Джеймс Эвершед Агэйт: Театр сыншысы және күнделік жазушының өмірі мен қызметі

Кіріспе

Ағылшын күннамашы және театр сыншысы (1877–1947)

Джеймс Эвершед Агат (9 қыркүйек 1877 – 6 маусым 1947) – екі дүниежүзілік соғыс аралығындағы ағылшын күннамашы және театр сыншысы. Ол жиырмасыншы жасында журналистикамен айналыса бастады және 1907–1914 жылдары «Манчестер Гардиан» газетінде қызмет етті. Кейіннен ол «The Saturday Review» (1921–1923), «The Sunday Times» (1923–1947) және BBC (1925–1932) газеттерінде драма сыншысы болды. Агаттың тоғыз томдық күнделіктері мен хаттары оның заманындағы британдық театрды, сондай-ақ спорт, қоғамдық әңгімелер және денсаулық, қаржы мәселелері сияқты театрлық емес қызығушылықтарын қамтиды. Ол үш роман жариялады, Лондонда қысқа ғана уақыт қойылған пьесаны аударды және театр очерктері мен сын-пікірлерінің жинақтарын тұрақты түрде жариялады.

Алғашқы жылдар

Агат, Чарльз Джеймс Агаттың (1832–1909), көтерме саудамен айналысқан зығыр мата сатушысы және Эулали Джулия Янгтың тұңғыш баласы, Англияның Манчестер қаласына жақын Пендлтон қаласында дүниеге келді. Оның әкесі музыка мен театрға қызығушылық танытып, олармен байланыста болды. Примадонна Мария Малибранның жүрегінен туған інісі Густав Гарсия, Шарльдің мақта қоймасында шәкірттікке түскеннен кейін өмір бойына досы болды. Агаттың анасы Париж бен Гейдельбергте білім алып, шебер пианист болған. Агат Манчестердегі белсенді неміс өнер қауымымен отбасылық байланыстары арқасында жастық шағында өнермен көп қатысты. 1912 жылдың қазан айында Сара Бернхардт Агат үйіне келді, бұл отбасының жергілікті өнердегі беделін көрсетті. Агаттың жалғыз қарындасы Мэй кейін Бернхардттан Парижде актерлік өнерді оқыды. Кейін Агатты Лилиан Брейтвейт жеңіп алды, ол оның "Лондонның екінші ең әдемі әйелі" деген сөзіне: "Бұл маған біздің екінші ең жақсы театр сыншымыздан келгені үшін ұзақ уақыт бойы есте болады" деп жауап берді. Жиырмадан ассан Агат "Кейінгі жылдар" атты пьеса жазды, оны биографы Айвор Браун "толыққанды жетіспеген" деп сипаттады. Тағы бір биограф, Джеймс Хардинг, Агаттың көркем шығармаларға жасаған келесі әрекеттері (екінші пьесасы мен үш романы) туралы "маңызды емес" деді. Агат 1915 жылдың мамырында отызда жеті жасында Армиялық қызмет корпусына ерікті түрде тіркелді және Францияға жіберілді. Ол "Манчестер Гардиан" газетіндегі Аллан Монкхаусқа соғыс кезіндегі тәжірибесі туралы ашық хаттар сериясын жіберуге келісім жасады. Бұл оның алғашқы кітабында, "L. of C." (Коммуникация желілері) жарияланды, оны сыншы былай деп бағалады: "Капитан Джеймс Э. Агат соғыс туралы кітап жазған алғашқы жүз мың сарбаздың бірі, бірақ осындай кітаптың тағы біреуі болмайды деп сенемін. Бұл біздің ескі танысымыз 'Дж. Э. А.' өзінің ашулы ең жақсы түрінде, әскери формада". Агаттың француз тілін еркін білуі және жылқы туралы білімі оған "Эго" атты еңбегінің бірінші томында сипатталғандай, шөп сатып алушы ретінде табысты жұмыс табуға көмектесті. Оның шетелдегі соғысқа арналған шөп сатып алуды есепке алу жүйесі Соғыс министрлігі тарапынан мойындалып, ресми нұсқаулыққа айналдырылды. Капитан Агаттың есімі Дербиширдегі Чапель-эн-ле-Фрит соғыс ескерткішіне қашалып жазылған. "L. of C." кітабынан кейін Агат театр туралы эсселер жинағын "Жаңылдау, Жаңылдау!" (1918) шығарды. Сол жылы, Францияда әлі қызмет етіп жүргенде, Агат бай жер иесінің қызы Сидония Жозефина Эдме Муре Кастильонға үйленді. Неке ұзаққа соқпады, ал достық ажырасып кеткеннен кейін Агаттың қарым-қатынастары толығымен гомосексуалды болды.

