Ораibi – Аризона штатындағы ежелгі Хопи ауылы. 1100 жылға дейін салынған, АҚШ-тағы үздіксіз қоныстанған ең көне елді мекендердің бірі. Хопи тарихы мен мәдениеті.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Орайби, сондай-ақ Ескі Орайби деп те аталады, – АҚШ-тың Аризона штатының Навахо округіндегі хопи ауылы. Штаттың солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. Жергілікті тұрғындар оны Орайви деп атайды, ол Кикоцмови ауылының жанындағы Хопи резервациясындағы Үшінші Месада жатыр. Ауылдың халқының нақты санағы немесе шамамен саны белгісіз.
Historic place in Navajo County, Arizona
Oraibi, also referred to as Old Oraibi, is a Hopi village in Navajo County, Arizona, United States, in the northeastern part of the state. Known as Orayvi by the native inhabitants, it is on Third Mesa on the Hopi Reservation near Kykotsmovi Village. There are no accurate census counts or estimates for the village population.
Тарих
Орайби 1100 жылға дейін құрылған, бұл оны АҚШ-тағы үздіксіз қоныстанған ең көне елді мекеннің бірі етеді. Археологтардың пікірінше, 13-шы ғасырдың соңындағы бірнеше ауыр құрғақшылықтар Хопи халқын аймақтағы кішігірім бірнеше ауылдарды тастап, негізгі бірнеше халық орталықтарында шоғырлануға мәжбүр еткен, Орайби олардың бірі болды. Орайби халқының саны едәуір артқан сайын, ол Хопи елді мекендерінің ең беделдісіне айналды. 1890 жылы ауылдың халқы 905 адамға жетеді деп есептелді, бұл сол кездегі барлық Хопи елді мекендерінде тұратын 1824 адамның шамамен жартысы болды. Орайби 1540 жылға дейін еуропалық саяхатшыларға белгісіз болды, сол кезде испан саяхатшысы Педро де Товар (Коронадо экспедициясының құрамында болған) Хопи халқын аңызға айналған Жеті Алтын қаланы іздеу кезінде кездестірді. 1629 жылға дейін еуропалықтармен байланыс аз болды, осы жылы ауылда Сан-Франциско миссиясы құрылды. 1680 жылы Пуэбло көтерілісі салдарынан аймақтағы испандық ықпал азайды және миссия жабылды. Хопи елді мекендерінде миссияны қайта құруға жасалған келесі әрекеттер сәтсіз аяқталды. Бұрынғы миссияның қираған орындары бүгінге дейін сақталған.
Oraibi was founded sometime before the year 1100 AD, making it possibly the oldest continuously inhabited settlement in the United States. Archeologists speculate that a series of severe droughts in the late 13th century forced the Hopi to abandon several smaller villages in the region and consolidate within a few population centers, Oraibi being one of them. As Oraibi's population grew considerably, it became the most influential of the Hopi settlements. By 1890, the village was estimated to have a population of 905, about half of the 1,824 estimated to be living in all of the Hopi settlements at the time. Oraibi remained unknown to European explorers until about 1540 when Spanish explorer Pedro de Tovar (who was part of the Coronado expedition) encountered the Hopi while searching for the legendary Seven Cities of Gold. Contact with the Europeans remained infrequent until 1629 when the San Francisco mission was established in the village. In 1680 the Pueblo Revolt resulted in decreased Spanish influence in the area and the closing of the mission. Subsequent attempts to reestablish the missions in Hopi villages were met with repeated failures. The former mission is still visible today as a ruin.
