын бейімдеген, бірақ бұл түпнұсқа мәтіндердің хронологиялық көшірмесі емес. Шекспирді зерттеуші Кеннет С. Ротвелл Уэллстің «Шекспирдің сахналарын жай ғана өңдеумен шектелмей, оларды кеңінен қайта жазып, ауыстырып, түзетіп, жойып, тіпті қайта құрады» дейді. Бұл өзгерістерге бір пьесадан диалогтарды алып, оларды басқа пьесаның сахналарына енгізу де кірді. Мысалы, фильмнің соңына жақын сахнада Гал Францияға жорыққа аттанбас бұрын, түрмеде отырған көшедегі бұзақыны кешіреді; Уэллс бұл сахнаны «Генрих V» пьесасының 2-ші актісінің 2-ші сахнасынан сәл өзгертті. Фильмде бұл адамның Фальстаф екені, ал оның кешіріп отырғаны – Фальстафтың Галдың тәж киюіне араласуы айтылады. Кешірілген тұтқын да, Фальстаф та шарап ішетіні көрсетілсе де, Шекспир кешірілгеннің Фальстаф екенін нақты білдірмейді. «Ортатүндегі қоңыраулар» және «Генрих V» фильмдерінде осы сахнадан кейін Фальстафтың өлімі көрсетіледі. Фильмде нағыз монологтар жоқ, себебі кейіпкерлер ешқашан жалғыз болмайды және сөздері кезінде көрермендерге тікелей үндемейді. Андерэггтің айтуынша, бұл Генрих IV басқалардың арасында да, тек өзіне-өзі сөйлеп тұрғандай көрінеді. Гильгуд Шекспирді классикалық тұрғыдан түсінуімен танымал болды, ал оның орындауының көп бөлігі сөздерден тұрады, олар Нортумберлендтің бүлікшілерін немесе Галдың ерсілі-қарсылығын жеңе алмайды. Фильмде Фальстаф, Гал және Готспур Генрих IV-тің сөздерін еліктеп, оларды мазақтайды.

Сыни жауап

Chimes at Midnight 1966 жылы Канн кинофестивалінде көрермендердің жылы қабылдауына ие болды. Алайда, New York Times газетінің сыншысы Босли Кроутердің жағымсыз алдын ала пікірінен кейін, американдық дистрибьютор Гарри Солтцман фильмді АҚШ-та шығарғанда, оған аз жарнама жасауға және таратуды шектеуге шешім қабылдады. Алғашқы көрсетілімдегі сыншылардың пікірі көбінесе теріс болды; фильм көп жылдар өткен соң ғана Уэллстің ең үздік туындыларының бірі деп есептелді. Кроутер фильмнің нашар дыбыс жолын сынап, оны «Джек Фальстаффты кеңінен таныстыруға бағытталған, шатастыратын көріністер мен кейіпкерлердің жиынтығы» деп сипаттады. Ол Уэллстің орындауын «құмар, бейшара, көшедегі Санта-Клаус» деп атады. Пенелопа Хьюстон оны «өзінің талантына қарсы бұрылған фильм» деп бағалады. Time журналы Уэллсті «театр тарихында рөліне тым семіз болып көрінген, сөйлеген ағылшын тілінен гөрі дене білімімен рөлді жайлаған алғашқы актер» деп сынады, бірақ оның «толығымен жаман емес» екенін де атап өтті. Джудит Крис фильмді «ашық, қарапайым, сөз бен орындауға назар аударатын, пьесаның мәнісінің қайда жатқанын еске саларлық» деп мақтады. Полин Каэл де нашар дыбысты сынады, бірақ жалпы оң пікір білдірді, фильмнің актерлік құрамын және Уэллстің орындауын «өте бай, өте толық» деп бағалады. Ол Шрусбери шайқасының сахнасының «бұрынғы экрандағы ешбір шайқас сахнасына ұқсамайды» деді. Cahiers du Cinéma журналының сыншысы Серж Дэни фильмді де, билік тақырыбында керемет фильмдер түсіруге бағытталған Уэллстің қабілетін де жоғары бағалады. Уэллс фильмнің қабылдануына көңілі толмады, «Америкада оны көшкендердің саны өте аз, мені бұл қатты мазалайды» деп шағымданады.