Agate, the eldest child of Charles James Agate (1832–1909), a wholesale linen draper, and Eulalie Julia née Young, was born in Pendleton, near Manchester, England. His father had a keen interest in music and theatre and connections with them. Gustave Garcia, nephew to the prima donna Maria Malibran, was Charles's lifelong friend after they were apprenticed together in the cotton warehouse. Agate's mother, educated in Paris and Heidelberg, was an accomplished pianist. Through Agate's family ties with the active German artistic community in Manchester, he had much exposure to performance in his youth. In October 1912, Sarah Bernhardt visited the Agate home, an indication of the family's position in the local arts. Agate's only sister, May, later studied acting under Bernhardt in Paris. Later, Agate was bested by Lilian Braithwaite, who responded to his assertion that she was "the second most beautiful woman in London" by replying, "I shall long cherish that, coming from our second best theatre critic." In his early twenties, Agate wrote a play, The After Years, which his biographer, Ivor Brown describes as "less than successfully realized". Another biographer, James Harding, said of Agate's subsequent attempts at fiction (a second play and three novels) that they are "of small import". Agate volunteered in May 1915 at the age of thirty seven for the Army Service Corps, and was posted to France. He had an arrangement to supply a series of open letters about his wartime experiences to Allan Monkhouse at The Manchester Guardian. These were published in his first book, L. of C. (Lines of Communication), of which a reviewer wrote, "Captain James E. Agate ranks as one of the first hundred thousand soldiers who have written a book about the war, but one is sure there will be no other book like this one It is our old friend 'J. E. A.' at his irritating best in khaki." Agate's fluency in French and knowledge of horses found him a successful job as a hay procurer, described in the first volume of his Ego. His system of accounting for wartime hay purchases in a foreign land was eventually recognised by the War Office and made into an official handbook. Captain Agate's name was engraved on the Chapel en le Frith War Memorial in Derbyshire. After L of C, Agate published a book of essays on the theatre, Buzz, Buzz! (1918). In the same year, while still serving in France, Agate married Sidonie Joséphine Edmée Mourret Castillon, daughter of a rich landowner. The marriage was short lived, and after it broke up amicably, Agate's relationships were exclusively homosexual.

