Кіріспе

Таңертеңгі қабылдау – монарх немесе басқа да жоғары лауазымды тұлғаның өткізетін шарасы.

Ливи (француз тілінен алынған "lever" сөзінен, "ояну" немесе "көтерілу" деген мағынаны білдіреді) дәстүрлі түрде монархтың немесе басшының таңертең оянғандағы жақындық пен қол жетімділік сәті болған. Бұл бастапқыда патшалық дәстүр ретінде пайда болды, бірақ Британ Америкасында егеменнің өкілі өткізетін қабылдауды білдірді, және бұл дәстүр Канадада Жаңа жылдық ливи ретінде сақталды; АҚШ-та да бірнеше президенттер осыған ұқсас жиындар ұйымдастырды.

Франция

Айнхардтың "Шарльмен өмірінде" авторы императордың киініп, аяқ киім киген кезде достарын шақырып, егер дау туса, "дауласушыларды сол жерге бірден әкеліп, сот отырысында отырғандай істі тыңдап, үкім шығаратындығын" айтады. XVI ғасырдың екінші жартысына қарай бұл ресми шараға айналып, шақыру қажет болды. 1563 жылы Екатерина де Медичи ұлына, Франция короліне, әкесі (Генрих II) сияқты әрекет етіп, "рыцарьлық" дәстүрін сақтауға кеңес берді. Екатерина Генрих II-нің ақсүйектерден бастап үй қызметшілеріне дейін, киініп жатқанда кіруге рұқсат бергенін айтады. Ол мұның оның поддандыларына ұнайтынын және олардың оған деген пікірін жақсартатынын мәлімдеді. Бұл практика Людовик XIV патша сарайында салтанатты рәсімге айналды. Людовик бекіткен сарай әдептеріндегі өте күрделі конвенциялар жиынтығы, патшаның жатын бөлмесінің сыртындағы галереяда толық сарайдың қатысуымен өткен "үлкен рыцарьлыққа" және патшаның бөлмесінде кезең-кезеңмен өткен "кішкентай рыцарьлыққа" бөлінді. Патша тұрғанда және киінгенде тек өте таңдаулы топ ғана оған қызмет ете алатын еді.

Ұлыбритания

1672 жылы Англия королі Карл II сарайында бұл әдет алғаш рет ағылшын тілінде тіркелді, оны "леви" деп атады. 18 ғасырда, әдеттегі кешкі ас уақыты түстен кейінге қарай ығысып, британ монархының таңертеңгі қабылдауы түске жылжыды. Британ монархиясы левилерді 1939 жылға дейін сақтап келді. Бұл ресми қабылдау Сент-Джеймс сарайында өтті, онда барлық үш қарулы күштің шенеуніктері, дипломаттар және әскери шенеуніктері монархқа жеке-жеке таныстырылды. Қатысушылардың барлығы толық әскери форма киді немесе сарай киімін тақты, олар аттары мен шендері жарияланған кезде Тақ бөлмесінде кезекке тұрды. Сосын әрқайсысы патшаға иіліп, ол отырған тұғырдың артында оның отбасының еркек мүшелері, патша үйінің шенеуніктері және жоғары шенді офицерлер болды.

Британ империясы мен Британдық одақтастықтағы салықтар

Леви рәсімдерін Британ империясының жоғары лауазымды өкілдері, мысалы Үндістанның вице-королі, Ирландияның Лорд-лейтенанты, генерал-губернаторлар және штаттардың/провинциялардың губернаторлары/губернаторлардың орынбасарлары өткізді. Бұл салтанатты шара көптеген Ұлттар Достастығы елдерінде әлі де жалғасуда. Жаңа жылдық леви Канадада Жаңа жыл күні Канаданың генерал-губернаторы, лейтенант-губернаторлар, Канада Қарулы Күштері және елдің әртүрлі муниципалитеттері тарапынан өткізіледі.

