Кіріспе
Калифорниядағы Юки тайпаларының геноциді. Мендосино соғысы – 1859 жылдың шілдесінен 1860 жылдың 18 қаңтарына дейін Калифорния штатының Мендосино округінде Юки тайпалары (негізінен Юки тайпалары) мен ақ қоныс аударушылар арасындағы қақтығыс. Бұл қақтығыс қоныс аударушылардың жерге басып кіруінен, жергілікті тұрғындарға жасалған құл сатудан және одан кейін жергілікті тұрғындардың кек алуынан туындады. Нәтижесінде жүздеген Юки қаза тапты. 1859 жылы Уолтер С. Джарбоу басқарған, жергілікті демеушілік алған рейнджерлер тобы, «Ил-Ривер рейнджерлері» деп аталды, қоныс аударушылардың аумағынан жергілікті тұрғындарды алып тастап, оларды Мендосино үнді резервациясының жанындағы Ном Калт фермасына көшіру үшін шабуыл жасады. 1860 жылы «Ил-Ривер рейнджерлері» таратылған кезде Джарбо мен оның адамдары 283 жауынгерді өлтірді, 292 адамды тұтқынға алды, көптеген әйелдер мен балаларды өлтірді, ал 23 шайқаста өздерінен тек 5 адам ғана қаза тапты. Рейнджерлердің қызметі үшін мемлекеттік төлем 11 143,43 долларды құрады. Алайда, ғалымдар аймаққа және әсіресе жергілікті тұрғындарға келтірілген зиянның, «Ил-Ривер рейнджерлерінен» тыс құрылған шабуыл жасаушы топтардың көптігін ескере отырып, хабарланғаннан да жоғары болғанын айтады. Басқа қоныс аударушылар да жергілікті тұрғындарға қарсы өздерінің шабуыл жасаушы топтарын құрып, Джарбоудың Роунд-Вэллиді жергілікті тұрғындардан тазартатын миссиясына қосылды. Тірі қалғандар Ном Калт фермасына көшірілді, онда олар сол кездегі резервация жүйесіне тән қиындықтарды бастан кешірді. Қақтығыстан кейін замандастары бұл оқиғаны соғыс емес, қырғын деп сипаттады, ал кейінгі тарихшылар оны геноцид деп атады.
The Mendocino War was a conflict between the Yuki (mainly Yuki tribes) and white settlers in Mendocino County, California between July 1859 and January 18, 1860. It was caused by settler intrusion and slave raids on native lands and subsequent native retaliation, resulting in the deaths of hundreds of Yuki. In 1859, a band of locally sponsored rangers led by Walter S. Jarboe, called the Eel River Rangers, raided the countryside in an effort to remove the natives from settler territory and move them onto the Nome Cult Farm, an area near the Mendocino Indian Reservation. By the time the Eel River Rangers were disbanded in 1860, Jarboe and his men had killed 283 warriors, captured 292, killed countless women and children, and only suffered 5 casualties themselves in just 23 engagements. The bill to the state for the rangers' services amounted to $11,143.43. Scholars, however, state that the damage to the area and natives in particular was even higher than reported, especially given the vast number of raiding parties formed outside of the Eel River Rangers. Other settlers formed their own raiding parties against the natives, joining Jarboe in his mission to rid Round Valley of its native population. Those that survived were moved to the Nome Cult Farm, where they experienced hardships typical of the reservation system of the day. After the conflict, contemporaries claimed that the conflict was more of a slaughter than a war, and later historians have labeled it a genocide.