Мұра

Уэллс "Chimes at Midnight" фильмін жоғары бағалаған. "Иә, бұл менің сүйікті туындым", - деді ол 1982 жылы BBC Arena бағдарламасына берген сұхбатында Лесли Мегахиге: "Егер мен бір фильмнің арқасында жұмаққа кіргім келсе, осыны ұсынатын едім. Менің ойымша, себебі ол мен үшін ең кемшін, осылай айтсам. Бұл менің жасаған ісімнің ең сәттісі. Менің ойымша, мен осы фильмде басқа нәрселерге қарағанда жақсы нәтижеге жеттім. Ол оны "Ұлы Амберсондар" фильмімен бірге өзінің ең жеке туындылары деп санады. Пікір білдірушілердің көптеген өкілдері, соның ішінде Питер Богданович және Джонатан Розенбаум да "Chimes at Midnight" фильмін Уэллстің ең үздік жұмысы деп есептейді. Фильмнің тұңғыш көрсетілімінен бірнеше жыл өткен соң, The New York Times газетінің кино сыншысы Винсент Канби "Chimes at Midnight" фильмінің "барлық Шекспир фильмдерінің арасындағы ең ұлысы болуы мүмкін, еш талас жоқ" деп жазды. Джозеф Макбрайд оны "Уэллстің шедеврі, "Азамат Кейннен" бері жасаған барлық жұмыстарының толыққанды, жүзеге асырылған көрінісі" деп атады. 2006 жылы Роджер Эберт бұл фильмді "керемет туынды, Уэллстің ең ұлы жұмыстарының бірі" деп мақтады. Шрусбери шайқасының эпизоды ерекше бағаланды және кейінірек "Батыр жүрек" және "Сәулетші Райанды құтқару" сияқты фильмдерге әсер етті. Кино сыншылары оны Сергей Эйзенштейннің режиссерлік еткен "Потёмкин тамыры" фильміндегі "Одесса баспалдақтары" және "Александр Невский" фильміндегі "Мұз үстіндегі шайқас" эпизодтарымен салыстырды. Кеннет Брананың "Генрих V" фильмінде Уэллстің Шрусбери шайқасы эпизоды Агинкорт шайқасына шабыт берді, ал ханзада Халдың Фальстафты қабылдамауы сахнаның дәстүрлі түсіндірмелеріне қарағанда "Chimes at Midnight" фильмінің ықпалында болды. 1988 жылы режиссер Патрик Гарланд Чичестер фестиваль театрында Симон Каллоудың Фальстаф рөлінде ойнауымен "Chimes at Midnight" фильмінің қойылымын сахнаға қойды. Майкл Андреггтің айтуынша, "Chimes at Midnight" фильмінде кең бұрышпен түсірілген линзалардың, төмен жарықтандырудың және костюмдердің қолданылуы, сондай-ақ Фальстаф пен ханзада Хал арасындағы қарым-қатынасқа назар аударуы Гас Ван Санттың 1991 жылғы "Менің жеке Айдахом" фильміне, Генрих IV-нің 1-ші және 2-ші бөліктеріне жасалған еркін бейімделуіне әсер етті. 2011 жылы Бонэм аукциондық үйі "Chimes at Midnight" фильмінің атқарушы продюсері Алессандро Таска ди Кутоға тиесілі Уэллстің материалдарының үлкен архивін сатты. Материалдың көп бөлігі "Chimes at Midnight" фильміне қатысты және Уэллстің түпнұсқа суреттері, фотосуреттері мен меморандумдарын қамтыды. Бұл жинақ кейін Мичиган университетіне ғылыми зерттеулер үшін сыйға тартылды. 2012 жылы Британдық кино институтының Sight and Sound журналы өткізген сауалнамада 11 кино сыншысы мен екі режиссер "Chimes at Midnight" фильмін барлық уақыттағы 10 ең үздік фильмнің бірі деп таныды, олардың ішінде Макбрайд пен Тодд Маккарти де болды. Испан жазушысы және Каталония кино кітапханасының директоры Эстеве Риамбау 2015 жылы фильм туралы "Біз көрген нәрселер: Уэллс пен Фальстаф" атты кітап жариялады.