Америка Құрама Штаттары

1760 жылдары бұл дәстүр Британдық Америкадағы отарлық губернаторлар тарапынан қабылданып, бірақ Америка Тәуелсіздік соғысынан кейін АҚШ-та тоқтатылды. 1789 жылдан бастап президент Джордж Вашингтон мен бірінші ханым Марта Вашингтон президенттік резиденцияда апта сайын халыққа ашық жиналыстар мен қабылдаулар өткізді, олар "леве" деп аталды. Бұл шара президентке халықтың қол жеткізуін қамтамасыз ету және президенттіктің беделді имиджін қалыптастыру мақсатында ұйымдастырылды. Джон және Абигейл Адамс осы дәстүрді жалғастырды, бірақ Томас Джефферсон жоқ. Ағылшын жазушысы Харриет Мартино Эндрю Джексонның екінші мерзімінде Ақ үйдің левесіне куә болғаннан кейін, оның барлық жағынан теңдікке толы екенін, бірақ бір кемшілігі бар екенін атап өтті: "Мен бірінен соң бірі елшілерді, олардың сүйегін, Жоғарғы сот судьяларын, Конгрестің екі палатасының көпшілігін көрдім. Олармен араласып, қарапайым шаруалар, дүкен иелері мен жұмысшылар, олардың қарапайым әйелдері мен қыздары да болды. Кейбіреулері көңілді, кейбіреулері асығалған, бірақ ешқайсысы ұялған жоқ. Менің ойымша, онда үш мыңдай адам болды. Бір кемшілік болды, сол кезде сезінгенімдей, – түсті терілі адамдар жоқ еді." Авраам Линкольн 1862 жылдың жаңа жылдық түні леве өткізді.

Людовик XIV-нің рычагы

Версальдегі рәсімді Луи де Рувруа, Сен-Симон герцогы егжей-тегжейлі сипаттаған. XIV Людовик әдетке бейім болған, ал оның мұрагерлерін шаршатып, жалықтырған қатал тәртіп оған тиімді болды. Патша қайда ұйықтаса да, оны алтынмен әшекейленген балюстрадамен бөлінген, жабық қысық перделі төсегінде ұйықтап жатқан күйінде табады. Оны сағат сегізде бас камердинер – Александр Бонтемп, патшалықтың көп бөлігінде осы лауазымды атқарған – оятқан, ол ғана жатын бөлмеде ұйықтаған. Бас дәрігер, бас хирург және Людовиктің бала кезіндегі күтушісі, ол тірі болғанша, бәрі бір уақытта кіріп, күтуші оны сүйген. Түндегі құмыра алынып тасталған.

Үлкен тұсаукесер

Содан кейін төсек перделері тағы бір рет тартылды және сағат сегізден кейін жарты сағат өткенде Ұлы палата басшысы шақырылды, ол өзімен бірге grande entrée құқығына ие ақсүйектерді алып келді – бұл құқық патшаның келісімімен сатып алынатын болған, бірақ Людовик тұсында тек ақсүйектерге ғана шектелген. Патша төсекте, түнгі көйлек және қысқа паригімен қалды. Францияның Ұлы палата басшысы немесе, ол болмаған жағдайда, төсек бөлмесінің бас мырзасы патшаға төсек басында тұрған вазадан киелі су ұсынды және патшаның таңғы киімдері дайындалды. Бірінші кезекте, патшаның бас сақшысы мен бірінші қызметші, екеуі де жоғары ақсүйектер, патшаның түнгі көйлегінің екі жеңінен ұстап, оны басынан өткізіп кигізді. Ұлы палата басшысы күндізгі көйлекті ұсынды, ол, Сент-Симонның айтуынша, шайқалып, кейде ауыстырылатын, себебі патша көп терлеген. Бұл сәтте grande entrée құқығына ие болғандар патшамен жеке сөз сөйлеуге мүмкіндік алды, бұл сөз алдын ала мұқият дайындалып, өтінішті мүмкіндігінше сыпайы және қысқа жеткізуге бағытталған. Патшаға миссал берілді, ал мырзалар патша үшін қысқаша жеке дұға оқылатын кезде іргелес chambre du conseil ("кеңес палатасы") бөлмесіне шығып кетті.