Бөліну
Хопилердің сыртқы адамдармен байланысы 1850-1860 жылдары АҚШ үкіметінің миссионерлері, саудагерлері және жер өлшеушілерінің келуіне байланысты бірте-бірте артты. 1870 жылға дейін бұл байланыс эпизодтық және ресми емес сипатта болды, содан кейін Хопи тайпасы үшін үнді агенті тағайындалды, ал 1874 жылы Кимс каньонында Хопи үнді агенттігі құрылды. 1882 жылы Хопи резервациясының құрылуымен АҚШ үкіметімен байланыс күшейді. Бұл Хопи өмір салтына бірқатар өзгерістер әкелді. Миссионерлік жұмыс күшейді, Хопи балалары үйлерінен алып келініп, мектепке баруға мәжбүр етілді, осылайша олар жаңа мәдени ықпалдарға ұшырады. 1890 жылы мәдени ықпалға көбірек бейім тұрғындар сауда орталығына жақындап, Кикоцмови ауылын құрды, оны кейде Жаңа Орайби деп атайды. «Достықтар» («Жаңа Хопи» – дәстүрлі Хопи үшін) және мәдени ықпалдарға ашық болғандар мен оларға қарсы шыққан «жауыздар» (немесе «Традиционалистер» – Юкиума басшылығымен, Хопи дәстүрін сақтауды қалағандар) арасындағы идеологиялық шиеленіс 1906 жылы «Орайби бөлінісі» деп аталатын оқиғаға әкелді. Бөліністің әртүрлі жақтарындағы тайпа басшылары нәтижені анықтау үшін қанақан соғысқа түсті, нәтижесінде «жауыздар» (традиционалистер) Хотевилла ауылын құру үшін қуылды. Қуылған тұрғындардың қайтадан қосылуға жасаған келесі әрекеттері екінші топтың Бакави ауылын құруына әкелді. Халықтың көп бөлігін жоғалтқаннан кейін Орайби Хопи мәдениетінің орталығы ретіндегі мәртебесін жоғалтты. 1939 жылы көмір өндіру мүдделерінің ықпалымен қабылданған Хопи тайпасының конституциясы әрбір ауылға тайпалық кеңесте орын берсе де, дәстүрлі Хопилердің көп бөлігі қоныстанған Хотевилла өкіл сайлаудан бас тарды және тайпалық кеңестен тәуелсіздігін сақтап қалды. Кикоцмови ауылы қазір Хопи тайпасының үкіметі орналасқан жер.
Hopi interaction with outsiders slowly increased during 1850–1860 due to missionaries, traders, and surveyors for the US government. Contact remained sporadic and informal until 1870 when an Indian agent was appointed to the Hopi, followed by the establishment of the Hopi Indian Agency in Keams Canyon in 1874. Interaction with the US government increased with the establishment of the Hopi Reservation in 1882. This led to a number of changes for the Hopi way of life. Missionary efforts intensified and Hopi children were kidnapped from their homes and forced to attend school, exposing them to new cultural influences. In 1890 a number of residents more receptive to the cultural influences moved closer to the trading post to establish Kykotsmovi Village, sometimes called New Oraibi. The continuing tension caused by the ideological schism between the "friendlies" ("New Hopi" to the traditional Hopi), those who were open to these cultural influences, and the "hostiles" (or "Traditionalists" led by Yukiuma) who opposed them (those who desired to preserve Hopi ways) led to an event called the "Oraibi Split" in 1906. Tribal leaders on differing sides of the schism engaged in a bloodless competition to determine the outcome, which resulted in the expulsion of the hostiles (traditionalists), who left to found the village of Hotevilla. Subsequent efforts by the displaced residents to reintegrate resulted in an additional split, with the second group founding Bacavi. With the loss of much of its population, Oraibi lost its place as the center of Hopi culture. Although the Hopi tribal constitution, maneuvered into being by the coal mining interests in 1939, provides each village with a seat on the tribal council, Hotevilla, where most of the traditional Hopi settled, has declined to elect a representative and maintains independence from the tribal council. Kykotsmovi Village is now the seat of the Hopi tribal government.
Бүгін
Орайбидің "достық" ("Жаңа Хопи") нәтижесіне қарамастан, Ескі Орайби дәстүрлі хопи өмір салтын сақтап, Кикоцмовиде байқалатын қазіргі заманғы мәдениетті қабылдауға қарсы тұрды. Пуэблоға келушілер құттықпен қарсы алынады (Аризона штатының 264 тас жолымен қысқа байланыс бар), бірақ тұрғындары жеке өмірге құрметті сақтайды және қала ішінде суретке түсіруге рұқсат бермейді. Сондықтан, қазіргі күйіндегі елді мекеннің жерден түсірілген суреттері сирек. (Дегенмен, спутниктік суреттер оңай қолжетімді.) Ескі Орайби Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілген және 1964 жылы Ұлттық тарихи ескерткіш деп жарияланды.