Welles held Chimes at Midnight in high regard. "It's my favorite picture, yes," he told interviewer Leslie Megahey in a 1982 interview for BBC Arena:

If I wanted to get into heaven on the basis of one movie, that's the one I would offer up. I think it's because it is to me the least flawed; let me put it that way. It is the most successful for what I tried to do. I succeeded more completely in my view with that than with anything else. He also considered it to be his most personal film, along with The Magnificent Ambersons. Many critics, including Peter Bogdanovich and Jonathan Rosenbaum, also consider Chimes at Midnight to be Welles' finest work. Several years after its initial release, film critic Vincent Canby of The New York Times wrote that Chimes at Midnight "may be the greatest Shakespearean film ever made, bar none." Joseph McBride has called it "Welles' masterpiece, the fullest, most completely realized expression of everything he had been working towards since Citizen Kane." In 2006, Roger Ebert praised the film as "a magnificent film, clearly among Welles' greatest work". The Battle of Shrewsbury sequence has been particularly admired, and inspired later movies, including Braveheart and Saving Private Ryan. Film critics have compared it to the Odessa Steps sequence in Battleship Potemkin and the Battle on the Ice sequence in Alexander Nevsky, both directed by Sergei Eisenstein. Kenneth Branagh's Henry V used Welles' Battle of Shrewsbury sequence as an inspiration for the Battle of Agincourt, and depicted Prince Hal's rejection of Falstaff in a way that was more influenced by Chimes at Midnight than from more traditional interpretations of the scene. In 1988, director Patrick Garland staged a version of Chimes at Midnight starring Simon Callow as Falstaff at the Chichester Festival Theatre. Michael Anderegg said that Chimes at Midnights use of wide angle lenses, low key lighting and costumes, and its focus on the relationship between Falstaff and Prince Hal influenced My Own Private IdahoGus Van Sant's 1991 loose adaptation of Henry IV Parts 1 and 2. In 2011, Bonham's Auction House sold a large archive of Welles' material that had once belonged to the film's executive producer Alessandro Tasca di Cuto. Most of the material was from Chimes at Midnight, and included Welles' original art work, photographs and memoranda. This collection was later donated to the University of Michigan for scholarly study. In 2012, for the British Film Institute's Sight and Sound poll, 11 film critics and two directors voted Chimes at Midnight one of the 10 greatest films of all time, including McBride and Todd McCarthy. Spanish writer and director of the Film Library of Catalonia Esteve Riambau published a book about the film called The Things We've Seen: Welles and Falstaff in 2015.

Марапаттар

1966 жылы Канн кинофестивалінде «Chimes at Midnight» фильмі «Алтын пальма» сыйлығы үшін көрсетіліп, техникалық Ұлы жүлдеге (тең бөлісілген) ие болды. Уэллс 1968 жылы ең үздік шетелдік актер номинациясы бойынша BAFTA сыйлығына ұсынылды. Испанияда бұл фильм 1966 жылы Citizens Writers Circle сыйлығын «Үздік фильм» номинациясы бойынша жеңіп алды.

Үй медиасы

Құқықтарға байланысты заңдық даулардың салдарынан, "Chimes at Midnight" фильмі Америка Құрама Штаттарында VHS форматында тек екі рет ғана шығарылды, және олардың екеуі де қазір қолжетімді емес. Гарри Солцманның жесірі Адриана Солцман көп жыл бойы Бразилиядан шыққан, аймақтық шектеусіз DVD-сі жалғыз қолжетімді көзі болды. 2011 жылдың 1 тамызында Mr Bongo Records Ұлыбританиядағы Picturehouse Cinema кинотеатрларында фильмнің қалпына келтірілген нұсқасын көрсетті. 2015 жылдың ақпан айында фильм Седона халықаралық кинофестивалінде көрсетілді, онда Беатрис Уэллс қатысып, "ірі DVD/Blu-ray компаниясы "Chimes at Midnight" фильмін қалпына келтіріп, жариялауға ниетті екенін" мәлімдеді. Фильм 2015 жылдың 29 маусымында Еуропада DVD және Blu-ray форматтарында шықты.

2016 жылғы қалпына келтіру

Janus Films компаниясы фильмнің қалпына келтірілген нұсқасын D.C.P. форматында шығарды, ол 2016 жылдың 1 қаңтарында Нью-Йорктегі Film Forum кинотеатрында көрсетілім алды, ал 1-12 қаңтар аралығында Film Forum және Лос-Анджелестегі Cinefamily кинотеатрларында көрсетілді. Бұл қалпына келтірілген нұсқа Distribpix көшірмесінен жасалмаған. Criterion компаниясының президенті Питер Беккер бұл шығарылым 20 жылдан астам күш-жігердің нәтижесі екенін айтты: «Біз осы фильмді осыша ұзақ күткен емеспіз және оны босату үшін осыша еңбек еткен емеспіз, сондай-ақ осыны ұсынуға осыша мақтанамыз», - деді ол. Criterion бұл қалпына келтіруді DVD және Blu-ray форматында 2016 жылдың 30 тамызында шығарды.