Лондон театр сыншысы

Азаматтық өмірге оралғаннан кейін Агат театр сыншысы ретінде мансабын жалғастырды. 1919 жылы «Дабылдар мен саяхаттар» атты екінші эсселер жинағын жариялады. 1921 жылы ол Шоу (кейін Макс Бербом) қызмет еткен «The Saturday Review» журналындағы қызметке орналасты, ал 1923 жылы «The Sunday Times» газетіне ауысты, онда өмірінің соңына дейін театр сыншысы болып жұмыс істеді. 1925 жылдан 1932 жылға дейін газеттегі жұмысын Британдық радио корпорациясының драма сыншысы лауазымымен қатар атқарды. Тарихшы Жак Барзун, Агаттың жанкүйері және оның «Эго» сериясының соңғы екі томының қайта басылымын шығарған редактор, 2001 жылы Агатқа қайта назар аударды, бұл жаңа буынның қызығушылығын жаңартты: «1932 жылы ол [Агат] күнделік жазуды бастауға шешім қабылдағанда, өмірін толыққанды бейнелеуді көздеді, яғни оның күнделікті ойлары мен іс-әрекеттеріне ғана емес, сонымен қатар туыстарымен, ағалары мен әпкесімен болған әңгімелері мен хат алмасуына да орын берді, олардың өзі де ерекше еді. Нәтижесіндегі шығарма, көңілді пародиалық фрагменттермен толық, сипаттамалардың айқындығы мен тарихи деректердің толықтығы тұрғысынан Пепис күнделігімен тең деңгейде». Алистер Кук та Агатты жоғары бағалады және «Америкадан хаттардың» бірін «Жоғарғы күнделікшіге» арнады. Агаттың бірнеше хатшысы болды, олардың ішінде Алан Дент, «Джок» атымен танымал, 14 жыл қызмет етті және ең танымал болды. Дент 1926 жылдың қыркүйегінде Агаттың үйіне келіп: «Менің атым Алан Дент, мен Эйр маңындағы абсурдты жерде тұрамын, университетте білім алдым, медицинаны жек көремін және дәрігер болғым келмейді, сіздің жұмысыңызды бағалаймын, сіздің хатшыңыз болуға ниеттеніп, Шотландиядан осы мақсатпен келдім. Мен оның аяқ киімдеріне қарап, соңғы сөзінің жай ғана жақсы көру үшін айтылғанын түсіндім» деді. («Эго» [1], 91-беттен). Агаттың «Эго» кітабының тоғыз томдық жинағын құрайтын күнделік жазбаларындағы стильі еркін. Күнгі жаңалықтар туралы әңгімелер, оның сын-пікірлері мен кітаптарына оқырмандардан келген көптеген хаттардан үзінділер, денсаулығы туралы ашық және көбінесе қызықты ойлар (ол гипохондрик және мәжбүрлі мінезді болған), сондай-ақ нашар қаржылық жағдайы жиі кездеседі. Оның күнделік жазбаларында достары Герберт Ван Таль, Джордж Литтлтон, Дент және Павия, сондай-ақ оның өте жақын ағасы Эдвард Агат туралы көптеген сілтемелер бар. Оның тақырыптары Малибран, Сара Бернхардт, Режан, Рейчел, Дрейфус ісі, Шекспир және Диккенс айналасында жиі айналады. Оның стилі «күшті және тікелей, әрқашан қызықты, Ирвингтен кейінгі актерлердің ұлылығын мойындаудан бас тартуына қарамастан». Ол бұрынғы буынның сыншылары Клемент Скотт пен А. Б. Уоклимен салыстырылды: «Ол 19 ғасырдың соңғы үштен бір бөлігінде Скотттың «Daily Telegraph» газетіндегі ықпалына таң қалды және Виктория және Эдвард кезеңдерінің соңында Уоклидің элитаризмі мен франкофилиясына риза болды. Агат өзін осы дәстүрге жатқызуға тырысты, сондықтан оның сын-пікірлері көлемді және өзімшіл, бірақ өте қызықты және ашық». Агат неміс пьесасының «Мен айыптаймын!» сәтсіз бейімделуін жасады, ол доктор Ганс Реффиш пен Вильгельм Герцогтың түпнұсқасынан алынған. Ол 1937 жылдың қазан айында Лондонда ашылып, бірден жабылды. «The Times» газетінің сыншысы: «Мырза Агат тым адал неміс түпнұсқасына тым көп сенген болуы мүмкін» деп мәлімдеді. Оның театрлық рецензиялары «Buzz, Buzz!», «Playgoing», «First Nights» және «More First Nights» сияқты бірнеше жинақта жарияланды және екі дүниежүзілік соғыс арасындағы Лондон театрының тарихы үшін құнды материал болып табылады. Оның «Англияның драмалық сыншылары, 1660–1932» антологиясы маңызды туынды. Ол француз актрисасы Рейчелдің өмірбаянын жазды, оны романшы Арнольд Беннетт «күшті және қызықты» деп атады, ал оның тақырыбы «ағылшын тіліндегі ең жақсы өмір» деп бағалады.

