Кіріспе

19 ғасырдағы адам күшімен жүретін көлік; велосипедтің алғашқы нұсқасы.

Данди атты, бастапқыда неміс тілінде "Лауфмашина" ("жүгіретін машина"), кейін француз және ағылшын тілдерінде "велосипед" немесе "дразиенна", ал содан соң "жаяу жүргіншілерге арналған экипаж" немесе "ойыншы ат" немесе "шапшаң жүргінші" деп аталған бұл көлік, екі дөңгелекті принципті алғаш рет қолданған транспорт құралы ретінде велосипедтің алдағысы саналады. Данди атты – бұл аяқпен жылға жылға берілетін көлік, ол кейінгі велосипедтердің педальдарының орнына жүргізушінің аяқтарымен жерге тиіп қозғалады. Оны 1817 жылы Карл Драйс ойлап тапты (өз атауымен "Лауфмашина" деп атады), ал 1818 жылдың ақпанында Францияда "велосипед" терминімен патенттеді. Ол сондай-ақ "Драйзина" (неміс тілінде, ағылшын тілінде оның қозғалтқыш түріне қарамастан, жеңіл көмекші теміржол вагондарына қолданылатын термин) және "дразиенна" (француз және ағылшын тілдерінде drézjɛn) деп те белгілі. Ағылшын тілінде бұл көлік кейде "велосипед" деп те аталады, бірақ бұл термин қазіргі кезде кең мағынаға ие.

Тарих

Дэнди ат деп аталатын екі дөңгелекті көлік құралы, екі дөңгелегі бір қатарға орналасқан, ол адамның аяқтарымен жерді итеру арқылы қозғалатын, жүру немесе жүгіру сияқты. Алдыңғы дөңгелек және рульдік механизм басқару үшін буынды түрде орнатылған. Дэнди ат орташа жүріс жылдамдығын екі еседен астам арттыра алды, тегіс жерде шамамен сағатына 16 км (10 миль) жылдамдыққа дейін. Ол: "Соғыс уақытында, жылқылар мен олардың жемі жиі тапшы болғанда, әр корпуста мұндай көліктердің шағын тобы маңызды болуы мүмкін, әсіресе қысқа қашықтыққа хабар жіберу және жараланғандарды тасымалдау үшін" деп жазды.

Франция мен Англиядағы бірнеше өндірушілер 1819 жылдың жазында оның қысқа ғана танымал болған кезінде өздерінің дэнди аттарын жасады, ең белгілісі лондондық Денис Джонсон, ол үлкен дөңгелектерді пайдалануға мүмкіндік беретін әдемі қисық ағаштан жасалған раманы қолданды. АҚШ-та 1819 жылдың 26 маусымында Нью-Йорктік У. К. Кларксонға екі дөңгелекті, адам күшімен жұмыс істейтін көлік құралына патент берілді. Алайда, 1836 жылы АҚШ патент бюросында болған өрт жалғыз сақталған суреттерді жойды, және Кларксон өнертабыстың прототипін ешқашан жасаған жоқ. Бірақ 1860 жылдары Францияда дэнди аттың алдыңғы дөңгелегінің білігіне айналмалы кривошиптер мен педальдерді бекіту арқылы vélocipède велосипеді жасалды.

Қазіргі заманғы бейімдеу

Денди атты балаларға арналған алғашқы велосипед ретінде қолданылады, және ол тепе-теңдік велосипеді немесе жүгіру велосипеді деп әртүрлі аталады.