Веллстің сэр Джон Фалстафқа қатысты пікірлері

Уэллс Фальстафты «Шекспирдің ең ұлы туындысы» деп санады және бұл рөлді «өмірімдегі ең қиын рөл» деп атады. Кит Бакстер фильм түсіру Уэллстің өмірлік арманы деп санайды. 1939 жылы Бостондағы «Бес патша» премьерасы алдында Уэллс журналистерге: «Мен оны трагедиялық кейіпкер ретінде ойнаймын. Әрине, ол өзінің айналасындағыларға күлкілі болғандай, көрермендерге де күлкілі болады деп үміттенемін. Бірақ оның әзіл-қалжыңы мен өткірлігі тек ханзадаға ұнату ниетінен туындады. Дегенмен, Фальстафтың бойында ұлылыққа қабілеттілік болған». 1939 жылғы қойылым туралы сын-пікірлерде Уэллс Фальстафтың дәстүрлі комедиялық элементтерін өзінің ойнауында азайтуды таңдағаны айтылады. Бұл кейіпкерге деген құрмет жылдар өте келе артты және Уэллс «Chimes at Midnight» фильмін жасаған кезде оның назары Фальстаф, Хэл және IV Генрих арасындағы қарым-қатынастарға толығымен ауды. Ол оқиғаның мәні «достыққа жасалған сатқындық» деп сенді. Уэллс Халдың Фальстафты қабылдамауын «бұрын-соңды жазылған ең ұлы көріністердің бірі» деп атады, сондықтан фильм шынымен оған дайындық іспеттес. Барлығы соған дайындық. Фильмде Хэл Фальстафқа қайта-қайта арқасын бұрып, фильмнің соңына нұсқау береді. Фильм Фальстаф үшін емес, «Мерри Англияның» өлімі үшін жасалды. «Мерри Англия» – ағылшын тілді әлемде өте нақты болған миф, ол ортағасырлық дәуірдегі басқа елдерде де белгілі бір деңгейде көрініс тапқан: рыцарлық, қарапайымдық, мамыр айы және т.б. Бұл жерде Фальстафтан да артық нәрсе өліп жатыр. Бұл – өліп, сатқындыққа ұшыраған ескі Англия. ~Орсон Уэллс. Көптеген кинотеоретиктер мен Уэллстің өмірбаяндары Уэллстің туындыларындағы «Жоғалған Еден» және идеалданған өткенге ностальгиямен қарау тақырыбы туралы жазды, оны Уэллс «Батыс мәдениетіндегі орталық тақырып» деп атады. Уэллс Питер Богдановичке: «Егер жақсы өткен күндер ешқашан болмаған болса да, біз мұндай әлемді елестете алатынымыз – адам рухының куәсі» деді. Кино зерттеушісі Беверли Хьюстон бұл ностальгия Уэллстің Фальстафты балағаттаған бейнелеуіне әкелді және оның рөлін «[қ]ұрсақтағы нәресте – жейтін, соратын, ұрыққа ұқсас жаратылыс» деп атады. Уэллс Фальстафты «жақсы адамның ең ұлы бейнесі, драмадағы ең жақсы адам» деп атады және «Мен Фальстафқа қаншалықты жақын болсам, ол маған соншалықты күлкілі көрінбейді. Театр сахнасында ойнаған кезде ол күлкілі емес, ақылды көрінді. Оны экранға алып келгенімде, оны кейде ғана және әдейілеп клоун ретінде таптым».

