Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Дату Сикатуна (немесе Катунао) – Филиппиннің Бохол аралындағы Буль Корольдігінің (немесе Дапитанның Кедатуаны) датуы немесе басшысы. Ол 1565 жылдың 25 наурызында Хинауанан шығанағында, Хинауанан барангайында, Лоайда испан саяхатшысы Мигель Лопес де Легаспимен қан келісімін (сандугуан) және одақ жасады. Олардың қан келісімі – Испания мен Филиппин арасындағы алғашқы достық шарты. Бұл келісімнің алғашқы орны Тагбиларан қаласының Буль барангайында деп есептелген, бірақ кейін тарихшылар тобы оқиғаның шын мәнінде Бохол аралының Лоай барангайындағы Хинауанан жерінде болғанын растады, бұл 2005 жылы Ұлттық тарихи институты шығарған №4 қарармен бекітілді.
Datu Sikatuna (or Catunao) was a Datu or chieftain of the Bool Kingdom (or Kedatuan of Dapitan) in the island of Bohol in the Philippines. He made a blood compact (sanduguan) and alliance with the Spanish explorer Miguel López de Legazpi on March 25, 1565 at Hinawanan Bay, barangay Hinawanan, Loay. Their blood compact is the first Treaty of Friendship between Spain and the Philippines. The previous site of the pact was thought to have been at barangay Bool, Tagbilaran City but later a panel of historians concluded that the event actually happened at barangay Hinawanan, Loay, Bohol as ratified through Resolution No. 4, issued by the National Historical Institute in 2005.
Буль патшалығы
Бауырлары Дату Пагбуая мен Дату Дайлисан испандықтар келгенге дейін Дапитанның Кедатуан (Корольдік) билеушілері болған. Бұл кең патшалық қазіргі Бохол, Сикиджор, Танжай, Солтүстік Минданаодан Замбоангадан Суригаого дейін; Оңтүстік Лейте және Шығыс Минданаодан Давао Ориенталға дейін, астанасы Тагбиларан бұғазында орналасқан. Дату Сигала мен Дату Сикатуна - жоғарыда аталған ағайындылардың туыстары, кіші басшылар ретінде тарихқа жазылған. Сигала Сикатунадан үлкен болған, ал Сикатунаның дәрежесі жоғары деп есептелген. "Si" сөзі Висайя аймағындағы кіші басшылардың есімдеріне қосылатын сөз, мысалы, Си Катипан, Си Батумай, Си Макио және Себудың Си Кабон. Бұл санскрит тіліндегі "Шри" құрметті атауына ұқсас, ол басқа да Филиппиннің колониялық дәуіріндегі билеушілері арасында қолданылған, мысалы, Сипад Үлкен, сондай-ақ Лупах Сугтың Шри Падасы ретінде танымал. Сигала Химилиан барангайында орналасқан Лобоктың билеушісі болса, Сикатуна Баклайонның басшысы еді, оның үкіметтік орны Гиуанон барангайында орналасқан. 1563 жылы Тернат сұлтанаты португалдықтардың көмегімен Панглаоға шабуыл жасағанда, патшалық отбасының қалған мүшелері Дапитанға паналады. Шабуылдан кейін Сикатуна ауыр жарақат алды, ал Сигала оны емделу үшін Химилианға, Лобокқа алып кетті.
The brothers, Datu Pagbuaya and Datu Dailisan, were rulers of the Kedatuan (Kingdom) of Dapitan (Bool Kingdom) before the arrival of the Spaniards. The vast kingdom has control over the present day Bohol, Siquijor, Tanjay, Northern Mindanao from Zamboanga to Surigao; Southern Leyte, and Eastern Mindanao up to Davao Oriental, with its capital at Tagbilaran Strait. Datu Sigala and Datu Sikatuna were relatives of the two previously mentioned brothers, recorded as minor chiefs. Sigala was older than Sikatuna, who was said to have a higher rank. The auxiliary word "Si" is the nominative prefix for minor chiefs of the Visayas, such as Si Catipan, Si Batumay, Si Maquio, and Si Cabon of Cebu, which is also similar to the Sanskrit Sri honorific also used among other precolonial Philippine rulers, such as Sipad the Older, also known as Sri Pada of Lupah Sug. Sigala was the ruler of Loboc centered in barangay Himilian, while Sikatuna was the chief of Baclayon with his seat of government at barangay Guiwanon. When the Sultanate of Ternate with the help of the Portuguese attacked Panglao in 1563, the surviving royal family sought refuge in Dapitan. After the battle, Sikatuna was heavily wounded and Sigala took him in Himilian, Loboc to recuperate.
