Кіріспе

Британдық ғалым, саяси теоретик, парламент мүшесі және дипломат, 16 ғасыр астрологы Энтони Ашам (шамамен 1614 – 27 мамыр 1650) британдық ғалым, саяси теоретик, парламент мүшесі және дипломат болған.

Шығармалары

1647 жылы Асхам «Неке туралы» атты қолжазба трактатын дайындады, ол жарияланбады. Оның алғашқы жарияланған еңбегі «Сөз» болды, ол 1648 жылы, мүмкін шілде айында екінші Азамат соғысының тудырған саяси белгісіздігінің ең жоғары нүктесінде пайда болды. Алдыңғы айда Армия саяси және әскери билігін көрсеткен болатын, ал Асхамның баяндамасы Армияны жаулап алушы күш ретінде қорғау және «халықтың қара халық» саяси бейтараптық позициясын қабылдауға шақыру ретінде кеңінен қарастырылды. Парламенттің түпкілікті жеңісі және Ұлттық Достастықтың құрылуы жаңа үкіметтің заңдылығын қабылдай алмағандар үшін, бірақ енді оған адал болуға міндеттелгендер үшін, сондай-ақ Англия королі Карл I-ге берген адалдық антын Құдайға берген бұзуға болмайтын қасиетті ант деп санағандар үшін мәселе тудырды. «Engagers» немесе «de facto» теоретиктері деп аталған саяси теоретиктердің бір тобы, жеке адам билікте болғандықтан ғана «de facto» үкіметке бағынуға құқылы екенін дәлелдеді. Көптеген адамдар үшін мұндай теория биліктің заңдылыққа басымдығын көрсетуі және адалдықты жеке мүддеге бағынуы себепті қызығушылық тудырды. Пікірталас 1649 жылдың сәуір айында қысқаша памфлет жариялаған Фрэнсис Рауспен басталды, ол Одақтың заңсыз күш ретінде танылса да, оған адалдық танытуға болатынын мәлімдеді. Бұл «de facto» үкімет туралы пікірталасқа қатысқан теоретиктер қолданған аргументтердің негізіндегі радикалды өзгеріс болды. Келесі пікірталаста Асхам «de facto» билікке саяси міндеттеме туралы теорияны дамытуда маңызды рөл атқарды. 1649 жылы ол қысқаша анонимді памфлеттің авторы болуы мүмкін, «Екі секунд арасындағы тартыс. Біріншісі – қазіргі үкіметке бағыну. Екіншісі – діни деп аталатын наразылықтың екінші бөлігі», ол шілдеде жарық көрді. Бұл еңбек, біріншіден, Римдіктерге 13:1-2 негізделген аргументтерді жалғастырғандармен келіспеді және екі бөлімде жарияланған, бірақ «Діни наразылықтың екінші бөлігі» деп аталатын екінші бөлігінде ғана сақталған анонимді еңбектегі аргументтерге тоқталды; екіншіден, Римдіктерге 13:1-2-ге тән сынды назардан аулақтап, Асхам 1648 жылғы баяндамасында бастапқыда қолданғандай, хаостан өзін қорғау қажеттілігіне негізделген аргументтерді дамытты. Осылайша «парақша соғысына» енгеннен кейін Асхам өзінің аргументтерін кеңейте бастады. Ол, әрине, 1649 жылдың тамызында жарық көрген «Мемлекеттік бағынудың шектері мен байланыстары» атты ұзақ памфлеттің авторы болды; ал қараша айына қарай ол 1648 жылғы баяндамасына тоғыз тарау қосты, ол енді «Жалғандықтар мен төңкерістер» деген атпен жарық көрді. Бұл жұмыс Роберт Сандерсонның назарын аударды, ол оны қысқа және өткір памфлетте сынға алды. Доктор Сандерсонның доктор А.А.-ның «Жалғандықтар мен үкіметтік төңкеріс» (sic) кітабына жазған жауабы, 1650 жылдың 9 қаңтарында жарық көрді, ол Сандерсонның жұмысына ғана емес, Эдвард Джидің «Узурпацияланған билік туралы» еңбегіне де бағытталған еді. Осы еңбектерде Асхамның негізгі аргументі, адамдар өз қауіпсіздігін қорғауы керек болған жағдайда, оларды қорғауға қабілетті кез келген билікке адалдық танытуға құқылы екендігі, оның билікке құқығының заңдылығына қарамастан, болды. 1649 жылдың күзінде пікірталас Салым Анты мен Одаққа Ант беру туралы нақты мәселеге тоқтала бастады: Парламент екі акт қабылдады, олар адамдардан 1649 жылдың 11/12 қазанында және 1650 жылдың 2 қаңтарында Одаққа Салым Антын беруді талап етті. Әдетте, анттар «адамның ең қатаң байланыстары мен міндеттемелері» ретінде қарастырылды. Көптеген адамдар үшін Ұлттық Достастыққа ант беру мүмкін емес еді, өйткені ол монархияға (Патша Карл I және оның мұрагерлері) қатысты бұрынғы міндеттемелерін жоққа шығарды. Пресвитериан Ричард Бакстер «Құдайдың бар екеніне сенетін адам, қасамға беріп, оны ойыншықтай пайдалану дұрыс емес» деп есептеді. Асхамның пікірінше, барлық анттарда үкіметтің халықты қорғау қабілеті бастысы болатын жасырын шарттар бар. Халықты қорғауға қабілетсіз үкімет олардың адалдығына құқығын жояды. Асхамның 1648 жылғы баяндамасы король Джеймс II-нің құлатылуынан кейін анонимді түрде қайта жарияланды. Содан кейін Уильям мен Мэриге адалдық ант берудің заңдылығы мәселесі көтерілді. Алайда, ол ешқандай пікірталас тудырмады. Сол кезде осы саладағы жетекші теоретик Томас Гоббс болды, оның «De Corpore Politico», «De Cive» (бірінші басылымы) және «Левиафан» еңбектері билеуші мен биленуші арасындағы келісімшартты жүйелі және секулярлық тұрғыдан қорғады. Роберт Купер салған Энтони Асхамның портреттік гравюрасын НПГ мұрағат жинағында (NPG D29012) табуға болады.