Кіріспе

Бёрнли қаласындағы стадион, Ланкашир, Англия

Терф Мур – Англияның Ланкашир графтығындағы Бёрнли қаласында орналасқан футбол стадионы. 1883 жылдан бері Бёрнли футбол клубының үй стадионы болып табылады. Бұл үздіксіз тарих Терф Мурды Англия кәсіби футболындағы екінші ең ұзақ қолданылып келе жатқан стадионға айналдырды. Стадион Гарри Поттс Уэйде орналасқан, бұл атау 1959–60 жылдардағы Бірінші дивизионды жеңген клубтың бас жаттықтырушысының құрметіне берілген. Стадионның сыйымдылығы 21 944 адамға дейін жетеді. Терф Мур алаңында спорттық іс-шаралар кемінде 1843 жылдан бері өткізіліп келеді, осы жылы Бёрнли Крикет клубы осы аймаққа көшіп келген. 1883 жылы олар Бёрнли футбол клубын крикет алаңының жанындағы алаңды пайдалануға шақырды. Алғашқы трибуна 1885 жылы ғана салынды, сондай-ақ сол жылы алаңның екі шетіне террасалар қосылды. 1950-жылдардың ортасынан 1970-жылдардың ортасына дейін барлық трибуналар қайта жаңартылды. Терф Мур 1990-жылдары да жаңартылудан өтті, осы кезде Тейлор есебінің ұсыныстарына сәйкес Лонгсайд және Би Хоул Энд террасалары толық отыратын трибуналармен алмастырылды. Стадион төрт трибунадан тұрады: Боб Лорд трибунасы, Крикет алаңы трибунасы, Солтүстік трибунасы және Джимми Макилрой трибунасы. 1886 жылы Терф Мурға король отбасының мүшесі алғаш рет келді, осы кезде ханзада Альберт Виктор Бёрнли мен Болтон Уондерерс арасындағы достық матчты тамашалады. Футбол лигасының алғашқы матчы 1888 жылғы қазан айында өтті, ал Фред Польша стадиондағы алғашқы лигалық голды соқты. 1922 жылы Терф Мур ФА Кубогының жартылай финалын қабылдады, ал 1927 жылы Англия мен Уэльс арасындағы халықаралық матч өтті. Стадионның рекордтық көрермендер саны 1924 жылы тіркелді, осы жылы Бёрнли мен Хаддерсфилд Таун арасындағы ФА Кубогының үшінші турында 54 775 адам қатысты.

