Кіріспе

1948 жылы БҰҰ делдалдығымен Нидерланд-Индонезия арасындағы атысты тоқтату туралы келісім. Ренвилл келісімі – Нидерландтың Оңтүстік-Шығыс Азиядағы колониясын қайта орнатуға тырысқан Нидерланд пен Индонезия Ұлттық революциясы кезінде Индонезия тәуелсіздігін қорғауға ұмтылған Индонезия республикашылары арасындағы Біріккен Ұлттар Сақшылық Кеңесінің делдалдығымен жасалған саяси келісім. 1948 жылдың 17 қаңтарында ратификацияланған бұл келісім 1946 жылғы Линггаджати келісімінен кейін туындаған дауларды шешуге жасалған сәтсіз әрекет болды. Ол Нидерландтың ең алдыңғы қатардағы позицияларын байланыстырған жасанды сызық – «Статус-кво сызығы» (Status Quo lijn) немесе «Ван Мук сызығы» бойынша атысты тоқтатуды мойындады. Келісімге Жакарта шығанағында тоқтаған кезде келіссөздер өткен «Ренвилл» кемесінің аты берілген.

Өмірбаян

1947 жылдың 1 тамызында Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесінде Австралияның голланд және индонезиялық республикалық күштері арасындағы атысты тоқтатуға шақыратын резолюциясы қабылданды. Голландияның лейтенант-генерал-губернаторы Ван Мук 5 тамызда атысты тоқтату бұйрығын берді. 25 тамызда Қауіпсіздік Кеңесі АҚШ ұсынған резолюцияны қабылдады, онда Қауіпсіздік Кеңесі голланд-индонезиялық дауды бейбіт жолмен шешуге көмектесу үшін жақсы қызметтерін ұсынады. Бұл көмек Нидерланды, Индонезия және екі тараптың өзара келісімімен тағайындалған үшінші өкілдерден тұратын Достық қызмет комитеті (CGO, Индонезиядағы жергілікті атауы – Үшжақты комиссия, қазіргі Үшжақты комиссиямен шатастырмау) арқылы жүзеге асырылады. Голландия Бельгиядан өкіл таңдады, Индонезия Австралиядан, ал екеуі де үшінші мүше ретінде АҚШ-ты келісті. Бірнеше күннен кейін, 1947 жылдың 29 тамызында голландтар Ван Мук сызығын жариялады, оны атысты тоқтату кезіндегі бақылауларындағы аумақтардың шегі деп мәлімдеді. Алайда, голландтар Индонезияға қайта кірмеген аумақтарды да қосты. Республика Яваның үштен бірін және Суматра аралының көп бөлігін сақтап қалды, бірақ республикалық күштер негізгі азық-түлік өндіретін аймақтардан оқшауланды. Содан кейін голландтардың блокадасы қару-жарақ, азық-түлік және киім-кешек республикашылдарға жеткізілуін тоқтатты.

Келіссөздер басталады

Екі тарап арасында келіссөздерді қайда өткізу мәселесі бойынша ұзақ талқылаулар болды. Голландиялықтар келіссөздерді Индонезияда өткізуді қаласа, индонезиялықтар бұған қарсы болды, себебі олар голландиялық әскери күштің қаупі астында кездесуге мәжбүр болар еді. АҚШ Мемлекеттік хатшысының көмекшісі Дин Раск, Индонезияға жеткізіліп, Джакарта шығанағына тікелей орналастырылған қарусыз "Ренвилл" көліктік кемесін пайдалануды ұсынды. КГО-ның алғашқы ресми отырысы 1947 жылдың 8 желтоқсанында басталды. Республикалық делегацияны Индонезияның премьер-министрі Әмір Сжарифуддин басқарды, ал Йоханнес Леймена оның орынбасары болды. Голландия тарапынан делегацияны азаматтық қызметкер полковник Раден Абдулкадир Виджоатмоджо басқарды. Ол жапондықтар Голландиялық Шығыс Индияны басып алған кезде отарлық әкімшіліктен кетіп, содан кейін Голландия Индиясының азаматтық басқаруымен жұмыс істеген индонезиялық еді.

Дағдарысқа қатыспаған голландиялықтардың қысымы

19 желтоқсанда Голландия премьер-министрі Медан қаласына сапар шегіп, мәселені тез шешу қажеттігін айтты және "егер осы соңғы үндеу, осы соңғы үндеу түсінілмесе, өте өкінішті болар еді" деді. Он күннен кейін Ван Мук Шығыс Суматра мемлекетінің құрылғанын жариялады, осылайша голландиялықтар федеративтік мемлекет құруға көшіп бара жатқанын көрсетті. 1948 жылдың 4 қаңтарында голландиялықтар Индонезияның он аймағынан таңдаған өкілдердің конференциясын ұйымдастырды. Бұл өкілдер Индонезия Құрама Штаттары құрылғанға дейін уақытша федералдық үкімет құруға келісті. Индонезия Республикасы азшылық серіктес ретінде қатысуға шақырылды.