Легаспидің келуі
21 қарашада 1564 жылы Эль Аделантадо генерал-губернаторы Мигель Лопес де Легаспи экспедицияға жетекшілік етіп, Испания королі Филипп II-нің бұйрығымен вице-король Луис де Веласконың тапсырмасы бойынша дәмдеуіштер мен Дәмдеуіш аралдарын іздеу үшін Мексиканың Бара-де-Навидадтан (бұрынғы Нуэва Эспания) аттанды. Оның ілесінде августиндік монахтар болды: рухани кеңесші әрі белгілі теңізші Андрес де Урданета, Мартин де Рада, Диего де Эррера, Андрес де Агирре, Лоренцо Хименес де Эстебан және Педро де Гамбоа. Экспедицияға испан сарбаздары – Мартин де Гоити, Алонсо де Ареллано, Матео дель Саз, Легаспидің ұлы Мельхор де Легаспи, Легаспидің немересі Фелипе де Сальседо, Легаспидің ізбасары болашақ генерал-губернатор Гидо де Лавезарис, 1521 жылы Магелланның айналымын аман қалған және тағы 200-ден астам адам кірді. Экспедиция құрамында Легаспи мен Урданета отырған «Капитана», «Сан-Пабло» және «Сан-Педро» галеондары, сондай-ақ «Сан-Хуан» және «Сан-Лукас» кемелері болды. Бұл Фердинанд Магелланнан (1521), Гарсия Жофре де Лоаисадан (1525), Себастьян Каботтан (1526), Альваро де Сааведра Серондан (1527) және Филиппинді испан отарлауынан бұрын Рюй Лопес де Виллалобостан (1542) кейінгі испандық экспедициялардың бесінші, соңғы және ең табыстысы еді. Экспедиция 1565 жылдың 23 қаңтарында Гуамға, 13 ақпанда Самар мен Лейтеге, 9 наурызда Лимасаваға, 11 наурызда Камигуинге жетті. 14 наурызда олар Бутуанға жетуге тырысты, бірақ күшті ағыстар оларды түнде Бохолға қарай итеріп жіберді. 15 наурыз күні таңертең олар Жагнаға (Бохол) жетіп, «Сан-Хуан» жеңіл кемесін Бутуанға жіберді, ал қалғаны Бохолда күтіп отырды. Бохолда болғанда Легаспи Себу аралдарын зерттеу үшін фрегат жіберді. Алайда, оның 8 күннен кейін қайту туралы бұйрығына қарамастан, фрегат 15 күннен кейін де оралмады. Бұл жағдайға қынжылған Легаспи көмек сұрап, Сигала мен Сикатунадан Себудегі фрегатты табуды өтінді. Екі испан сарбазымен бірге екі басшы отыз ескекшісі бар үлкен қарулы қайықпен Себуға аттанды. Бірақ олар Бохолға қайтып келгенде фрегаттың жоқ екенін хабарлады. 1597 жылдың 16 шілдесінде Фр. Санчес Баклайонның шеткері аудандарында қартайған Сикатунаны тапты. Басшы мен оның әйелі Альбасеяға катехизис беріліп, олар католик шіркеуіне шомылдырылды. Олар Қасиетті Марияның анасының ата-анасының құрметіне Хоакин және Ана деген христиандық есімдер алды, олардың мерекесі 16 шілдеде тойланады. Жаңартылған Баклайон шіркеуінің алтарында әлі де Иоахим мен Аннаның иконалары сақталған. Иезуиттер Сикатунаны қайтадан дінге айналдыра алғанына қуанды, себебі олар оның испан конкистадоры Легаспимен жасаған символдық қан келісіміне қол қойған сол бас екенін анықтады. Иезуиттер Сикатунаның (Хоакин атымен) дін өзгерткенін кеңінен жариялады, бұл оларға провинцияны дінге өткізуге де көмектесті. Осылайша, Сикатуна христиан дінін қабылдамаған жоғары дәрежелі Дату Сигаладан гөрі Бохолдың билеушісі деп жиі қате жарияланды. Қан келісіміне арналған ғибадатхана Сандуго деп аталатын қан келісімінің құрметіне Тагбиларан қаласының Буль баруғанасында орналасқан. Бұл ескерткіш – филиппин ұлттық суретшісі және Бохолано Наполеон Велосо Абуеваның туындысы.
