Кіріспе

Джон Александр Кент, (23 маусым 1914 – 7 қазан 1985), поляк әріптестері "Кенцки" (кейде "Кентовски" деп те айтылады) деген лақап атпен танымал болған, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Корольдік әуе күшінде шайқас ұшқышы болып қызмет еткен канадалық ұшқыш. Соғыстағы ең жақсы жас эскадрилья командирлерінің бірі саналған ол, авиация индустриясына өтпес бұрын соғыстан кейінгі көрнекті мансабын жалғастырды.

Алғашқы жылдар

Джон Александр Кент 1914 жылғы 23 маусымда Канаданың Манитоба провинциясының Виннипег қаласында дүниеге келген. 1930 жылы Виннипег ұшу клубында ұшуды үйреніп, 1931 жылғы қарашада ұшқыш куәлігін алды. Ол сол кезде бұл жетістікке қол жеткізген ең жас канадалық болды. Екі жылдан кейін Солтүстік-Батыс Аэротеңіз компаниясында жұмыс істегеннен кейін коммерциялық куәлік алды. 1935 жылы Кент Корольдік әуе күштеріне (RAF) қысқа мерзімді қызметке қабылданып, 15 наурызда No. 5 Ұшқыштарды даярлау мектебіне жіберілді. 1936 жылғы ақпан айында RAF Duxford-тағы No. 19 эскадрильясына қосылды, онда 1937 жылғы қазанға дейін қызмет етті, содан кейін Фарнбородағы Корольдік ұшақты зерттеу орталығына (Royal Aircraft Establishment) ауысты. Оның ғылыми-зерттеу жұмысы барысында, түрлі типтегі зеңбірек шарымен (barrage balloon) әдейі 300-ден астам әуедегі соқтығысулар жасады, ол негізінен Fairey P.4/34 K5099 прототипімен ұшты. 1939 жылғы 1 ақпанда Кентке Әуе күштері ордені (Air Force Cross) табысталды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1940 жылы мамыр айында Кент Францияда қарусыз Supermarine Spitfires ұшақтарымен ұшып, Фотодамыту бөліміне тағайындалды. Францияның құлауының соңғы кезеңдерінде, қаруланған Spitfire ұшағымен төменгі биліктегі шабуыл кезінде, ол Messerschmitt Bf 109 шабуылына ұшырады, ол кейіннен осы кездесуде құлады. Кенттің алғашқы жауынгерлік жеңістері 1940 жылдың 9 қыркүйегінде Messerschmitt Bf 110 және Junkers Ju 88 ұшақтарын атып түсірген кезде тіркелді. 23 қыркүйекте ол Bf 109 ұшағын жойды және Dungeness үстіндегі шабуылды тоқтату кезінде Focke Wulf Fw 58 барлау ұшағына зақым келтірді. 27 қыркүйекте ол Лондонға жасалған шабуылдан кейін Ju 88 ұшағын атып түсірді. 1 қазанда Англияның оңтүстік жағалауындағы әуе шайқасы кезінде Кент 40 Bf 109 ұшағымен жалғыз қалды. Одан кейінгі шайқаста ол жаудың екі ұшағын атып түсіріп, тағы біріне нұқсан келтірді. Кент 1940 жылдың 25 қазанында Ұшқыштардың Еңбегі үшін дипломмен (DFC) марапатталды. Жарияланған мақтау қағазында былай делінген: 1940 жылдың қазан айының басында бұл офицер жалғыз өзі 40 Messerschmitt 109 ұшағына шабуыл жасап, екеуін атып түсірді. Ол жеке өзі кем дегенде төрт жау ұшағын жойды. Ұшқыш лейтенант Кент өз эскадрильясының жауынгерлік қабілетіне үлкен үлес қосты және оның жетістіктеріне маңызды әсер етті. Ол тумысынан көшбасшы екенін дәлелдеді. | London Gazette, No. 34978, 25 қазан 1940 ж.

Келесі күні ол RAF Biggin Hill әуежайына басқа да табысты ұшқыштар тобының, 92-ші эскадрильяның басшылығын қабылдау үшін жіберілді. Кенттің қатаң тәртібі бастапқыда 92-ші эскадрилья ұшқыштарының сол кездегі бейжай көзқарасына қарсы келді. 1 қарашада Кент Bf 109 ұшағын атып түсірді, ал келесі күні тағы екеуін атып түсірді. 1940 жылдың 24 желтоқсанында ол 303-ші эскадрильядағы жетістіктері үшін Польшаның Virtuti Militari орденімен марапатталды.

