Кіріспе
Бір нәрсенің басым бөлігін білдіретін идиома – "Арыстан үлесі" идиомалық тіркесі бір нәрсенің басым бөлігін көрсетеді. Бұл тіркес Эзопқа жатқызылатын бірнеше мысалдардың сюжетінен шыққан және олардың жалпылама атауы ретінде қолданылады. Осы мысалдардың екі негізгі түрі бар, олардың әрқайсысы бірнеше нұсқада кездеседі. Шығыс елдерінде де олжаны бөліскен адам оның көп бөлігін, тіпті барлығын алып алатын мысалдар бар. Ағылшын тілінде "денегей жақын" мағынасында қолданылатын бұл тіркес 18-ші ғасырдың соңында ғана пайда болды, ал француз тіліндегі "le partage du lion" тіркесі Ла Фонтеннің осы мысалдың нұсқасынан кейін сол ғасырдың басынан белгілі болды.
the band
The lion's share is an idiomatic expression which now refers to the major share of something. The phrase derives from the plot of a number of fables ascribed to Aesop and is used here as their generic title. There are two main types of story, which exist in several different versions. Other fables exist in the East that feature division of prey in such a way that the divider gains the greater part or even the whole. In English the phrase used in the sense of nearly all only appeared at the end of the 18th century; the French equivalent, le partage du lion, is recorded from the start of that century, following La Fontaine's version of the fable.
Бабриус нұсқасы
Гректердің Бабрий туралы кеңінен таралған әңгімесінде арыстан мен жабайы есектің бірге аң аулауға шыққаны айтылады, біріншісі күштілігімен, екіншісі жылдамдығымен ерекшеленеді. Арыстан жемісін үшке бөліп, бірінші бөлігін өзіне алады, себебі ол аңдардың патшасы, екіншісін – «тең» серіктес болғандықтан, ал үшіншісіне есекке тиіспеуге батылы жетпей, тез қашуын ұсынады. Бабриус былай дейді: «Өзіңді бағала! Сенен күшті адаммен іс жасама, серіктес болма!» Орта ғасырларда пайда болған тағы бір нұсқасы одан да цинизмге толы. Түлкі арыстан мен есекке қосылып аң аулайды. Есек аулаған малын үшке бөліп бергенде, арыстан ашуланып есекті өлтіріп жейді. Түлкі барлығын бір үйірге жинап, өзіне аздап қалдырып, арыстанға таңдау жасауға мүмкіндік береді. Арыстан одан осылай бөлісуді қалай үйренгенін сұрағанда, түлкі: «Есектің бақытсыздығынан» дейді. Бұл нұсқаға Перри индексінде жеке нөмір (149) берілген, және Габриэль Фаерно, Иероним Осиус сияқты неолатын жазушылары, сондай-ақ Джеффри Уитни ағылшын тілінде осы нұсқаны қолданған. Бұл баламалы әңгімені 13 ғасыр парсы ақыны Руми өз «Маснави» еңбегінде басқаша түсіндіреді. Ол оқырманға әңгімені рухани тұрғыдан қарастыруға кеңес береді: «Мыс сияқты, өзіңді эликсирде ерітіп, өмірді дамытатын Оның болмысына қосыл. «Мен» және «біз» деп екі қолыңды қысқаның – осы апаттың себебі, ол дуализмден туындайды». Румидің айтуынша, арыстанның серіктері қасқыр мен түлкі болған. Арыстан қасқырға олжаны үшке бөлуді бұйырғанда, қасқыр бөлген соң, арыстан оның басын жыртып алады, дәл осылай Аэзоп әңгімесінде есекті бөлшектегендей. Румидің ерекшелігі – кейіпкерлердің ниеттерін түсіндіруде. Осы жағдайда арыстан бұл – оның рақымшылығынан жасалған әрекет екенін түсіндіреді, себебі қасқыр оның үстемдігін танымаған. Түлкі де сынақтан өткенде, тіпті бір уыс та алмай, қасқырдың тағдырынан даналық алғанын айтып, екінші орын берген арыстанға алғыс білдіреді. Бұл Румиге біздің дәуірімізде өмір сүруге бақытты екенімізді, өткен ұрпақтардың мысалы бізге жол көрсетіп отырғанын түсінуге мүмкіндік береді. Румидің түлкісі арыстанның аяғына жығылып, оған «Әлемнің патшасы» деп тіл тіктейді, ал ол да осы құрмет үшін сыймен марапаттанады. Румидің замандасы, Одо Херитон латын тілінде жазылған «Парабола» еңбегінде де осыған ұқсас түсінік береді. Ол үшін де арыстан – Құдайдың символы, ал оның іс-әрекеттері – Құдайдың әділдігінің көрінісі. Одо арыстанның қасқырды жазалағанын, Құдайдың Адамды күнәсі үшін жазалағанымен салыстырады. Оқиғаның мәні – түлкі қасқырдың жазасынан үйренгендей, біз де Құдайға құрмет көрсетуді үйренуіміз керек. Сондықтан бұл әңгіме Батыс Еуропада да кеңінен таралды, Одоның кітабын уағыздар үшін материал ретінде пайдаланған дін қызметкерлері арқылы, сондай-ақ француз, испан және уэльс тілдеріне аудармалар арқылы.
Melt away your existence, as copper in the elixir, in the being of Him who fosters existence. You have fastened both your hands tight on 'I' and 'we': all this ruin is caused by dualism. In Rumi's telling, the lion had a wolf and a fox as hunting companions. The lion ordered the wolf to divide the catch and when it did so into three parts, tore off the wolf’s head, just as the lion tore the donkey to pieces in Aesop’s fable. Rumi's speciality, however, is always to offer an explanation of his actors' motives. In this case the lion explains that it is an act of grace for him to do so since the wolf did not recognise superiority when he saw it. When the fox was tested in the same way, he did not even retain a morsel for himself, explaining (as in the Greek version) that he had learned wisdom from the wolf's fate and thanking the lion for giving him the privilege of going second. This allows Rumi to conclude that we are lucky to be living now, with the examples of past generations to guide us. Rumi’s fox then worships at the feet of the lion, addressing him with the words "O king of the world" and is duly rewarded for this devotion with everything that he had resigned to the divine king. Much the same interpretation was given to the tale by Rumi's English contemporary, Odo of Cheriton, in the Latin work known as Parabolae. For him too the lion is a symbol of God and his actions are interpreted as an expression of divine justice. Odo explains that the lion punished the wolf, as God did Adam, for the sin of disobedience. The moral of the story is to learn from this example to show reverence to God, just as the fox learned from the wolf’s punishment. This reading of the fable therefore gained currency in Western Europe too, both via the preachers who used Odo's book as a source of stories for their sermons and through translations of it into French, Spanish and Welsh.