Өмірбаян
Солтүстік Калифорниядағы Мендосино округінің солтүстік-шығысында орналасқан Дөңгелек аңғары әртүрлі үнді тайпаларының мекені болған. Осы жергілікті тайпалардың ішіндегі ең ірісі – Юки тайпасы, олардың аумағы шамамен 1100 шаршы мильді құраған. Юки тайпасы біртұтас саяси құрылымға ие болған жоқ; керісінше, олар бір-бірінен тәуелсіз, бірақ ортақ тіл мен мәдениетті бөлісетін бірнеше топтардан тұрды, әр қауымның өз басшысы болған. 1853 жылы Калифорния Томас Дж. Хенлидің (Үнді істері жөніндегі басқарушы) басшылығымен үнді резервациялар жүйесін құрды, ал 1854 жылы Дөңгелек аңғары ақтардың қоныстануына ұшырады. Осы аймақты алғаш көрген ақ адам Пирс Асбилл сол кезде шамамен 20 мың үнді болғанын айтқан. Қазіргі ғалымдар бұл санды сәл жоғары деп санайды, бірақ 1856 жылға қарай Дөңгелек аңғарында 12 мың үнді американдық тұрған. Көптеген отбасылар үнділердің жеріне қоныс аударса да, қоныс аударушылардың көп бөлігі аңшылар, қашқындар және көшпенділер болған. Көбінесе олар жерден күнкөріс көріп, аймақтың байлықтарын іздеп келген адамдар еді. Қоныс аударушылар үнділердің жеріне еніп кірген сайын, үнділердің тіршілік етуі қиындады. Ном Калт Фермасында тұрғандар ауыр өмірге толы қиындықтарды бастан өткерді. Олар, дерлік іс жүзінде, келісімшарт бойынша жұмыс істеген, егін өндіріп, оның пайдасын көре алмаған. Үнділерге қамқорлық жасалмады, олар зорлық-зомбылық, шабуыл, зорлау, кісі өлтіру, мүліктерінің ұрлануы, аурулар мен аштық сияқты қатыгездікке ұшырады. Үнді жеріне басып кірген ақтар үнді әйелдері мен балаларын ұрлап, оларды құлдыққа немесе сексуалдық зорлық-зомбылыққа ұшыратқан. Ном Калт Фермасындағы үнділер шаршап жұмыс істеді, тіпті жұмысы резервация стандарттарына сай келмесе, оларды өлтіруі мүмкін еді. Ақтар үнді жерін пайдалануын жалғастырды, көптеген отбасылар мыңдаған акр жерді қоршап алды. Олар Ном Калт Фермасының қоршауларын алып тастап, малдарына үнді жерінде жаюға рұқсат берді, оның кейбірі егінмен толы болған. Жемқорлыққа, алаяқтыққа және федералдық қаражатты дұрыс пайдаланбауға ұшыраған Калифорния резервациялар жүйесі аз көмек көрсетті. Көбірек қоныс аударушылар үнді жері мен ресурстарына қол сұққан сайын, резервацияларда және оның айналасындағы үнділердің тағамдық көздері құрғап қалды.
Жағдайдың күшейуі
Ол кезде мал шаруашылығы әдістері жетілмегендіктен (тоқал сымдар әлі ойлап табылмаған), қоныс аударушылар малын өз жерлерінде ұстауға қиындық тартысты. Көптегендер жануарларын белгілі бір аумақта ұстауға үйретуге тырысты, бірақ бұл әрқашан тиімді болмады. Мал жиі қашып кететін, ал жергілікті жер бейіндігі жағдайды одан да нашарлатты. Аймақ жаңа, бейтаныс және қауіпті жартастар мен жыртқыштарға толы болды. Соның салдарынан көптеген мал мен жылқылар жоғалып, табиғи себептерден өлді. Дегенмен, қоныс аударушылар жоғалған малдың барлығы үшін жергілікті халықты кінәлады, оларды "үндістердің шабуылының" құрбаны деп есептеді және жергілікті халыққа деген ашу-ызаны қоздыру үшін қоғамдық жиналыстар өткізді.