Алғашқы жылдары және құрылысы

Бернли Солтүстік Англиядағы Ланкаширде, Пеннин тауларының етегінде орналасқан. Оның Брун өзені шығысқа қарайғы сортаңдарды суландырады. Орта ғасырларда Турф Мур аймағы қаланың жалпы пайдаланудағы жерлерінің бірі болған, ал тұрғындар отын үшін мұнда шөп кесіп алған болуы мүмкін. 1843 жылдан бері, кем дегенде, Бернли крикет клубы осы аймақты өз үйі ретінде пайдаланғаннан бастап, Турф Мурда спорт түрлері ойналып келеді. 1840 жылға дейін жыл сайынғы ат жарысын (тұмсық) өткізуге әрекет жасалған, бірақ ол ұзаққа соқпады. 1878 жылы регби футбол клубы «Бернли Роверс» электр жарығын көрсету мақсатында кешкі матчта «Бакуп» командасымен ойын өткізді. Ойын алаңы тек үш шаммен жарықтандырылған, олар кішкентай двигательмен жұмыс істеді; эксперимент 39 фунт стерлингке (қазіргі күні £) бағаланып, сәтсіз аяқталды, себебі қараңғылық көптеген көрермендердің ерте кетуіне себеп болды. 1883 жылдың қаңтар айында крикет клубы крикет алаңы мен шығысқа қарайғы Би-Хоул шахтасының арасындағы жеті акр жерді жалға алды. Келесі айда олар «Бернли» футбол командасын Кальдер Вейлдегі бұрынғы үйінен крикет алаңының жанындағы алаңға көшіруге шақырды. «Бернли» құрылыс шығындарына 65 фунт стерлинг (қазіргі күні £) көмектесті. Көрермендер алаңның айналасына жиналатын немесе Турф Мурдың артқы жағындағы төбеден ойынды тамашалайтын. Сондықтан 1885 жылы клуб алаңның оңтүстік жағында, сол кездегі Браншоу-роуд бойында 800 орындық ағаш трибуна салды және алаңның әр екі шетінде 5000 адамға арналған тұрғылықты тұру аймақтарын (террасаларды) орнатты. Сол жылы крикетшілер мен футболшылар арасында дау туды, себебі футболшылар ортақ киім ауыстыру бөлмесін тазаламаған және жөндеуге ақы төлемеген. 1886 жылдың қазанында Турф Мур корольдік отбасының мүшесі алғаш рет келген футбол алаңы болды: Принц Альберт Виктор «Бернли» мен «Болтон Уондерерс» арасындағы достық матчқа қатысты, ол қалада жаңа аурухананы ашуға келген болатын. 1889 жылы, келіспеушіліктердің артуынан кейін, «Бернли» крикет клубынан бөлініп, стадионды жалға алу үшін жылына 77 фунт стерлинг төлеуге келісті, содан кейін билет бағасын төрт пенстен алты пенске дейін көтерді, бұл жанкүйерлерді наразылыққа түсірді. 1891 жылы тағы бір жергілікті футбол командасы, «Бернли Юнион Стар», таратылып, трибунасы бар өз алаңын тастап кетті. «Бернли» трибунаны сатып алып, оны Турф Мурдың солтүстік жағына көшірді, онда ол «Жұлдыздар трибунасы» деп аталды. Осы кезде L тәрізді төбешік салынды, мүмкін, көмір шахтасынан алынған шөплеумен, шығыс қақпасынан солтүстік-шығыс бұрышына және орта сызыққа дейін созылған.