Цирк шабуылы

1941 жылдың маусым айында Кент Нортхольдке төрт эскадрильядан тұратын поляк қанатының жетекшісі болып қайта жіберілді. 21 маусымда Франциядағы Сент-Омердегі жау позицияларына Бленхайм бомбалаушыларын сүйемелдеу операциясы кезінде Кент Bf 109 ұшағын атып түсірді. 27 маусымда Солтүстік Франциядағы тағы бір рейд кезінде ол Bf 109 ұшағын жерде жойды. 1941 жылдың жазында RAF Fighter Command-тен Францияға жасалған шабуылдар жалғасқанда, Кент 3 шілдеде және 20 шілдеде тағы бір Bf 109 ұшағын жойып, есебін арттырды. Содан кейін ол 1941 жылдың тамызында Кенли қанатының қолбасшысы болып тағайындалды. Жаңа эскадрильяларымен Солтүстік Франциядағы алғашқы операциялары сәтті аяқталды, 7 және 16 тамызда Bf 109 ұшақтарын жойды. Кент 1941 жылдың қазанына дейін Кенли қанатында қызмет етті, содан кейін No. 53 операциялық оқу бөліміне RAF Heston-да, одан кейін RAF Llandow-да жіберілді. Кент 1941 жылдың 21 қазанында DFC орденіне қосымша тақтамен марапатталды. Жарияланған мақтау қағазында былай делінген: "Бұл офицер соңғы екі айда көптеген операциялық ұшуларда өз қанатын тиімді және батыл басқарды. Ол тағы 6 жау ұшағын жойды, осылайша жойылғандардың жалпы саны 13-ке, ал жойылғандары мүмкін саны 3-ке жетті. Кент қанат командирі үлгілі өрнек көрсетті." | London Gazette, No. 35318, 21 қазан 1941 жыл.

Соғыстағы қызмет

1942 жылдың басында Кент операциялық құрамнан шығарылып, Канада мен АҚШ-қа лекциялық турға жіберілді. Лекциялық турынан демалысқа шыққанда Кент Виннипегтегі ата-анасымен және туыстарымен кездесе алды. Кенттің соғыс жылналарындағы жеңістерінің жалпы саны – 13 ұшақ жойылған, үш күмәнді және үш зақымдалған.

Соғыстан кейінгі

Кейін Кент британдық оккупациялық күштердің Әуе штабына жіберілді және 1946 жылдың соңында Корольдік әуе күштері маршалы сэр Шолто Дугластың жеке штаб офицері, бас қолбасшысы және оккупацияланған Германияның британдық аймағының әскери губернаторы болды. 1948 жылы Кент RAE Farnborough-да бас сынақ ұшқышы болып қайта ұшуға кірісті және 1952 жылға дейін әскери авиацияның көптеген жетістіктеріне қатысты, соның ішінде де Гавиланд Dh 108 "Swallow" және Avro 707. 1952 жылдың тамызында ол Одихамдағы RAF станциясының басшылығын қабылдады, ол Gloster Meteor истребительдерін пайдаланатын база болды. Соңынан ол RAF Тангмирде станция командирі болып тағайындалды, ал 1956 жылдың басында RAF Ньютонға станция командирі ретінде соңғы қызметке келді. 1956 жылдың 1 желтоқсанында Кент RAF-тен топ капитаны шенімен зейнетке шықты. Ол Келвин Хьюз авиациясы компаниясына сату менеджері болып жұмысқа орналасты. 1939 жылы алғашқы некесі ажырасып, 1948 жылы қайтадан үйленді. Оның отбасы – бір ұл және екі қызы Хантс графтығындағы Хартли Винтни қаласында тұрды. Кент 1985 жылдың 7 қазанында 71 жасында Суррей графтығының Уокинг қаласында қайтыс болды. Оның медальдары, DFC және Bar, AFC және Virtuti Militari ордендерімен қатар, 1939–1945 жылдардағы Британия шайқасы жұлдызы, Air Crew Europe жұлдызы, Африка жұлдызы (Солтүстік Африка 1942–43 жұлдызымен), Италия жұлдызы, Қорғаныс медалі, 1939–1945 жылдардағы Соғыс медалі және 1953 жылғы Коронация медалі Корольдік әуе күштері мұражайында сақталады.

Дәйексөздер

Мен 303-ші эскадрильяны құруға және оған жетекшілік етуге, содан кейін Польшалық қанаты сияқты тамаша жауынгерлік күшке басшылық етуге мүмкіндік алғаным үшін қаншалықты мақтан ететінімді айта алмаймын. Сол күндері менде осы керемет жігіттерге деген құрмет, сый және шын ниетпен әуес пайда болды, мен оны ешқашан жоғалтқан емеспін. Мен жиырма бес жыл бұрынғыдай берік болған достықтар құрдым, және мен мұны өте қуаныштымын. Олармен бірге ұшып, шайқасқан бақыттылар біз ешқашан ұмытпаймыз, және Ұлыбритания да осы поляк ұшқыштарының адалдығына, талмайтын рухына және құрбандықтарына қаншалықты қарызды екенін ешқашан ұмытпауы керек. Олар біздің ең қиын күндерімізде біздің ең сенімді одақтастарымыз болды; олар осылай есте сақталуы керек!

Танымал мәдениетте

Кентті Мило Гибсон 2018 жылғы "Жаңбырлы дауыл: 303 эскадрилья" фильмінде бейнеледі.