Кіріспе

Грек мифологиясындағы мифологиялық тұлға. Грек мифологиясында Теңіздің қарт адамы (ἅλιος γέρων; Γέροντας της Θάλασσας) – әдетте Нерей немесе Протей, сондай-ақ Тритон, Понт, Форкис немесе Глаук сияқты бірнеше су құдайларының бірі ретінде танылатын тұлға. Ол Тетистің (Ахиллдің анасы) әкесі болып табылады.

Мифология

Гомердің "Одиссеясының" 4-кітабында Менелай Телемахқа үйге қайту жолын және Теңіз қариясынан кеңес алуға мәжбүр болғанын баяндайды. Теңіз қариясы ұсталғанда оған қойылған кез келген сұраққа шындығымен жауап береді. Бірақ оны ұстау үшін, ол тергеушісінен босануға тырысып, түрін кереметтей өзгертіп жатқанда оны міскінгенше ұстап тұру қажет. Еңбекқор Менелай оның барлық түрленулерінде де сырғақ құдайды ұстап алып, кейінгі сұрақ-жауап кезінде Телемахтың әкесі Одиссейдің әлі тірі ме екеніне жауап алады.

Сынбад

Теңізші Синбад өзінің бесінші саяхатында теңіздің қорқынышты қариясымен (شَيْخ الْبَحْر) кездесті. Синбад әңгімелеріндегі теңіздің қариясы саяхатшыны алдап, оны иығына мінгізіп, өзеннен өткізуге көндіреді екен. Бірақ, қарт адам кейін жібермей, құрбанын қалаған жеріне апаруға мәжбүрлейді, демалуға да мүмкіндік бермейді. Осы азапты жағдайдан қарттың құрбандарының бәрі қайтыс болады, ал қарт оларды жеп қояды немесе тонап алады. Алайда, Синбад қартты шараппен мас етіп, одан құтылып, өлтіре алды.

Поэзиядағы сілтемелер

Теңіздің қариясы Эдвин Арлингтон Робинсонның "Король Джаспер" атты ұзын повесть-өлеңінде еске алынады. Өлеңнің 3-бөлімінде патша Жаспер қайтыс болған досы Хебронды (Жаспердің сатқан адамы) өзінің арқасында мінгендей көреді. "Әлі құламайсың, мен жақсы отырмын", - дейді Хеброн Жасперге. "Егер су көрінер болсақ, / Мен теңіздің қариясымын дейміз, / Ал сен – теңізші Синбадсың". Содан кейін Хеброн алтынға айналады (Жаспердің оны сату себебінің символы) және Жасперді ауыр, алтын Хебронды арқасында жарға итеруге мәжбүрлейді. Теңіздің қариясы Батыс Үндістан ақыны Дерек Уолкоттың өлеңдерінде де кездеседі. 1965 жылғы "Крузоның бейнесі" атты мақаласында Уолкотт "Крузоның күнделігі" өлеңі туралы былай деп жазады: Адам, Кристофер (Колумб) және Жұма тұлғаларын тізбектеп келтіре отырып, өлеңнің баяндаушысы: "Барлық пішіндер, барлық заттар оның / біздің мұхитымыздың Протеусінен көбейді; / бала кезінде оның қираған жасы / құдайға ұқсас еді".

Басқа еңбектердегі сілтемелер

Теңіздің қариясы Майкл Скотттың «Солдат: өлмейтін Николас Фламелдің құпиялары» кітабында Перенель Фламелдің Алькатраздан қашып кетуіне кедері келтіру үшін қысқаша айтылған. Нерей есімімен танылатын бұл кейіпкер Перси Джексон және Олимпиадалар сериясының үшінші романы «Титанның қарғысы» кітабында кездеседі, онда Перси онымен күреседі. Теңіздің қариясы Джон Сэндфордтың «Жұрттың кодексі» (2000) кітабында еске алынған. Ол сондай-ақ Моррис Весттің «Навигатор» кітабында да айтылады. Теңіздің қариясы Джон Стейнбектің «Кортез теңізінен жазбалар» еңбегінде кездеседі. Теңіздің қариясы «Синдбадтың саяхаттарындағы» кейіпкерге негізделген «Араб түндері» кеңейтуіндегі «Magic: The Gathering» сауда картасы ойынында да карта ретінде бейнеленген, ал Сьюзан Ван Камптың суреті оның бақылаушы және жазалаушы екенін анық көрсетеді. Теңіздің қариясы Локидің «Өшіккендер» кітабының 1-томы, 1-санында (1963) еске алынған. Қарт адам жапондық аниме сериалы «Араб түндері: Синдбадтың оқиғалары» төртінші эпизодында да пайда болады. Бұл нұсқа сөйлей алады, үлкен күш-қуат көрсетеді және өзін адам тәрізді ешкіге айналдыра алады. Теңіздің қариясы Джоның «Кішкентай әйелдер» (1868-1869) кітабында Марш тәтесі туралы айтылғанда еске алынады. Теңіздің қариясы Джордж Мурдың «Милдред Лоусон» (1895) әңгімесінде былай делінеді: «[ ] ол теңіздің қариясына айналды [ ]» («Celibates», Лондон: Walter Scott, 1895, 104-бет). Теңіздің қариясы Стефан Цвайгтың «Керексіз жаны ашымаңыз» кітабында бірнеше рет еске алынады, мысалы 294-бетте. Теңіздің қариясы «Талисман: Сиқырлы оқиға» ойынының 4-басылымындағы ізбасар картасы болып табылады. Бұл карта ойыншыны тавернаға жеткенше әр кезеңде 1 өмір, 1 шеберлік немесе 1 күштен айырылуға қарғыйды. Теңіздің қариясы Роберт Хайнлайндың «Метосалахтың балалары» кітабында да еске алынған. Теңіздің қариясы Джордж Макдональдтың «Алтын кілт» кітабында да кездеседі.