Кіріспе
Шығыс православиелік христиандық рухани тұлға
A starets (стáрец; fem. ста́рица) is an elder of an Eastern Orthodox or Eastern Catholic monastery or convent who functions as venerated adviser and teacher. Elders or spiritual fathers are charismatic spiritual leaders whose wisdom stems from God as obtained from ascetic experience. It is believed that through ascetic struggle, prayer and hesychasm, the Holy Spirit bestows special gifts onto the elder including the ability to heal, prophesy, and most importantly, give effective spiritual guidance and direction. Elders are looked upon as being an inspiration to believers and an example of saintly virtue, steadfast faith, and spiritual peace. Elders are not appointed by any authority; they are simply recognized by the faithful as being people "of the Spirit". An elder, when not in prayer or in voluntary seclusion, receives visitors (some who travel very far) and spends time conversing with them, offering a blessing (if the elder is an ordained cleric) and confession, and praying. People often petition the elder for intercessionary prayers, believing that the prayer of an elder is particularly effective. Personal confessions to elders are encouraged, although not all of them are ordained to the priesthood. Many of them have a reputation among believers of being able to know the secrets of a person's heart without having ever previously met the visitor, and having the ability to discern God's plan for a person's life. This, as all of the elder's gifts, is believed to come from the Holy Spirit acting through the elder.
Астарц (стáрец; әйел түрі – ста́рица) – Шығыс православие немесе Шығыс католик монастырының немесе әйелдер монастырының құрметті ақсақалы, ол ізгі кеңесші және ұстаз ретінде танылады. Ақсақалдар немесе рухани әкелер – құдайдан аскетикалық тәжірибе арқылы білім алған, харизматикалық рухани жетекшілер. Сенушілердің пікірінше, аскетикалық күрес, дұға және исихазм арқылы Киелі Рух ақсақалға ерекше қабілеттер сыйлайды, оның ішінде емдеу, болашақты болжау және, ең бастысы, тиімді рухани басшылық беру қабілеті. Ақсақалдар сенушілерге шабыт сыйлайтын, қасиеттілік, мызғымас иман және рухани тыныштықтың үлгісі болып табылады. Ақсақалдарды ешқандай билік тағайындамайды, оларды адал жандар "Рухани" деп мойындайды. Ақсақал намаз оқымаған немесе өз еркімен уақытын жеке өткізбеген кезде, алыс-жақын жерден келген қонақтарды қабылдап, олармен әңгімелеседі, дін қызметкері болса бата береді, күнәларын тыңдайды және дұға етеді. Адамдар көбінесе ақсақалдан тілек дұғаларын сұрайды, өйткені олардың дұғасының өте тиімді екеніне сенеді. Ақсақалдарға жеке сырларын айтуға кеңес беріледі, бірақ олардың барлығы да дін қызметкері болып тағайындалмайды. Көптеген сенушілердің арасында ақсақалдардың бұрын-соңды таныспаған адамның жүрегінің құпиясын білуге және оның өмірі үшін Құдайдың жоспарын ажыратуға қабілетті екендігі туралы кең таралған пікір бар. Бұл, ақсақалдың барлық қабілеттері сияқты, Киелі Рухтың ақсақал арқылы әрекет етуінен туындайды деп сендіріледі.
A starets (стáрец; fem. ста́рица) is an elder of an Eastern Orthodox or Eastern Catholic monastery or convent who functions as venerated adviser and teacher. Elders or spiritual fathers are charismatic spiritual leaders whose wisdom stems from God as obtained from ascetic experience. It is believed that through ascetic struggle, prayer and hesychasm, the Holy Spirit bestows special gifts onto the elder including the ability to heal, prophesy, and most importantly, give effective spiritual guidance and direction. Elders are looked upon as being an inspiration to believers and an example of saintly virtue, steadfast faith, and spiritual peace. Elders are not appointed by any authority; they are simply recognized by the faithful as being people "of the Spirit". An elder, when not in prayer or in voluntary seclusion, receives visitors (some who travel very far) and spends time conversing with them, offering a blessing (if the elder is an ordained cleric) and confession, and praying. People often petition the elder for intercessionary prayers, believing that the prayer of an elder is particularly effective. Personal confessions to elders are encouraged, although not all of them are ordained to the priesthood. Many of them have a reputation among believers of being able to know the secrets of a person's heart without having ever previously met the visitor, and having the ability to discern God's plan for a person's life. This, as all of the elder's gifts, is believed to come from the Holy Spirit acting through the elder.
Алыстыру, тарихы және қолданылуы
Бұл институт IV ғасырдағы христиандық монахтықтың бастауына дейін жетеді. Грек тіліндегі түпкілікті термин герон (геронтологиядағыдай "қарт" мағынасын білдіреді) орыс тіліндегі "старец" сөзімен берілген, ол ескі шіркеу славян тіліндегі "starĭtsĭ" ("қарт") сөзінен, ал одан бұрын "starŭ" ("ескі") сөзінен туындаған. Грек дәстүрінде жетінші ғасырда Софроний мен Иоанн Мосхос, он бірінші ғасырда Симеон Қарт және Симеон Жаңа Теолог, сондай-ақ Порфирий мен Паисий сияқты заманауи харизматикалық геронттар секілді қарттар мен шәкірттердің үздірілмейтін ұзақ тарихы бар. Радонеждік Сергий және Нил Сорский Ескі Мәскеудің ең қадірлі екі старцы болды. Славян әлеміндегі қарттардың қайта жандануы Паисий Величковскиймен (1722-1794) байланысты, ол Филокалиядан таңдалған мәтіндердің шіркеу славян тіліне аудармасын жасады. XIX ғасырдың басындағы ең танымал орыс старцы – Саровтық Серафим (1759-1833), ол православие әулиелерінің ең құрметтілерінің біріне айналды. Козельск маңындағы Оптина Пустынь өз старцтарымен (Схема архимандриті Мұса, Схема гегумені Антоний, Иерошемамонах Леонид, Иерошемамонах Макарий, Иерошемамонах Иларион, Иерошемамонах Амброзий, Иерошемамонах Анатолий (Зертсалов)) атақты болды. Николай Гоголь, Алексей Хомяков, Лев Толстой және Константин Леонтьев сияқты жазушылар осы монастырьдың қарттарынан кеңес алды. Олар Достоевскийдің "Карамазовтар" романындағы Зосима кейіпіне де ықпал етті. Григорий Распутин өзінің ізбасарларымен старец деп аталды, бірақ ол жалпы мойындалмады. Заманауи старец мысалы – Псков үңгір монастырының архимандриті Иоанн Крестианкин (1910-2006), ол Ресейде тұратын көптеген православиеліктер тарапынан мойындалды. Батыс оқырмандарына қарт туралы түсінік Дж.Д.Сэлинджердің "Фрэнни және Зоуи" романы арқылы таныс болуы мүмкін. Романдағы кейіпкерлердің бірі 19 ғасырдың анонимді орыс еңбегі "Паломниктің жолы" туралы айтады. "Паломниктің жолы" романының басты кейіпкеріне (көрінетін автор) рухани өмірінің дамуында қарт кеңес береді, ол рухани тәртіптің бастауы ретінде Иса дұғасын қолданады.
Басқа мағыналары
Болгария және басқа да оңтүстік славян тілдерінде бұл сөз тікелей "қарт адам" деп аударылады. Орыс тіліндегі мағынасына жақын сөз – "stareishina".