Abutilon theophrasti (Жұмсақ жапырақ) – Оңтүстік Азияда өсетін, Malvaceae тұқымдасына жататын жылдық өсімдік. Сипаттамасы, гүлдеу мерзімі, жапырақтары туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Абутилон теофрасти, сонымен қатар Velvetleaf, Velvet Plant, Velvetweed және қытай жуты деп те аталады, Оңтүстік Азияға тән Malvaceae тұқымдасына жататын бір жылдық өсімдік. Ол Abutilon туысының типтік түрі болып табылады. Оның түрлік атауы – теофрасти – ежелгі грек ботанигі және философы Теофрасттың құрметіне берілген.
Species of plant
Abutilon theophrasti, also known as Velvetleaf, Velvet Plant, Velvetweed and the Chinese jute is an annual plant in the family Malvaceae that is native to southern Asia and it serves as a type species of the genus Abutilon. Its specific epithet, theophrasti, commemorates the ancient Greek botanist philosopher Theophrastus.
Сипаттама
Бархат жапырағы 3–8 фут биіктікте, тармақталған, қалың сабақтарда өседі, олар жұмсақ түктермен жабылған. Бір жылдық өсімдік жылы мезгілде өсіп, көктемде тұқымданып, жазда гүлдейді. Бархат жапырағының жапырақтары ірі, жүрек пішіндес және ұштарында сүйір болып келеді, олар сабақтың бойындағы әртүрлі жерлерде кезектесіп орналасқан. Жапырақтары қалың, ұзын сабақтарға бекітілген, езілгенде хош иіс шығарады. Өсімдіктің гүлдері сары түсті, диаметрі 1 дюймға дейін жетеді және түбінде бес құлпынайы бар. Гүлдер сабақтарда өседі және сабақ жапырақ сабағымен қосылған жерде топтамы немесе жеке-жеке кездеседі. Бархат өсімдіктері әртүрлі топырақ түрлерінде өсе алады, сұр қоңыр подзольдерден және құмды топырақтан бастап, 6.1-ден 7.8-ге дейін топырақ pH деңгейі бар сазды топырақтарға дейін, бұл көрсеткіш орналасқан жерге байланысты өзгереді.
Velvetleaf grows 3–8 feet tall on branched, stout stems covered in downy hairs. The annual plant grows during the warmer seasons, germinating in the spring and flowering in the summer. Velvetleaf's leaves are large and heart shaped with pointed tips at their ends, which grow alternately at different points along the length of the stem. The leaves are attached to thick, long stems, and when crushed, release an odor. The plant's flowers are yellow and grow up to an inch in diameter, with five petals attached at the base. Flowers grow on stalks and can either be found in clusters or individually where the stalk meets the leaf stem. Velvet plants are able to grow in various types of soil, from gray brown podzols and sandy to clay loams with an ideal soil pH range between 6.1 and 7.8, depending on location.
Өсіру және дәрілік мақсатта пайдалану
Б.з.д. 2000 жылдан бері Қытайда барқыт жапырағы өсіріліп келеді, оның себебі – мықты, джут сияқты талшықтары. Мальдив аралдарында бұл өсімдік "маабулха" деп аталады, ал оның жапырақтары дәстүрлі мальдив тағамдарының құрамына кіретін, әдетте ұсақ тілімделген және мальдив балығы мен ысталған кокоспен араластырылатын "мас хуни" тағамында қолданылады. Тұқымдары Қытай мен Кашмирде желінеді. Сондай-ақ, бұл өсімдіктен арқан, жуан мата, тор, қағаз және қайықтарды герметиктеуге қолданылатын материал жасалады. Барқыт жапырағы Қытайда бүгінгі күнге дейін өсіріледі. Қытай дәстүрлі медицинасында дизентерияны емдеу және көз жарақаттарын, соның ішінде мүйіз қабығының бұлдырлануын емдеу үшін қолданылады.
Velvetleaf has been grown in China since around 2000 BCE for its strong, jute like bast fibre. The plant is known as maabulha in the Maldives and its leaves were part of the traditional Maldivian cuisine, usually finely chopped and mixed with Maldives fish and grated coconut in a dish known as mas huni. The seeds are eaten in China and Kashmir. The plant is also used to make ropes, coarse cloth, nets, paper, and caulk for boats, and is still cultivated in China to this day. Velvetleaf is used in Chinese traditional medicine as a treatment for dysentery and to treat eye injuries, including opacity of the cornea.
Инвазивті түрлер
АҚШ-тың орталық және солтүстік-шығыс аймақтарында, Канаданың шығысында және Жерорта теңізінің шығысында *A. theophrasti* егіс дақылдарына, әсіресе жүгері мен сояға зиянды арамшөп саналады. Солтүстік Америкаға 18 ғасырда әкелінгеннен бері, бархат жапырағы АҚШ-тың шығыс және орталық аймақтарындағы егістік жерлерде жайылмалы түрге айналды. Бұл жүгері үшін ең зиянды арамшөптердің бірі болып табылады, бақыланбаса өнімділікті 34%-ға дейін төмендетіп, жылына жүздеген миллион долларлық шығынға әкеледі. Бархат жапырағы өте бәсекеге қабілетті өсімдік, ол егістерден су мен қоректік заттарды тартып алады. Оның өну мерзіміне байланысты, өсімдік күзгі жинақ алдында пісіп жетеді. Бархат жапырағының биіктігі жанындағы егістерге жеткілікті жарық түспеуіне себеп болып, олардың өсуіне кедерес жасайды. Ол егістерге жарық жетіспеуінен зиян келтіретін болса, сонымен қатар жүгері, мақта, соя және басқа да дақылдардың әртүрлі аурулары мен жәндік-зиянкестерінде қонақжай болып табылады. Бархат жапырағында кездесетін жәндік-зиянкестер мен аурулардың мысалдары – жүгері зиянкестері, темекі зиянкестері және соя аурулары. Өсімдік жойылғанда, топыраққа сіңіп, егіс тұқымдарының өнуін тежейтін химиялық иіс шығарады, бұл айналадағы дақылдарға да зиянды әсер етеді.
In the midwestern and northeastern regions of the US, eastern Canada, and the Eastern Mediterranean, A. theophrasti is considered a damaging weed to agricultural crops, especially corn and soybeans. Since being introduced to North America in the 18th century, velvetleaf has become an invasive species in agricultural regions of the eastern and midwestern United States. It is one of the most detrimental weeds to corn, causing decreases of up to 34% of crop yield if not controlled and costing hundreds of millions of dollars per year in control and damage. Velvetleaf is an extremely competitive plant, so much so that it can steal nutrients and water from crops. Because of the season it germinates in, the plant matures right before the fall harvest on farms. Velvetleaf is a tall plant that can cause the shorter crops around it to not thrive by severely reducing light penetration into them. Not only does it affect crop plants by starving them of light, but it also houses different diseases and pests of crops like corn, cotton, soybeans, and others. Examples of pests and diseases that velvetleaf harbors are maize pests, tobacco pests, and soybean diseases. When destroyed, the plant releases a chemical odor that is also known to be harmful to surrounding crops when released into the soil by inhibiting the germination of crop seeds.