Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Омыртқалы жануарлардың паразиттік ауруы – жануарлардағы трипаносомиаз.
Parasitic disease of vertebrates
trypanosomiasis in animals
Жануарлар трипаносомиазы, сондай-ақ нанага, нанага зиянкестері немесе ұйқы ауруы деп белгілі, омыртқалы жануарлардың ауруы. Бұл ауру Trypanosoma туысына жататын бірнеше түрдің трипанозомаларынан туындайды, мысалы T. brucei. T. vivax негізінен Батыс Африкада нанага ауруын қоздырады, бірақ Оңтүстік Америкаға да тараған. Трипанозомалар омыртқалы жануарлардың қанына жұғады, қызба, әлсіздік және жалбырлық тудырады, бұл салмақ жоғалту мен анемияға алып келеді; емделмесе, кейбір жануарларда ауру өлімге соқтырады. Трипанозомалар цеце шыбықтары арқылы таратылады. Қызықтысы, N'Dama – Батыс Африканың Bos taurus тұқымы сияқты, кейбір ірі қара мал тұқымдары нанага патологиясына жоғары төзімділік көрсетеді. Бұл Шығыс Африканың B. indicus ірі қарасы, мысалы зебу сияқты, оған бейімділігімен қарама-қайшы келеді.
Animal trypanosomiasis, also known as nagana and nagana pest, or sleeping sickness, is a disease of vertebrates. The disease is caused by trypanosomes of several species in the genus Trypanosoma such as T. brucei. T. vivax causes nagana mainly in West Africa, although it has spread to South America. The trypanosomes infect the blood of the vertebrate host, causing fever, weakness, and lethargy, which lead to weight loss and anemia; in some animals the disease is fatal unless treated. The trypanosomes are transmitted by tsetse flies. An interesting feature is the remarkable tolerance to nagana pathology shown by some breeds of cattle, notably the N'Dama – a West African Bos taurus breed. This contrasts with the susceptibility shown by East African B. indicus cattle such as the zebu.
Беріліс
Трипанозомалардың көпшілігі цеце шыбындары (Glossina spp.), оның биологиялық векторында, шамамен бір аптадан бірнеше аптаға дейін дамиды. Жұққан цеце шыбыны жануарды шаққанда, паразиттер оның сілекейі арқылы беріледі. Сондай-ақ, хирургиялық құралдар, инелер және шприцтер сияқты заттар арқылы да таралуы мүмкін. Ең маңызды векторлар жылқы шыбындары (Tabanidae spp.) және тұраққа қонбайтын шыбындар (Stomoxys spp.) саналады. Жануарлардың иммундық жауабы трипанозомаларды толық жоюға шамасы келмейді, сондықтан жануар сырттай тасымалдаушы болуы мүмкін. Егер жануар стресске түссе, бұл сырттай жұқпалар қайтадан белсенді болуы мүмкін. Плацента арқылы да жұғу орын алады. Занзибарда Glossina austeni векторына қатысты стерильді жәндіктер техникасы (SIT) арқылы таралуы табысты түрде тоқтатылды.
Most trypanosomes develop in tsetse flies (Glossina spp. ), its biological vector, in about one to a few weeks. When an infected tsetse fly bites an animal, the parasites are transmitted through its saliva. It can also be spread by fomites such as surgical instruments, needles, and syringes. The most important vectors are thought to be horseflies (Tabanidae spp.) and stable flies (Stomoxys spp.). The immune response of animals may be unable to eliminate trypanosomes completely, and the host may become an inapparent carrier. These inapparent infections can be reactivated if the animal is stressed. Transplacental transmission can also occur. Transmission was successfully halted on Zanzibar by sterile insect technique (SIT) of the vector Glossina austeni.
Белгілері мен симптомдары
Инкубациялық кезеңі төрт күннен шамамен сегіз аптаға дейін ауытқиды. Жұққан кезде айқын салмақ жоғалу және анемия пайда болады. Қызба, ісіну, безгек, тері қабынуы және жүйке жүйесінің бұзылулары сияқты әртүрлі белгілер көрінеді. Ауруды қанның микроскопиялық тексеруі немесе түрлі серологиялық реакциялар арқылы паразиттерді анықтау арқылы ғана нақты диагностикалауға болады.
The incubation period ranges from four days to approximately eight weeks. The infection leads to significant weight loss and anemia. Various symptoms are observed, including fever, oedema, adenitis, dermatitis and nervous disorders. The disease cannot be diagnosed with certainty except physically detecting parasites by blood microscopic examination or various serological reactions.
Бақылау шаралары
Егер инфекцияның басталуы ерте анықталса, карантин, қозғалысты бақылау және жұқтырған жануарларды эвтаназиялау арқылы қоздырғышты жоюға болады. Цетсе шыбығының популяциясын тұзақтар, инсектицидтер және жұқтырған жануарларды антипаразиттік препараттармен емдеу арқылы азайтуға немесе жоюға болады. Цетсе шыбығының табиғаты өсімдік жамылғысын өзгерту арқылы жойылуы мүмкін. Кейбір препараттар трипаносомоздың алдын алады және олар профилактикалық препараттар деп аталады. Бұл препараттар жануарлар ауруға ұшыраған кезде оларды тиімді түрде қорғайды. Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл препараттар дұрыс қолданылмаған, нәтижесінде кейбір жағдайларда резистенттілік пайда болды. Суқұйрық және басқа да жануарлар цетсе шыбығын қорғайтын химиялық иіс шығарады. Бұл осы химиялық заттарды сақтап, бірте-бірте бөліп шығаратын мойындықтарды жасауға әкелді, бұл мойындық киген малдың цетсе шыбығынан шабуылдануын және осылайша трипаносомозға шағуын азайтады.
If the outbreak is detected early, the organism can be destroyed by quarantines, movement controls, and the euthanasia of infected animals. Tsetse fly populations can be reduced or eliminated by traps, insecticides, and by treating infected animals with antiparasitic drugs. The tsetse habitat can be destroyed by alteration of vegetation. Some drugs can prevent trypanosomiasis, and are called prophylactic drugs. These are very effective in protecting animals during the times they are exposed to diseases. Historically, these drugs were not used properly, leading to some resistance. Waterbuck, among other animals, produces chemical odours that repel tsetse flies. This has led to the development of collars that store and gradually release these chemicals, reducing tsetse attack and thus trypanosomiasis incidence for cattle wearing these collars.
Экономикалық әсері
Мал өнімдерінің (ет, сүт және қан) жоғалтылуы қиындық туғызса да, мал трипаносомозының ең ауыр салдары – егіс өнімділігінің төмендеуі, себебі малдың егіс жұмысындағы күші жойылады.
Although the loss of direct livestock products (meat, milk, and blood) is problematic, the greatest impact of livestock trypanosomiasis is the loss of crop productivity due to loss of the animals' draught power in the field.