Welles considered Falstaff to be "Shakespeare's greatest creation" and said that the role was "the most difficult part I ever played in my life." Keith Baxter believed that making the film was Welles' life's ambition. Before the 1939 Boston premiere of Five Kings, Welles told journalists "I will play him as a tragic figure. I hope, of course, he will be funny to the audience, just as he was funny to those around him. But his humor and wit were aroused merely by the fact that he wanted to please the prince. Falstaff, however, had the potential of greatness in him." Reviews for the 1939 play mention Welles' choice to downplay the traditional comedic elements of Falstaff in his performance. This reverence for the character increased over the years and by the time Welles made Chimes at Midnight, his focus was entirely on the relationships between Falstaff, Hal and Henry IV. He believed that the core of the story was "the betrayal of friendship." Welles called Hal's rejection of Falstaff "one of the greatest scenes ever written, so the movie is really a preparation for it. Everything prepares for it." Throughout the film, Hal repeatedly turns his back on Falstaff, foreshadowing the film's ending. The film was not intended as a lament for Falstaff, but for the death of Merrie England. Merrie England as a conception, a myth which has been very real to the English speaking world, and is to some extent expressed in other countries of the Medieval epoch: the age of chivalry, of simplicity, of Maytime and all that. It is more than Falstaff who is dying. It's the old England dying and betrayed. ~Orson Welles Many film theorists and Welles biographers have written about the recurrent theme of the "Lost Eden" in Welles' work and of characters who are nostalgic for an idealized past, which Welles called "the central theme in Western culture." Welles told Peter Bogdanovich that "even if the good old days never existed, the fact that we can conceive of such a world is, in fact, an affirmation of the human spirit." Film scholar Beverle Houston argued that this nostalgia made Welles' depiction of Falstaff infantile and called his performance a "[p]ower baby an eating, sucking, foetus like creature." Welles also called Falstaff "the greatest conception of a good man, the most completely good man, in all of drama", and said that "the closer I thought I was getting to Falstaff the less funny he seemed to me. When I played him before in the theater, he seemed more witty than comical. And in bringing him to the screen, I found him only occasionally, and only deliberately, a clown."

Уэллс пен сэр Джон Фалстафтың жеке байланыстары

Кит Бакстер Уэллсті Фалстафпен салыстырды, себебі екеуі де үнемі ақша тапшылығына тап болған, көбінесе қажеттері үшін адамдарды алдап-арбап, әрқашан көңілді және қызық көңілдес болған. Кино зерттеушісі Джек Йоргенс де Уэллсті Фалстафпен салыстырып, «шедевр жасаған, бірақ содан бері үш онжылдық бойы қаржысы жетпей, асығысқан, қателі фильмдерге, талантын төмендеткен көптеген эпизодтық рөлдерге, сұхбаттар мен баяндамаларға белсенді қатысып, табандылық пен қаржының жетіспеуінен мерт болған ондаған жобаларға ұшыраған адам үшін, өзінің көрермендерінен қуылған, ақыл-ойымен және шексіз қиялымен жеңуге енді шамасы келмейтін, семіз, қартайған әзілкештің тағдыры трагедиялы көрінеді» деді. 1982 жылы Джосс Экланд сахнада Фалстафты ойнағанда, ол Уэллстің Фалстаф рөліндегі өнерінен гөрі, Уэллстен көбірек шабыт алғанын айтып, «Фалстаф сияқты, мен де ол көп нәрсеге жете алатын еді деп ойлаймын, бірақ бәрі ысырапқа шашылды» деді. Кеннет С. Ротвелл Халдың Фалстафты қабылдамауын Голливудтың Уэллсті қабылдамауына теңеп, аллегориялық байланыс деп атады. 1950 жылдардың соңында Уэллс «Зұлымның қолы тигенде» фильмін түсіруден көңілі қалғаннан кейін терең депрессияға түсті, ол Голливудқа қайта оралуы тиіс еді. Уэллстің өмірбаясын жазған Саймон Каллоу Фалстафты Уэллстің әкесі Ричард Хед Уэллспен салыстырып, оның Фалстаф сияқты «ішімдікке құмар, алдаушы, мақтанғақ, әйелдерге құмар, әдепті және сүйкімді адам» болғанын, сондай-ақ ол ең жақын деп санайтын адамнан бас тартқанын айтты. Уэллстің әкесі алкоголизмге және әйелдерге құмарлыққа берілген, ол жиі жасөспірім Уэллсті өзінің жаман әдеттеріне қатыстыратын. Уэллс әкесін Хал Фалстафты бақылағандай бақылап, оның жас шәкіртіне қиындықтардан шығу үшін көмектесуге сенеді. Принц Хал мен оның екі әкесі Генри IV және Фалстаф арасындағы махаббат үшбұрышы Уэллстің әкесімен және оның орнына әке болған екі адаммен – отбасылық дос доктор Морис Бернштейнмен және Тодд мектебінің директоры Роджер Хиллмен қарым-қатынасына ұқсас. Уэллстің екі «орнына әкесі» де Ричард Уэллстің өмір салтын және Уэллске тигізген жағымсыз әсерін мақұлдамады. Жас Уэллс он бес жасқа толғанда, Роджер Хиллдің кеңесімен әкесіне өзін түзетуіне және ішімдік ішуді тоқтатуына дейін оны көрмейтінін айтты. Уэллстің әкесі көп ұзамай жалғыз және қайғылы күйде қайтыс болды, ал Уэллс әрқашан өзінің әкесінің өліміне өзін кінәлі деп есептеді, «Мен оны өлтірдім деп ойладым» деді. Уэллстің заңды емес ұлы Майкл Линдсей Хогг, Уэллс пен актриса Джеральдин Фицджеральдтың ұлы, 15 жасында Уэллспен алғаш рет кездесіп, кейіннен 1960 жылғы «Chimes at Midnight» сахналық пьесасында жұмыс істеді. Бұл екеуінің бірге өткізген жалғыз маңызды уақыты болды, содан кейін Линдсей Хогг Уэллсті сирек көретін. Уэллс сияқты Линдсей Хоггтың да биологиялық әкесінен басқа екі «орнына әкесі» болды. 1950 жылдардың соңында, он алты жасында Уэллстің үлкен қызы Кристофер Уэллс Федер анасының талабымен Уэллспен барлық байланысты үзіп жіберді. Уэллс пен Федер кейіннен қайта байланысты, бірақ олардың қарым-қатынасы толыққанды қалпына келген жоқ. Уэллстің кіші қызы Беатрис, жас кезінде әкесіне ұқсаған, «Chimes at Midnight» фильмінің нұсқасында пайда болады.

