Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Чили Патагониясының жергілікті халқы – кавескар, сондай-ақ кавескар, алакалуф, алакалуфе немесе халакулуп деп те аталады. Олар Чили Патагониясында, әсіресе Брансуик түбегінде және Магеллан бұғазының солтүстік-батысында, Пенас шығанағының оңтүстігінде орналасқан Веллингтон, Санта-Инес және Дезоласион аралдарында тұрады. Олардың дәстүрлі тілі кавескар тілі деп аталады; ол құрып кету қаупінде, себебі ана тілінде сөйлейтін адамдардың саны өте аз. Колониялық дәуірдегі жазбаларда белгілі болған каукахуе халқы ежелгі кавескарлар болған, немесе кавескарлармен біріккен болуы мүмкін деп саналады.
Indigenous people of Chilean Patagonia
the language
The Kawésqar, also known as the Kaweskar, Alacaluf, Alacalufe or Halakwulup, are an indigenous people who live in Chilean Patagonia, specifically in the Brunswick Peninsula, and Wellington, Santa Inés, and Desolación islands northwest of the Strait of Magellan and south of the Gulf of Penas. Their traditional language is known as Kawésqar; it is endangered as few native speakers survive. It has been proposed that the Caucahue people known from colonial era records either are ancient Kawésqar or came to merge with the Kawésqar.
Этимология
Ағылшындар мен басқа еуропалықтар бастапқыда Яхган (сондай-ақ Ямана деп те аталады) тайпасы осы халықты атаған "Алакалуф" немесе "Халаквулуп" деген атты қабылдады, олармен Оңтүстік және Орталық Tierra del Fuego аймағында алғаш рет кездескен. Бұл атау Яхган тілінде "денеқұрлы жегіш" деген мағынаны білдіреді. Ал олардың өздерін атауы (автоним) – Kawésqar.
The English and other Europeans initially adopted the name that the Yahgan (also known as Yámana), a competing indigenous tribe whom they met first in central and southern Tierra del Fuego, used for these people: "Alacaluf" or "Halakwulup" (meaning "mussel eater" in the Yahgan language). Their own name for themselves (autonym) is Kawésqar.
Экономика
Оңтүстік Чили және Аргентинадағы яган халқы сияқты, кавескарлар да бұрын теңізде көшпелі өмір сүрген халық еді, кейбір антропологтар оларды "каноэ халқы" деп атаған. Олар сегіз-тоғыз метр ұзындығы және бір метр ені бар каноэ жасаған, онда отбасы және олардың иті сыйып отырған. Олар балық аулаумен және көшпелі өмір салтымен ХХ ғасырға дейін айналысып келді, содан кейін құрлықтағы елді мекендерге көшірілді. Теңіздік мәдениеттерінің арқасында кавескарлар ешқашан жер жыртып егін өсірген емес.
Like the Yahgan in southern Chile and Argentina, the Kawésqar used to be a nomadic seafaring people, called canoe people by some anthropologists. They made canoes that were eight to nine meters long and one meter wide, which would hold a family and its dog. They continued this fishing, nomadic practice until the twentieth century, when they were moved into settlements on land. Because of their maritime culture, the Kawésqar have never farmed the land.
Халық саны
Кавескарлардың жалпы саны 5000-нан аспайды деп есептелген. Олар солтүстікте Пенас шығанағынан бастап, оңтүстікте Брекнок түбегіне дейінгі аймақта қоныстанған. 17-ден 19-ғасырға дейінгі Кіші мұз дәуірі Кавескар халқының санына теріс әсер еткен болуы мүмкін. 19-ғасырдың соңы мен 20-ғасырдың басында көптеген миссионерлер мен антропологтар жергілікті халықтардың арасында оларды жазу, зерттеу үшін және миссионерлер болған жағдайда, дінге көшіру үшін саяхаттады.
The total population of the Kawésqar was estimated not to exceed 5,000. They ranged from the area between the Gulf of Penas (Golfo de Penas) to the north and the Brecknock Peninsula (Península de Brecknock) to the south. The Little Ice Age, lasting from the 17th to the 19th centuries, may also have had a negative impact on the Kawésqar population. Through the late 19th and early 20th centuries, numerous missionaries and anthropologists moved among the indigenous peoples to record, study and, in the case of the missionaries, proselytise them.
Адамдар зоопарктарындағы Кавескар
1881 жылы еуропалық антропологтар Патагониядан 11 кавескар адамын Париждегі Боа де Булоньде және Берлин зоологиялық бағында көрмеге алып шықты. Тек төртеуі ғана тірі қалды және Чилиге оралды. 2010 жылдың басында Еуропада қайтыс болған жеті адамның бесеуінің қалдықтары зерттеулер үшін сақталған Швейцарияның Цюрих университетінен елге қайтарылды. Қалдықтар оралғаннан кейін Чили президенті Мишель Бачелет мемлекеттің осы табиғи халықты елден алып, жануарлар сияқты қарауға рұқсат бергені үшін ресми түрде кешірім сұрады.
In 1881, European anthropologists took eleven Kawéskar people from Patagonia to be exhibited in the Bois de Boulogne in Paris, and in the Berlin Zoological Garden. Only four survived to return to Chile. Early in 2010, the remains of five of the seven who died in Europe were repatriated from the University of Zurich, Switzerland, where they had been held for studies. Upon the return of the remains, Chilean president Michelle Bachelet formally apologized for the state having allowed these indigenous people to be taken out of the country to be exhibited and treated like animals.