Даму және құлдырау

1913 жылы «Бёрнли» директорлары «Жұлдыздар» трибунасын екінші рет бұзуға шешім қабылдады және оның орнына жабылмаған тік беткейді кеңейтуді жөн көрді. 1922 жылы «Турф Мур» ФА кубогының жартылай финалын қабылдады; шамамен 46 000 көрермен «Хаддерсфилд Таунның» «Ноттс Каунтиді» 3:1 есебімен жеңгенін көрді. Футбол қауымдастығы матч үшін алаңды ұзартуды талап етті, бірақ кейін ол бастапқы өлшемдеріне қайтарылды. «Турф Мур» 1927 жылы Англияның Уэльске қарсы өткізген жалғыз халықаралық матчына табан тіреп тұрды. Англиялықтар 2:1 есебімен жеңіліске ұшырады, ал «Бёрнлидің» капитаны Джек Хилл өз қақпасына гол соқты, бұл нәтижеде қонақтар жеңіске жетті. 1932 жылы «Бёрнлидің» жаңадан құрылған жанкүйерлер клубының қаржысымен «Би Хол» шахтасынан аталған «Би Хол Энд» тік беткейіне киоск пен есептегіш тақта орнатылды. 1938 жылы клуб ескі «Жұлдыздар» трибунасының орнына жабық терраса салынбақ екенін хабарлады. Алайда, Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін жоспар кейінге шегерілді. 1955 жылы «Бёрнли» жаңа төрағасы Боб Лорд сатып алған «Гауторп Холлдағы» 80 акрлық жерге арнайы жаттығу орталығын құрған алғашқы клубтардың бірі болды. Клуб 1957 жылы тұрақты шамдарды орнатты, олар алғаш рет жергілікті қарсыластары «Блэкберн Роверске» қарсы жолдастық матчта пайдаланылды. «Бёрнлидің» 1959-60 жылғы Бірінші дивизионда жеңіске жеткенінің нәтижесінде, 16 қараша 1960 жылы «Турф Мур» алғашқы Еуропа кубогы матчын қабылдады; Джимми Робсон мен Джимми Макилрой бірінші таймның басында гол соқты, нәтижесінде «Бёрнли» француз командасы «Стад де Реймсті» 2:0 есебімен жеңді. 1969 жылы Крикет алаңының трибунасы 180 000 фунт стерлингке (қазіргі шақтағы құны) салынды және ойыншылардың киім ауыстыратын бөлмелерін қамтыды, бұл «Турф Мурды» голдардың артында ойыншылар туннелі бар ағылшын стадиондарының санатындағы біріне айналдырды. Бұл тұңғыш рет жанкүйерлерге ыстық ауа үрленетін мұнаймен қыздырылатын жылыту жүйесі орнатылды. Екі маусымнан кейін жүйе қымбатқа түскендіктен тоқтатылды. «Бёрнли» ойынды 1:0 есебімен жеңіп, қайырымды матчта шотландтарды 2:1 есебімен жеңді; команда жалпы есеп бойынша 3:1 есебімен жеңіске жетіп, сол жылғы кубок финалын жеңіп алды. 1970 жылдардың соңы мен 1990 жылдардың басында үйдегі көрермендер санының төмендеуі және қарыздың артуы команданың сәттілігінің күрт төмендеуіне әкелді. «Бёрнлидің» стадионды жаңартуға және қауіпсіздік жұмыстарын жүргізуге жұмсауға ақшасы қалмады. Автор Саймон Инглис Лонгсайдтың «бір кезде заманауи деп есептелген «Турф Мурдың» қаншалықты артта қалғанын көрсетеді» деп атап өтті. «Бёрнли» 1994-95 маусымда екінші лигада өнер көрсетті, бірақ жыл соңында үшінші лигаға түсіп қалды. 1995 жылдың қыркүйегінде клуб Линкольнширдегі «Linpave» компаниясымен келісімшарт жасады, нәтижесінде Лонгсайд пен «Би Хол Энд» трибуналарының орнына жалпы құны 5,2 миллион фунт стерлинг (қазіргі шақтағы құны) болатын екі жаңа трибуна салынды. Лонгсайдтың алдындағы соңғы матч 16 қыркүйекте өтті, онда «Бёрнли» «Халл Ситиді» 2:1 есебімен жеңді. Оның орнына екі қабатты Солтүстік трибуна салынды және 1996 жылдың сәуірінде «Бристоль Роверстің» сапары қарсаңында ашылды. Кейіннен ол спонсорлық келісімге байланысты Джеймс Харгривс трибунасы деп аталды. Солтүстік трибуна ашылғаннан кейін бір күн өткен соң «Би Хол Эндтің» бұзу жұмыстары басталды. Ал 1996 жылдың қыркүйегінде «Бёрнлидің» бұрынғы ойыншысының құрметіне аталған «Джимми Макилрой» трибунасы аяқталып, стадионның сыйымдылығы 22 619 адамға жетті. Келесі жылы клуб «Турф Мур» мен «Гауторпты» қайта дамыту жоспарларын жариялады, олардың құны 20 миллион фунт стерлинг (қазіргі шақтағы құны) болатын және алты кезеңде жүзеге асырылып, 2010 жылға дейін аяқталуы күтілді. Аталған жоспарлардың бірі – Крикет алаңын бұзу және қонақ үй, мейрамхана, бизнес орталығы және крикет павильонын қамтитын трибуна салу. 2008 жылдың сәуірінде жобаның бірінші кезеңіне рұқсат берілді, бірақ қазан айында клуб әлемдік қаржы дағдарысының салдарынан жобаны кейінге шегерді. 2010 жылы «Бёрнлидің» Премьер-лигадан түсуіне және күтілетін рецессияға байланысты жоспарлар тағы да тоқтатылды. 2013 жылы жеке инвесторлардың қолдауымен «Турф Мур» мен «Гауторп» қайтадан «Бёрнлидің» меншігіне көшті. 2014 жылы Премьер-лигаға қайта оралғаннан кейін ойыншылар туннелі Джеймс Харгривс пен Крикет трибунасы арасындағы бұрышқа көшірілді. 2016 жылы стадионның кеңейту аясында Джимми Макилрой мен Боб Лорд трибуналары арасында жаңа клуб дүкені салынды. Сондай-ақ, клуб мүгедек жанкүйерлер үшін Джимми Макилрой мен Джеймс Харгривс және Боб Лорд трибуналары арасында екі бұрыштық трибунаны жабдықтады, бұл «Accessible Stadium Guide» ережелеріне сәйкес келеді. 2020 жылдың желтоқсанында американдық инвестициялық компания «ALK Capital» «Бёрнлидің» 84% үлесін 170 миллион фунт стерлингке сатып алды. Жаңа басшылық астында «ADI» компаниясы 2021 жылы «Турф Мурда» цифрлық жарнамалық тақталар мен үлкен LED экрандарды орнатты. 2023-24 маусымның соңында Крикет трибунасының бір бөлігінде тұруға рұқсат берілді.