Keith Baxter compared Welles to Falstaff, since they were both perpetually short of money, often lied and cheated people to get what they needed and were always merry and fun loving. Film scholar Jack Jorgens also compared Welles to Falstaff, stating that "to a man who directed and starred in a masterpiece and has since staggered through three decades of underfinanced, hurried, flawed films, scores of bit parts, narrations, and interviews which debased his talent, dozens of projects which died for want of persistence and financing, the story of a fat, aging jester exiled from his audience and no longer able to triumph over impossible obstacles with wit and torrential imagination might well seem tragic." When Joss Ackland played Falstaff on the stage in 1982, he said that he was more inspired by Welles than by Welles' performance as Falstaff, stating that "like Falstaff, I believe he could have achieved so much, but it was frittered away." Kenneth S. Rothwell has called Hal's rejection of Falstaff allegorical to Hollywood's rejection of Welles. Welles had become deeply depressed in the late 1950s after the disappointment of making Touch of Evil, his intended Hollywood come back. Welles' biographer Simon Callow has compared Falstaff to Welles' father Richard Head Welles, stating that like Falstaff, Welles' father was "a drunkard, a trickster, a braggart, a womanizer, a gentleman and a charmerand he is rejected by the person he loves the most." Welles' father was an alcoholic and womanizer who would often take a teenage Welles along with him when he was indulging in his vices. Welles observed his father much like Falstaff is observed by Hal and depends on his young protégé to bail him out of trouble. The love triangle between Prince Hal and his two father figures, Henry IV and Falstaff, is also similar to Welles' relationships with his father and the two men who became surrogate fathers to him: family friend Dr. Maurice Bernstein and Todd School for Boys headmaster Roger Hill. Both of Welles' surrogate fathers disapproved of Richard Welles' life style and negative influence on Welles. When the younger Welles turned fifteen, he took the advice of Roger Hill and told his father that he would not see him again until he cleaned up his act and stopped drinking; Welles' father died shortly afterwards, alone and lonely, and Welles always blamed himself for his father's death, stating "I always thought I killed him." Welles' alleged biological son Michael Lindsay Hogg, who was born out of wedlock to Welles and actress Geraldine Fitzgerald, first met Welles when he was 15 and later worked on the 1960 stage play Chimes at Midnight. This was the only significant amount of time that the two spent together and afterwards Lindsay Hogg only saw Welles sporadically. Like Welles, Lindsay Hogg had two surrogate fathers in addition to his biological father. In the late 1950s when she was sixteen years old, Welles' eldest daughter Christopher Welles Feder cut off all ties with Welles under pressure from her mother, who disapproved of Welles' influence on her. Welles and Feder later reconnected but their relationship never fully recovered. Welles' youngest daughter Beatrice, who resembled her father as a young boy, appears in the film version of Chimes at Midnight.