In spite of the "friendly" ("New Hopi") outcome of the Oraibi Split, Old Oraibi has since maintained a more traditional Hopi way of life and has resisted the adoption of the more modern culture visible in Kykotsmovi. While visitors to the pueblo are welcomed (a short road connects to Arizona State Route 264), the residents tend to be very private and do not allow photographs to be taken in the town. There are thus few ground level photographs of the settlement as it exists in the modern day. (Public satellite imagery is, however, readily available.) Old Oraibi is listed on the National Register of Historic Places and was declared a National Historic Landmark in 1964.
Мәдени сілтемелер
Орайби Aby Warburg-тың ұзын эссесінде, «Schlangenritual: Ein Reisebericht» еңбексіңде ерекше аталады, бұл 1923 жылы Швейцарияның Кройцлинген қаласында өткен лекцияның стенограммасы (ағылшын тіліне аудармасы – «Солтүстік Американың Пуэбло тайпалары аймағынан алынған суреттер»; сондай-ақ көптеген басқа тілдерге аударылған). Варбург 1896 жылы Орайбиге сапар шегіп, Генри Воттың көмегімен көктемгі дәстүрлі биге қатысты. Ол хопилердің символикасында, әсіресе жылан символында, басқа мәдениеттердегі ұқсас символдарды түсінуге қажетті кілтті тапты. Варбург Орайбидің және хопилердің рәсімдерінің бірнеше суретін түсірді. Орайбидегі хопи өмірі Дон С. Талайесаваның «Күн басшысы, хопи үндісінің өмірбаяны» атты автобиографиясында да сипатталған. Талайесава 1890 жылы Орайбиде дүниеге келді және дәстүрлі хопи ретінде тәрбиеленді. Талайесава 1938 жылы Йель университетінің антропологы Лео Симмонспен жұмыс істей бастады, ол оған өмірбаянын жазуға көмектесті. Хопи педагогы, жазушы және қыш өнер шебері Полингайси Кёявайма (1892–1990) 1964 жылы жарық көрген «Кері қайту жоқ» атты автобиографиясында Орайбиде өскен кезеңдері туралы әңгімелерді баяндады. Әлеуметтік антрополог Шерри Ортнер этнографиялық жазудағы терең зерттеу стилін сипаттау үшін «Ескі Орайбиден тағы бір құмыра» деген фразаны қолданады, ол, оның пікірінше, зерттеліп отырған мәдениетті «толыққанды» түсінуге талпынады.
Oraibi features prominently in an extended essay by Aby Warburg, Schlangenritual: Ein Reisebericht, a transcript of a lecture given in Kreuzlingen, Switzerland in 1923 (English translation "Images from the Region of the Pueblo Indians of North America"; also translated into many other languages). Warburg visited Oraibi in 1896 and with the help of Henry Voth attended a ritual spring dance. He found in the symbolism of the Hopi, in particular the snake symbol, a key to understanding similar symbols in other cultures. Warburg took several pictures of Oraibi and of the Hopi ceremonies. Hopi life in Oraibi is also described in Don C. Talayesva's autobiography, Sun chief, the Autobiography of a Hopi Indian. Talayesva was born in Oraibi in 1890, where he was raised as a traditional Hopi. Talayesva started working in 1938 with a Yale University anthropologist, Leo Simmons, who helped him write his autobiography. Hopi educator, writer, and potter Polingaysi Qöyawayma (1892–1990) related stories of growing up in Oraibi in her 1964 autobiography No Turning Back. The social anthropologist Sherry Ortner uses the phrase "another pot from Old Oraibi" to characterize a style of exhaustive "thickness" in ethnographic writing which—hubristically, in her view—attempts a "holistic" comprehension of the culture under scrutiny.