Кіріспе
Британдық протекторат (19631967) Аден мемлекеті (Wilayat ʿAdan) - Оңтүстік Арабия Федерациясындағы Аден қаласында құрылған мемлекет. 1963 жылы 18 қаңтарда құрылғаннан кейін сэр Чарльз Джонстон Аденнің соңғы губернаторы болып қызметінен кетті. Федерацияға деген үміттерге қарамастан, Адендегі көтеріліс күшейіп, британдықтардың 1967 жылдың қараша айының соңында Аденнен кетуімен аумақтағы британдықтардың болуын тездетті. Аден мемлекеті 1967 жылы 30 қарашада тәуелсіз Йемен Халықтық Демократиялық Республикасының, сондай-ақ Оңтүстік Йемен ретінде танымал болды.
The State of Aden (وِلْاَيَةْ عَدَنْ Wilāyat ʿAdan) was a state constituted in Aden within the Federation of South Arabia. Following its establishment on 18 January 1963, Sir Charles Johnston stepped down as the last Governor of Aden. In spite of the hopes placed in the Federation, the insurgency in Aden escalated and hastened the end of British presence in the territory with the British leaving Aden by the end of November 1967. The State of Aden became part of the independent People's Democratic Republic of Yemen, also known as South Yemen, on 30 November 1967.
Тарих
Аден колониясы кездескен көптеген проблемаларды шешу үшін, сондай-ақ Британ империясының ыдырауын қоса жүретін өзін-өзі анықтау процесін жалғастыру үшін Аден колониясы Шығыс және Батыс Аден протектораттарымен федерация құруы керек деп ұсынылды. Бұл схема бойынша арабтардың толық тәуелсіздікке деген талаптарын азайтуға жағдай жасалады деп үміттенді, сонымен бірге британдықтардың сыртқы істерді және Литтл-Адендегі BP өңдеу зауытын бақылауға мүмкіндік береді. Федерализмді алғаш рет колония мен протекторат министрлері ұсынды: ұсынылған бірігу экономика, нәсіл, дін және тіл тұрғысынан пайдалы болады деп дәлелдеді. Алайда бұл қадам араб ұлтшылдығы тұрғысынан логикаға қайшы еді, өйткені ол жақын арада сайлау алдында жасалды және Аден арабтарының, әсіресе көптеген кәсіподақтардың қалауына қарсы болды. Қосымша проблема саяси дамудағы үлкен айырмашылық болды, өйткені сол кезде Аден колониясы өзін-өзі басқару жолына түсіп қалды және кейбір диссиденттердің пікірінше, автократиялық және артта қалған сұлтандықтармен саяси бірігу дұрыс емес бағыттағы қадам болды. Федерацияда бұрынғы Аден колониясының жаңа кеңесте 24 орын болуы керек еді, ал бұрынғы Аден протекторатының он бір сұлтандарының әрқайсысында алты орын болуы керек еді. Федерация тұтастай алғанда Ұлыбританиядан қаржылай және әскери көмек алады.
Адендегі төтенше жағдай
Аденде колониялық кезеңде болған көптеген проблемалар федеративтік мемлекет ретінде жақсармады. Жаңа федерацияда Аден кәсіподақ конгресінің (ATUC) жаңа жиналыста үлкен ықпалы болды және оның федерацияны басқаруға қол жеткізуіне жол бермеу үшін 1962 жылы бұрынғы Аден колониясы Оңтүстік Арабия Федерациясына қосылды, сондықтан Аденнің британдықтар жиналысының мүшелері АТУК ықпалына қарсы тұра алды. Алайда, Аден мемлекеті федерацияға қосылғаннан кейін бір күн өткен соң, Йемен монархиясының Мұхаммед әл-Бадр билігі құлатылды және Гамал Әбдел Насердің қолдауымен Ұлттық азаттық майданы (ҰАЖ) және Сауд Арабиясы мен Ұлыбритания қолдауымен монархистік күштер арасында азаматтық соғыс басталды. Ішкі тәртіпсіздіктер жалғасып, күшейіп, 1963 жылдың 10 желтоқсанында Адендегі төтенше жағдайға әкелді, онда Аден штатында төтенше жағдай жарияланды.