Кіріспе

Патент құқығында патенттік пул – белгілі бір технологияға қатысты патенттерді өзара лицензиялауға келісетін кем дегенде екі компаниядан тұратын консорциум. Патенттік пул құру патент иелері мен лицензия алушылардың уақытын және қаржысын үнемдеуге мүмкіндік береді, сондай-ақ, тоқтау патенттері болған жағдайда, өнертабысты жұртшылыққа қолжетімді етудің жалғыз ақылға қонымды тәсілі болуы мүмкін. Ірі консорциум құрылған кезде бәсекелестік құқығы мәселелері маңызды болып табылады.

Тарих

1856 жылы тігін машиналарын өндіруші Grover & Baker, Singer және Wheeler & Wilson компаниялары, бір-бірін патент құқығын бұзды деп айыптап, Нью-Йорк штатының Олбани қаласында сот ісін қарастыру үшін бас қосты. Grover & Baker компаниясының президенті, заңгер Орландо Б. Поттер, кірістерін сотқа жұмсаудың орнына, патенттерін біріктіруді ұсынды. Бұл – заңдық талассыз күрделі машиналарды жасауға мүмкіндік беретін алғашқы патенттік жиынтық болды. 1917 жылы ұшақтарға қатысты екі ірі патент иесі – Райт компаниясы мен Кертисс компаниясы, АҚШ Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысуға дайындалып тұрғанда, қажетті жаңа ұшақтардың құрылысын тоқтатты. Фрэнклин Д. Рузвельт құрған комиссияның ұсынысы негізінде, сол кездегі Әскери-теңіз күштерінің орынбасары АҚШ үкіметі өнеркәсіпке патенттік жиынтық құруға, яғни Өндірушілердің әуе кемелері қауымдастығын құруға қысым жасады. 2005 жылдың тамызында радиожиіліктік идентификация (RFID) саласында белсенді жұмыс істейтін 20-ға жуық компания патенттік пул құрды. 2006 жылдың қыркүйегінде RFID консорциумы өзінің патенттік қорын басқару үшін Via Licensing компаниясын таңдады.

Тәуекелдерді азайту

Осы мысалдарда көрсетілгендей, көптеген салалар патенттік пулдарсыз жұмыс істей алмайды, себебі координациялық шығындар (тәуекел, келіссөздер сияқты) басқа жағдайда тым жоғары болар еді. Патенттік пулдар – бұл бәсекелестік саланың мүшелері ортақ мақсатта бірігіп, олардың барлығына тиесілі болатын ресурсты құрудың бір ғана мысалы. Мысалы, сақтандыру саласы тәуекелді азайту үшін талаптар туралы мәліметтерді біріктіреді; каталог сату саласы клиенттерін жақсырақ түсіну үшін сату деректерін біріктіреді; автокөлік өнеркәсібі компоненттерді стандартизациялау үшін ынтымақтаса жұмыс істейді; ал бағдарламалық жасақтама саласында кейбір компаниялар ашық кодты жобаларға белсенді түрде үлес қосады. Патенттік пулдар тәуекелді жоймайды, оны ғана азайтады. Патент иелері (оның ішінде басқа патенттік пулдар) пулдің құрамына кірмесе де, сала үшін шығын мен тәуекел туғызуы мүмкін. Патенттік пулдар лицензиаттарды өтеуге сирек келіседі, бірақ егер пул мүшесінің біреуі үшінші тараптан авторлық құқықты бұзды деген айып тағылса, ортақ мүдде пайда болуына көмектеседі. Пул басқаруындағы кемшіліктер бір мүшенің топтың ортақ мүддесін бұзу қаупін тудыруы мүмкін. Мұндай жағдайлардың белгілі мысалдарына MPEG 2, MPEG 4 Part 2 және H.264 бейне кодектерінің стандарттары және DVD6C пулы жатады. MPEG 2 патенттік пулы да сынға ұшырады, өйткені 2015 жылға қарай MPEG 2 патенттерінің 90%-дан астамының мерзімі бітіп қалған, бірақ MPEG 2 патенттік пулында бір немесе бірнеше белсенді патенттер бар болғанша, MPEG 2 лицензиялық шарты лицензиаттардан патенттердің санына қарамастан лицензиялық төлемді талап етеді.

Америка Құрама Штаттары

1990 жылдан бері патенттік топтар АҚШ-тың реттеуші органдары тарапынан жағымды бағаланды. 1995 жылы АҚШ Әділет департаменті (DOJ) және АҚШ Федералды сауда комиссиясы (FTC) «Интеллектуалдық меншікті лицензиялау жөніндегі монополияға қарсы ережелерді» жариялады, онда патенттерді біріктіру «бәсекеге пайдалы тиесілігі» болуы мүмкін екендігі көрсетілді. DOJ-ның монополияға қарсы бөлімі кейіннен MPEG 2 тобына қолдау хаты жолдады. Дегенмен, топтардың бәсекеге қарсы әрекет етуіне жол бермеу үшін талаптар бар. DOJ талап етуі бойынша, топтағы патенттер маңызды, алмастырылмайтын және иелері өз патенттерін жеке лицензиялау құқығын сақтауы керек. Сонымен қатар, DOJ фирма жинаған роялти ставкаларына бақылау жүргізе алады.