On returning to civilian life, Agate pursued his career as a theatre critic. In 1919 he published a second book of essays, Alarums and Excursions. In 1921 he secured the post with The Saturday Review once held by Shaw (and then by Max Beerbohm), and in 1923 he moved to The Sunday Times, where he remained theatre critic for the rest of his life. From 1925 to 1932 he combined his newspaper work with the post of drama critic for the British Broadcasting Corporation. The historian Jacques Barzun, a fan of Agate and editor of a reissue of the last two volumes of Agate's Ego series, highlighted Agate in 2001, which rekindled the interest of a new generation:"When in 1932 he [Agate] decided to start a diary, he resolved to depict his life entire, which meant giving a place not solely to his daily thoughts and occupations but also to his talk and correspondence with others, including his brothers and sister, no less singular than himself. The resulting narrative, with fragments of hilarious mock fiction, ranks with Pepys's diary for vividness of characterization and fullness of historical detail". Alistair Cooke was another admirer of Agate, and devoted one of his "Letters from America" to the "Supreme Diarist." Agate had a series of secretaries, of whom Alan Dent, known as Jock, served for 14 years and became the most prominent. Dent arrived on Agate's doorstep in September 1926: "He announced that his name was Alan Dent, that he resided at some absurd place near Ayr, that he had received university education, hated medicine and refused to be a doctor, that he admired my work, intended to be my secretary willy nilly, and had walked from Scotland for that purpose. I looked at his boots and knew the last statement to be merely ad captandum and with intent to mollify." (From Ego [1], Page 91.) Agate's style in the diary entries that constitute the nine volumes of "Ego" is discursive. Anecdotes of the day's news, excerpts from his voluminous correspondence with readers of his reviews and books, frank and often amusing ruminations on his health (he was a hypochondriac and obsessive compulsive) and poor financial state abound. Many of his diary entries mention his friends Herbert Van Thal, George Lyttelton, Dent and Pavia, and Edward Agate, his much loved brother. He had recurring themes around Malibran, Sarah Bernhardt, Réjane, Rachel, the Dreyfus Affair, Shakespeare, and Dickens. His style is "vigorous and outspoken, and always entertaining, in spite of his refusal to admit greatness in any actor later than Irving." He has been compared to critics of an earlier generation, Clement Scott and A B Walkley: "He admired the power Scott had enjoyed on the Daily Telegraph during the last third of the nineteenth century, and enjoyed Walkley's elitism and francophilia on The Times during the late Victorian and Edwardian periods. Agate sought to position himself in that tradition, and his criticism consequently is verbose and self indulgent but hugely entertaining and revealing." Agate made a short lived, unsuccessful adaptation of a German play, I Accuse! from the original of Dr. Hans Rehfisch and Wilhelm Herzog; it opened and closed in London in October 1937. The Times reviewer commented, "Mr. Agate is suspected of having been too faithful to a too earnest German original." His theatrical notices appeared in a series of collections. including Buzz, Buzz!, Playgoing, First Nights and More First Nights, and are valuable for their history of London theatre between the world wars. His anthology The English Dramatic Critics, 1660–1932 is important. He wrote a biography of the French actress Rachel, which the novelist Arnold Bennett called "excited and exciting" and of its subject "beyond question the best life in English".

Кейінгі өмірі

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Агаттың денсаулығы нашарлап, жүрек ауруларымен ауыра бастады. Ол 69 жасында Лондонның Холборн ауданындағы үйінде кенеттен қайтыс болды, бұл тоғызыншы "Эго" томын аяқтағаннан кейін болды.