Құрылымы мен құрылғылары

Терф Мурдың алаңы төрт трибунамен қоршалған: Боб Лорд трибунасы, Крикет алаңы трибунасы, Солтүстік трибунасы және Джимми Макилрой трибунасы. Екі жаңа трибуна – Солтүстік және Джимми Макилрой трибуналарының әрқайсысы екі қабаттан тұрады, ал Боб Лорд және Крикет алаңы трибуналары бір қабатты. Стадионның сыйымдылығы 21 944 адамды құрайды, бұл қала тұрғындарының әр үш адамына шамамен бір орын – ағылшын футболындағы ең жоғары көрсеткіштердің бірі. Солтүстік трибуна 1996 жылы салынған. Телевизиялық платформа мен баспасөз орталығы Солтүстік трибунаның арт жағында орналасқан. Трибунаның люксі 2005 жылдан бері азаматтық неке рәсімдерін өткізуге лицензияланған және банкеттік шаралар үшін де пайдаланылуы мүмкін. Джимми Макилрой трибунасы 1996 жылы салынды және алаңның шығыс жағында, шамамен 6000 адамдық сыйымдылықпен орналасқан. Трибунаның артында естелік бақша орналасқан, онда бұрынғы бас жаттықтырушы Брайан Миллердің қолдарымен көтерілген суреті бар дубльдің көшірмесі бар. Бұл сурет 1987 жылы «Бернлидің» «Ориентке» қарсы ойынынан бұрын түсірілген. «Бернли» маусымның соңғы матчында қарсыласын жеңіп, Футбол лигасынан құлаудан сақтанды. 1974 жылы салынған Боб Лорд трибунасында клубтың кубоктар бөлмесі, директорлардың ложасы және корпоративтік аймақ орналасқан. 1969 жылы ашылған Крикет алаңы – «Терф Мурдың» ең көне трибунасы. Трибуна «Бернли» крикет клубының павильонына тікелей жапсырылған және екі команданың киім ауыстыру бөлмелерін және төрешілердің демалыс бөлмесін қамтиды. Демеушілік атымен Ladbrokes Stand және Barnfield Construction Stand деп аталады. «Бернли» 2011 жылы футбол және спорт индустриясы саласындағы бакалавр дәрежесін беретін әлемдегі алғашқы жоғары білім беру мекемесін ашты. Ол Футбол бизнесінің университет кампусы деп аталды және «Терф Мурда» құрылды. Кейіннен кампустың басқа филиалдары Лондонның «Уэмбли» стадионында және Манчестер қаласының стадионында ашылды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан бері «Терф Мурда» танымал болатын сусын – «Бене & Хот», яғни француз ликері Бенедиктин ыстық сумен араластырылған. Шығыс Ланкашир полкінің сарбаздары соғыс кезінде Нормандиядағы Фэкамп қаласында, ликердің туған жерінде болғанда осы ликерге әуес болып қалды. Олар оны окоптарда жылу үшін ыстық сумен ішкен, ал соғыстан аман қалған сарбаздар кейіннен ликермен бірге Шығыс Ланкашир аймағына оралды. Әр ойынға 30-дан астам бөтелке сатылады, бұл клубты әлемдегі ең ірі Бенедиктин сатушыларының біріне айналдырады; «Терф Мур» – Бенедиктинді сататын Ұлыбританиядағы жалғыз футбол алаңы.