Келісім

9 қаңтарда Нидерланд делегациясы Индонезия тарапы үш күн ішінде оның ұсыныстарын қабылдамаса, өз үкіметінен қосымша нұсқаулар сұрайтынын мәлімдеді. CGO Голландияның 12 қағидасына қарсы алты қағида ұсынды. Олардың ережелерінің ішінде Голландияның егемендігі Индонезия Біріккен Штаттарына берілгенге дейін сақталады, ал Индонезия Республикасы оның құрамдас бөлігі болады; уақытша федеративтік мемлекеттің әрбір құрамдас бөлігінің үкіметте әділ өкілдігі; алты ай ішінде аймақ халқына Индонезия Республикасы немесе Индонезия Біріккен Штаттары таңдауы туралы референдум өткізу, сондай-ақ конституция жасау үшін конституциялық конвент құру қарастырылды. Бұған қоса, кез келген штат Біріккен Штатқа (RIS) қосылмауға құқылы болды. Нидерланд тарапы, егер республикашылар олардың бастапқы 12 ұсынысын 12 қаңтарға дейін қабылдаса, бұл ұсыныстарды қабылдайтынын айтты. Мерзім 48 сағатқа ұзартылып, Голландия ұсыныстарын нақтылау бойынша талқылаулар өткеннен кейін, CGO-ның АҚШ мүшесі доктор Франк Грэм, АҚШ өзінің ықпалын пайдаланып Голландияның келісімге сәйкес әрекет етуін қамтамасыз ететініне сендіріп, республикашыларды келісімге келтірді. Индонезия тарапы да аймақтардағы референдумдар республикашылдардың жеңісімен аяқталады және олар федералдық үкіметке басымдық жасай алады деп есептеді. Грэхам Әмір Сжарифуддинге АҚШ еркін Индонезияны қайта құруға көмектесетінін де жеткізді. Бастапқыда президент Сукарно мен вице-президент Хатта келісімге қарсы болды, бірақ оқ-дәрі тапшылығы туралы хабардар болғаннан кейін және келісімге қол қойылмаса, голландиялықтар қайтадан шабуылдайды деп қорқып, келісімге қол қоюға мәжбүр болды. Олар сондай-ақ, егер шайқас жалғаса берсе, көптеген азаматтық және әскери құрбандықтарға жауапкершілік алудан да қашқын болды. Голландия және республика тараптары Ван Мук сызығы бойынша және CGO мен голландиялықтар ұсынған шарттар бойынша келісімге келгеннен кейін, келісім 1948 жылғы 17 қаңтарда USS Renville кемесінің алдыңғы палубасында қол қойылды.

Салдарлар

Нидерланд пен Республика арасындағы дипломатиялық күш-жігер 1948 және 1949 жылдары жалғасты. Ішкі және халықаралық саяси қысымдар Нидерландтың мақсатты қалыптастыруға жасаған әрекеттеріне кедергі келтірді. Республика басшылары да өз халқына дипломатиялық жеңілдіктерге көнуді ұсынуда үлкен қиындықтарға тап болды. 1948 жылдың шілдесіне қарай келіссөздер тоқтап, Нидерланд Ван Муктың федералды Индонезия тұжырымдамасын жеке бастамамен іске қосты. Оңтүстік Суматра және Шығыс Яваның жаңа федералды штаттары құрылды, бірақ ешқайсысының тұрақты қолдау базасы болған жоқ. Нидерланд 1948 жылдың соңына дейін Индонезия Біріккен Штаттары мен уақытша үкіметті құруға міндеттелген федералды штаттар басшыларынан құралған Bijeenkomst voor Federaal Overleg (BFO) (немесе Федералды консультативтік ассамблея) құрды. Алайда, Нидерландтың жоспарларында Республикаға бұрыннан белгіленген екінші рөлді қабылдамаса, орын болған жоқ. Кейінгі жоспарларға Ява мен Суматра кірді, бірақ Республика туралы барлық сілтемелер алынып тасталды. Келіссөздердегі негізгі даулы мәселе Нидерландтың Жоғарғы өкілі мен Республика күштері арасындағы билік тепе-теңдігі болды. Нидерланд пен Республика арасындағы өзара сенімсіздік келіссөздерді қиындатты. Республика екінші ірі голланд шабуылынан қорқып, ал голландтар Ренвилл сызығының голланд жағында Республиканың әрекеттерін тоқтатуды талап етті. 1948 жылдың ақпанында Насутион басқарған Республика армиясының Силиванги дивизиясы Батыс Явадан Орталық Яваға көшті; көшу дивизияның Суракарта аймағындағы ішкі шиеленісті азайту мақсатында жасалды. Алайда, дивизия Сламет тауынан өте жатқанда голланд әскерлерімен қақтығысқа түсті, голландтар бұл Ренвилл сызығы арқылы жүзеге асырылған жоспарлы әскер қозғалысының бөлігі деп санды. Мұндай шабуылдардың сәтті болуынан қауіптену, сондай-ақ Республиканың голланд құрған Пасундан штатын әлсірету әрекеттері мен жағымсыз хабарлар голланд басшыларын өзін бақылаудан шығып жатқанына көндірді.