Кіріспе

Өліп кеткен иран тілі Парфян тілі, сондай-ақ Арсасид пахлави және пахлаваниг деп аталады, бұл бір кездері Парфияда, қазіргі Иранның солтүстік-шығысында және Түрікменстанда орналасқан аймақта айтылған жойылған көне Солтүстік-Батыс Иран тілі. Парфян тілі Арсакид парфян империясының мемлекеттік тілі болды (б.з.д. Парфян тілі әрмен тіліне елеулі әсер етті, оның сөздік қорының көп бөлігі парфян тілінен алынған, ал синтаксисі мен морфологиясы да тілдік байланыс әсерінен, бірақ аздап. Парфян тіліндегі көптеген көне сөздер сақталып қалды, ал қазір тек армян тілінде ғана сақталған. Семан немесе комисения тілдері парфян тілінен тікелей шыққан немесе парфян әсері бар Каспий тілі болуы мүмкін, бірақ бұл тақырыпқа жеткілікті зерттеулер жоқ.

Жіктеу

Парфян тілі - батыс орта иран тілінің бір түрі. Тілдік байланыс оны Шығыс Иран тілдерінің кейбір ерекшеліктерімен бөлісті, олардың әсері негізінен қарыз сөздерде куәландырылады. Армения тіліндегі парфяндық қарыз сөздерде шығыс ықпалының кейбір іздері сақталған. Парфяндық қарыздар әрмен тілінде күнделікті сөздікте кездеседі; есімдер, қосымша сөздер, қосымша сөздер, атау етістіктері, әкімшілік және діни лексикалар. Таксономиялық тұрғыдан алғанда, парфян тілі - Үнді-Еуропа тілі, солтүстік-батыс иран тілдер тобына жатады, ал орта парсы тілі - оңтүстік-батыс иран тілдер тобына жатады.

Парфян жазуы

Парфян тілі пахлави жазу жүйесімен жазылған, оның екі негізгі ерекшелігі бар. Біріншіден, оның жазуы арамей тілінен, Ахеменидтердің хатшылығының жазуы (және тілі) (Император арамей тілі) алынған. Екіншіден, онда арамей тіліндегі сөздердің көптігі болды, олар идеограммалар немесе логограммалар ретінде аударылады; олар арамей тіліндегі сөздер болып жазылған, бірақ парфян тілінде айтылады (толық ақпарат үшін Арсасид Пахлави қараңыз). Парф тілінде Парфияның ежелгі сатрапиясы және Арсакидтер сотында қолданылған. Парфян тілінің негізгі көздері - Ниса мен Гекатомпилдің бірнеше қалған жазулары, манихейлік мәтіндер, Сасани көптілді жазулар және парфян әдебиетінің қалдықтары. Парфян билігінің құлдырауынан кейін көп ұзамай жазылған Манихей мәтіндері парфян тілін қайта құруда маңызды рөл атқарады. Маникейлердің қолжазбаларында бұл белгілер жоқ.

Орта жүз парсы тілінен айырмашылығы

Парфян тілі орта парсы тіліне көптеген жағынан ұқсас болғанымен, лексикалық, морфологиялық және фонологиялық формаларда айқын айырмашылықтарды әлі де байқауға болады. Жоғарыдағы мәтінде келесі формаларды байқауға болады: āγad, came, орта парсы āyad орнына. "Wāxt" деген сөз "Gōft" деген сөздің орнына "wāxt" деп айтылды. Бұл етістіктің бұл түрі әлі күнге дейін көптеген қазіргі Солтүстік-Батыс Иран тілдерінде кездеседі, мысалы, мазандарани vātεn, зазаки vatış; vaten немесе сорани (witin). Бұл тілде де кездеседі Тати және Талыш, бірақ Гиллаки және Курманджи тілдерінде жоқ. až, az орнына, až. Сондай-ақ, "kanīžag" - "қызметші" "kanīzag" орнына, "društ" - "сауықты" "drust" орнына. Парсы дыбысының аудармасы , немесе қазіргі Солтүстік-Батыс Иран тілдерінде де өте кең таралған. ay, сіз hē орнына (бірлік)сіз. zamīg, жер, zamīn орнына. zamīg түрін балучи тілінде табуға болады. замин түрін парсы тілінде табуға болады. hō, that немесе the, (h)ān орнына. īft деген абстрактілі атаулы жұрнақ īh орнына īh , šādīft , қуаныш , орта парсы šādīh сияқты. Жоғарыдағы мәтінде жоқ басқа көрнекті айырмашылықтарға az, I, an орнына және kardan етістігінің қазіргі заманғы тамыры, орта парсы kun орнына kar жатады.