Бірінші тағам

Патша оларды шақыртып, бірінші тағамды жейтіндердің қасына алып келгенде, киіну процесі басталды. Луи өзі киінуді жөн көрді, себебі ол "өзінің барлық істерін дерлік әдептілік пен шеберлікпен жасады", - деп Сент-Симон атап өткен. Патшаға халат берілді, оған айна ұстады, өйткені оның қарапайым азаматтар сияқты жуынуға арналған үстелі болмады. Патша әр екінші күні өзі қырықты. Енді, басқа да артықшылықты сарай қызметкерлері кезең-кезеңімен, біраз-бір аз болып қабылдана бастады, сондықтан король аяқ киім мен шұлық кигенде, Сент-Симон пікірінше, "барлығы" сол жерде болды. Бұл – корольдің оқырмандары мен Menus Plaisirs директорының кіретін бөлмесі еді. Menus Plaisirs патшалық мекеменің салтанатты рәсімдерге, шаралар мен мерекелерге, сондай-ақ дизайн мен тәртіптің ең ұсақ бөлшектеріне дейін дайындық жасауға жауапты бөлігі болды. Кіретін бөлмеге Францияның бас ахинеясы, маршалы, корольдің министрлері мен хатшылары кірді. Бесінші кіреберіс алғаш рет әйелдерді қабылдады, ал алтыншы кіреберіс, тар артқы есіктің жанындағы артықшылықты орыннан, корольдің заңды және заңсыз туған балаларын, олардың жұбайларын қабылдады – Сент-Симон бұл әрекетті үлкен ақылсыздық деп санады. Корольдің бөлмесіндегі көпшілікті Сент-Симон корольдің дұғалары туралы айтқан сөзінен болжауға болады: король төсегінің жанында тізе бүкті, «сонда барлық дін қызметкерлері тізе бүкті, кардиналдар жастықсыз, ал барлық миряндар тік тұрды». Содан кейін король кабинетке кірді, онда кез келген сарай кеңсесін иеленгендердің бәрі оны күтіп отырды. Ол сол күні не істеуді жоспарлап отырғанын жариялады және өзінің сүйікті балалары – заңсыз туған, бірақ ашық мойындалып, заңды деп жарияланғандарымен, сондай-ақ бірнеше жақын адамдарымен және қызметшілермен жалғыз қалды. Бұл корольмен жобалар туралы сөйлесуге ыңғайлы уақыт болды, ол өзіне жақын адамдардың қазіргі мәртебесін ескере отырып, назарын бөліп берді.

Үлкен рычаг

Патшаның Grande Galerie-ге кіруімен, соттың қалған бөлігі оны күтіп тұрды, petit lever аяқталды, ал grand lever-мен күн ресми түрде басталды. Патша күнделікті миссаға қатысып, жол бойы қысқа сөздер айтысып, тіпті кейбір петицияларды қабылдады. Патша әдетте, бір ақсүйек сұраған қызметін қабылдамағанда: "Біз оны ешқашан көрмейміз", - деп айтар еді. Бұл оның Версальде жеткілікті уақыт өткізбегенін білдіретін еді, себебі Людовик ақсүйектерді Версальде ұстап тұрғысы келді, олардың саясатқа араласуына жол бермеу үшін.

Аристократия үшін

Аристократияда levée көпшілікке ашық және әлеуметтік оқиғаға айналуы мүмкін, әсіресе әйелдер үшін, олар ыңғайсыз ресми киімдерін киюді кейінге жылдыруды жақсы көретін, ал олардың шаштары мен макияжына көп уақыт қажет болатын. Рихард Штраустың "Розенкавалье" операсындағы 18 ғасырғы Веналық сарай әйелінің levée-сінің танымал бейнесі бар, онда ол шашын жасатып, жұмыс істеуге немесе төлем алуға тырысатын саудагерлердің және басқа да өтініш білдірушілердің тәртіпсіз көпшілігімен оранылған, содан кейін туысы келеді. Уильям Хогарттың "Арқанның жолы" атты суретінің екінші көрінісі 1730 жылдарғы Лондоннан еркек аналогын көрсетеді. 1780 жылдардағы Фрейденбергтің француз гравюрасы Le Lever сарай әйеліне жұмсақ әлеуметтік сынды бағыттайды; оның корсетін шешпей ұйықтағаны, әдетте, суретшінің еркіндігі ретінде қарастырылуы мүмкін. Оның қызметшілері оны құрметпен киіндіреді, ал оның lit à la polonaise-інің матасының астындағы сағатта түскі уақыт көрсетілген.

Танымал мәдениетте

София Копполаның "Мария Антуанетта" фильмінде Людовик XV және XVI патшалық кезеңдеріндегі француз патшайымының тұру рәсімі көрсетілген.