Кіріспе

Гамлеттегі кейіпкер Фортинбрас – Уильям Шекспирдің "Гамлет" трагедиясындағы екі есімді, екінші дәрежелі ойдан туған кейіпкердің аты. Көбірек танымал болғаны – Норвегияның мұрагер ханзадасы, ол пьесадағы бірнеше қысқа көріністерде көрінеді және Дания монархиясының және оның халқының болашағына үміт сыйлайтын соңғы сөздерді айтады. Фортинбрас – сонымен қатар Норвегияның бұрынғы королі және мұрагер ханзада Фортинбрастың әкесі. Король Фортинбрас пьесаның басталмас бұрынғы оқиғасында король Гамлетпен болған жекпе-жектен қаза тапты. Екі корольдің арасындағы дуэльді Горацио пьесаның бірінші актісінің бірінші көрінісінде (I,i) сипаттайды. Оның аты норвегиялық емес, француз-ағылшын қоспасы (fort in bras), яғни "қолдарында күшті" деген мағынаны білдіреді.

Пьесадағы рөлі

Фортинбрас пьесаның соңғы жартысында тек екі рет ғана көрінсе де, оның есімі тұрақты түрде айтылады: Клавдий патша Норвегияға елшілер жіберіп, оның басып кіруіне тырысады, ал елшілер Фортинбрастың Польшаға шабуыл жасайтынын, бірақ Данияны жалғыз қалдыратынын хабарлайды. Пьесаның соңында – Горациодан басқа барлық маңызды кейіпкерлер қайтыс болғаннан кейін – Фортинбрас әскерімен бірге кіріп келеді, сонымен қатар Англиядан келген елшілер Клавдийдің Розенкранц пен Гильденстернді өлімге жіберу туралы бұйрығы орындалғанын хабарлайды. Дания тағы бос қалғаннан кейін Фортинбрас патша болып тағайындалады. Бұл сол кездегі саяси ахуалға сілтеме болуы мүмкін: пьеса жазылған кезде Дания мен Норвегия бір тақ астында біріккен еді; сондай-ақ, Англия мен Шотландияны билеген Джеймс I, Елизавета I-ге туыс екендігіне байланысты таққа талаптанған (пьеса Елизавета I қайтыс болғанға дейін жазылған). Фортинбрас көп жағынан Гамлетке параллель: оның да, Гамлеттің де әкесінің өлімі оларды әрекетке итермелейді, сонымен қатар екеуі де өз елдерінің ханзадалары. Алайда, Фортинбрас Гамлетке кері келген тұлға: Гамлет ойлы, ұзақ монологтар айтуға бейім болса, Фортинбрас импульсивті, жарысқан, өлтірілген әкесінің құнына келген кек алуға бейілді. Фортинбрас ханзада Гамлетке әскери қабір беруді бұйырады, оны "әскери қызметке қойылғанда, шынайы патшалыққа лайық болар еді" деп сипаттайды.

Экранға бейімделу

Төрт сағатқа жуық "Гамлет" пьесасы толық көлемде сирек қойылады. Сондықтан Фортинбрастың рөлі кейде алынып тасталады, мысалы, 1948 жылы Лоренс Оливье, 1969 жылы Николь Уильямсон және 1990 жылы Мел Гибсонның ойнаған фильмдерінде. Дегенмен, ол 1921 жылы Свенд Гаде мен Хайнц Шалл режиссерлік еткен неміс тіліндегі үнсіз "Гамлет" фильміне енгізілді, онда Фриц Актерберг бұл рөлді сомдады, сондай-ақ 1964 жылғы Бродвейде қайта қойылған нұсқасында, кейін Ричард Бертонның "Гамлеті" ретінде түсірілді, 1980 жылғы BBC Шекспир телесериалында Дерек Якоби, 1996 жылғы Кеннет Бранаг және 2000 жылғы Этан Хоук ойнаған фильмдерде де болды. Бірақ 2000 жылғы фильмде ол бизнеске қарсы жау ретінде бейнеленген. Бұл фильмдерде оны тиісінше Майкл Эберт, Ян Чарльсон, Руфус Сеуэлл және Кейси Аффлек ойнады. Фортинбрас 1964 жылғы Кристофер Пламмердің ойнаған BBC телефильмінде де пайда болады, онда оны Дональд Сазерленд сомдады, бұл оның алғашқы маңызды рөлі болды.

Басқа кезеңді бейімделулер

Фортинбрас – Ли Блессингтің 1992 жылғы «Фортинбрас» пьесасының басты кейіпкері. «Фортинбрастың» сюжеті «Гамлет» сюжетімен байланысты; алғашқы көрініс – Шекспирдің түпнұсқа мәтініндегі Гамлеттің өлімі. Пьесаның қалған бөлігі – күнделікті, қазіргі ағылшын тілінде жазылған. «Гамлеттен» белгілі кейіпкерлер осы жалғастыруда әуедейлер (арбақтар) ретінде пайда болады.