On November 21, 1564, El Adelantado Governor General Miguel López de Legaspi led an expedition and departed from Barra de Navidad, Mexico (formerly Nueva España) in search for spices and the Spice Islands as commissioned by Viceroy Luis de Velasco by the royal order of King Philip II of Spain. With him were Augustinian friars — Fr. Andrés de Urdaneta, also a known navigator served as their spiritual adviser, Fr. Martín de Rada, Fr. Diego de Herrera, Fr. Andrés de Aguirre, Fr. Lorenzo Jimenez de Esteban, and Fr. Pedro de Gamboa. Also included in the expedition were Spaniards — soldiers Martín de Goiti, Alonso de Arellano, Mateo del Saz, Melchor de Legaspi (Legaspi's son), Felipe de Salcedo (Legaspi's grandson), the future Governor General Guido de Lavezaris (successor of Legaspi), a survivor of the 1521 Magellan's circumnavigation, and more than 200 others. The expedition was composed of the Capitana, which carried on board Legazpi and Urdaneta, the galleons San Pablo and San Pedro, and the ship's tenders San Juan and San Lucas. This was the fifth, the last, and the most successful of all Spanish expeditions after Ferdinand Magellan in 1521, García Jofre de Loaísa in 1525, Sebastian Cabot in 1526, Álvaro de Saavedra Cerón in 1527, and Ruy López de Villalobos in 1542 before Spanish colonization of the Philippines. The expedition reached Guam on January 23, 1565; Samar and Leyte on February 13; Limasawa on March 9; and Camiguin on March 11. On March 14, they attempted reach Butuan, but unfortunately drifted by strong currents to Bohol at night. On March 15 at daybreak, they arrived offshore at Jagna, Bohol and commissioned a light ship, San Juan to go Butuan, while the rest will wait for them in Bohol. While still in Bohol, Legaspi sent a frigate to explore the islands of Cebu. However, despite of his instruction of after eight days to return, the frigate failed to return even after 15 days. Saddened by the situation, Legaspi seek help and immediately requested Sigala and Sikatuna to find the frigate in Cebu. Accompanied with two Spanish soldiers, the two chiefs went to Cebu on board a large armed boat with thirty 30 rowers. Unfortunately, the chiefs reported that the frigate was not there when they returned to Bohol. On July 16, 1597, Fr. Sánchez found the ageing Sikatuna in the hinterlands of Baclayon. The chieftain and his wife Albasea were then given the catechism and baptised into the Catholic Church. They received Christian names: Joaquín and Ana, after the parents of the Blessed Virgin Mary, whose feast day was on July 16. Icons of Saints Joachim and Anne are still found at the altar of the renovated Baclayon Church. The Jesuits were delighted that were able to convert Sikatuna, whom they found out to be the same chief who made the symbolic blood compact with Spanish conquistador Legaspi. The Jesuits popularised the conversion of Sikatuna (under the name of Joaquín), which also aided them in the evangelization of the province. Thus, Sikatuna was often mistakenly declared the ruler of Bohol over the higher ranked Datu Sigala, who never converted to Christianity. The Blood Compact Shrine was made in commemoration of the blood compact locally known as the Sandugo, which is located at barangay Bool, Tagbilaran City. The said monument is a work by the renowned Filipino National Artist for sculpture and Boholano native Napoleon Veloso Abueva.