Басқа оқиғалар мен пайдалану

Стадион 1914 жылы Футбол лигасының XI және Шотландия футбол лигасының XI арасындағы ойын үшін пайдаланылды; шотландтар өздерінің ағылшын әріптестерін 3–2 есебімен жеңді. Футбол лигасының құрамына Бернлидің ойыншылары Тедди Ходжсон, Эдди Мосскроп және Томми Бойл кірді; соңғысы пенальтиден гол соқты. Турф-Мур 1983 жылы 18 жасқа дейінгі футболшылар арасындағы Еуропа чемпионатының біріне төселіп, Чехословакия мен Батыс Германия арасындағы топтық кезең матчын қабылдады. Англия әйелдер құрамасы 2003 жылдың қыркүйегінде Австралияға қарсы Турф-Мурда өзінің алғашқы матчын өткізді, бұл стадиондағы алғашқы халықаралық әйелдер ойыны болды. 1920 жылдардың басында стадионда бірнеше әйелдердің қайырымдылық матчтары өтті; алғашқысы 1920 жылдың наурызында Дик Керрдің командасы мен Ливерпуль әйелдері арасындағы кездесу болды, ол Ұлттық теңізшілер мен сарбаздар қауымдастығына көмек көрсету мақсатында ұйымдастырылды. 2023 жылдың сәуірінде «Бёрнли» әйелдер клубы Турф-Мурда өзінің алғашқы матчын өткізіп, ФА әйелдер лигасының Солтүстік дивизионында «Ливерпуль Федс» клубын 2–1 есебімен жеңді, бұл ойынды шамамен 3000 жанкүйер тамашалады. «Бёрнлиден» басқа футбол клубтары да осы алаңда «үй» матчтарын өткізді. 1993 жылы стадионда «Акрингтон Стэнли» мен «Сканторп Юнайтед» арасындағы ФА кубогының бірінші туры өтті. Алаң футболдан басқа да спорттық іс-шаралар үшін пайдаланылды, соның ішінде 1912 жылы лакросс көрсету матчы және 1987 жылы американдық футбол матчы өтті. «Бёрнли» Англия футболындағы ең жақсы қолдауға ие командалардың бірі болып саналады.

Турф-Мурда тіркелген ең жоғары көрермен саны – 1924 жылдың 23 ақпанында ФА кубогының үшінші турында «Хаддерсфилд Таунға» қарсы өткен матчта 54 775 адамды құрады. Лига маттарындағы ең жоғары көрсеткіш – 1947 жылдың 11 қазанында Бірінші дивизионда «Блэкпулға» қарсы 52 869 адам. Ең төменгі көрсеткіш – 1901 жылдың 30 наурызында «Барнслиге» және 1902 жылдың 8 наурызында «Гейнсборо Тринитиге» қарсы Екінші дивизион матчтарындағы 400 адамды құрады. «Бёрнлидің» ең жоғары маусымдық орташа көрермен саны Бірінші дивизионда 1947–48 маусымында 33 621 адамды құрады.

Көлік

Турф Мур Бёрнли қаласының орталығынан шамамен 0,5 миль (1 км) шығысқа қарай орналасқан. Стадион А671 және А6114 тас жолдарының жанында және М65 тас жолына жақын жерде жатыр. Стадионға ең жақын теміржол станциясы – Бёрнли Манчестер Роуд, ол Турф Мурдан 15 минуттық жерде. Екінші теміржол станциясы – Бёрнли Орталық, ол 20 минуттық жерде орналасқан және көбінесе қалалық пойыздармен қызмет көрсетеді. Бёрнли автобус станциясы стадионға салыстырмалы түрде жақын; Турф Мурға автобуспен баруға шамамен бес минут уақыт кетеді.