Мемлекеттік және федералды қатысу
Теншілістер күшейіп, жергілікті тұрғындар оларға жасалған қылмыстарға жауап ретінде кек ала бастағанда, қоныс аударушылар АҚШ армиясынан көмек сұрады. 1859 жылы майор Эдвард Джонсон басқарған 6-шы жаяу әскер полкі Раунд-Вэллиге шақырылды. Шындығында, Суп. Хенли судья Серранус С. Гастингспен (бұрынғы Айова Жоғарғы Сотының судьясы) бірігіп жұмыс істеді, ол оған жергілікті аумақтан жергілікті тұрғындарды шығарып тастау жоспарларын жасауға көмектесті. Олардың жоспарының бір бөлігі ретінде, олар шабуыл жасаушы топтарды ұйымдастырды және қалалық кеңес сияқты қоғамдық жиналыстар өткізді, онда қоныс аударушылар өз наразылықтарын білдірді, нәсілдік дискриминация мен жергілікті тұрғындарға деген жеккөрушілікті күшейте түсті. Судья Гастингс жылжымайтын мүлік және мал саудасымен де айналысты, және бір жағдайда жергілікті тұрғындар судья Гастингстің 2000 долларлық биесін ұрлап, судья Гастингстің шаруашылық басқарушысы Х. Л. Холлдан көрген жазаға кек қайтарды. Холл жергілікті тұрғындарға қатысты көптеген қатыгездік шабуылдар жасаған. Ол лейтенант Диллонға жергілікті тұрғындар ақтардың жабдықтарын ұрлап жатыр деп шағымданды. Диллон Холлға жағдайды өзі шешуге рұқсат беруді сұрады, бірақ Холл бұйрыққа көңіл бөлмей, өз еріктілерін шабуылға алып кетті. 1859 жылдың 23 наурызына дейін Холл мен оның еріктілері шамамен 240 жергілікті тұрғынды өлтірді. Шындығында, кейін Холл өзінің меншігінде малын қорғау үшін сарбаздар сұрағанда, сарбаздар оған көмектесуден бас тартты, себебі оларға тек жергілікті тұрғындардың шабуылынан қорғануға бұйрық берілген, және олар болып жатқан оқиғаны жергілікті тұрғындардың шабуылы деп санамады. Жергілікті тұрғындар таңдауға келіп қалды: тамақпен қамтамасыз етілмейтін резервацияларда аштықтан өлу немесе Мендосино округінің таулы аймақтарына қашып, жергілікті қоныс аударушылардың құрбаны болу.
Уолтер С. Джарбо мен Мендосино соғысы
Дау-дамай қайнау нүктесіне жеткенде, судья Гастингс Холлды жұмыстан босатып, қалған туындыларды Мендосино резервациясына көшіру туралы шешім қабылдады, көбінесе өзінің мүлкін сақтау үшін, туындыларды қорғау үшін емес. 1859 жылдың маусым айында "Номе культ аңғарының азаматтары" – 39 қоныс аударушыдан тұратын топ, Калифорния губернаторы Джон Б. Уэллерге туындылардың шабуылдарынан қоныс аударушыларды қорғау үшін көмек сұрады. Бұл өтінішті Генли мен судья Гастингс қолдап, итермеледі. Бұл Round Valley-дің ақ қоныс аударушылары ақтардың мүлкін қорғауға тырысқан еріктілерге мемлекеттік қаржы сұрап, губернаторға жіберген оннан астам хат пен өтініштің бірі болды. Өтініштерде қоныс аударушылар "жою соғысы" арқылы туындыларды Мендосинодан шығару ниеттерін білдірді. Уэллер кеңес алу үшін армияға жүгінді, қоныс аударушылардың айыптауларының рас емеуіне қатысты, өйткені өтініштерде 40 000 доллардан астам мүлік зақымдалғаны және 70-тен астам ақ адам туындылар тарапынан өлтірілгені туралы мәлімделген. Сондай-ақ, өтініште бұл топтың капитаны болып Мендосино округының тұрғыны Уолтер С. Джарбо тағайындалсын деп сұралды. 1858 жылы Джарбо Мендосино резервациясына шабуыл жасап, 60-тан астам туындыны өлтірген. 1859 жылдың шілдесінен 1860 жылдың қаңтарына дейін Джарбо мен оның адамдары туындылардың жерлерін қиратты және көптеген туындыларды өлтірді. Туындыларды ұрлық және зорлық-зомбылық жасады деп айыптап, Джарбо мен оның адамдары "этникалық тазалау геноцидіне" кірісті. Өз әрекеттерін ақтауға тырысқан Джарбо мен оның адамдары туындылардың ұрлық жасағанына дәлелдеу үшін тоналған ауылдардың өліктерін пайдаланды. Бұл – "алдымен атып, содан кейін сұрақ қою" тәсілі болды, ол Джарбо мен оның адамдарына "судья, қазылар алқасы және атқарушы" билігін берді. Шілдеден тамыздың ортасына дейін Джарбо мен оның адамдары 50 еркек, әйел және баланы өлтірді, бұл майор Джонсонды губернатор Уэллерге хат жазуға итермеледі. Губернатор Джарбоға бірнеше рет хат жазып, шабуылдарды санкциялады, бірақ Джарбодан әйелдер мен балаларды және кез келген кінәсіз туындыларды жазық қалдыруды сұрады. Джарбо бұл хаттарды көбінесе назарсыз қалдырды. Қазан айына дейін Джарбо мен оның адамдары елді шабуылдап, туындыларды өлтіріп, тұтқынға алды. Олар тұтқынға алған туындыларды Мендосино резервациясына және Номе культ фермасына жіберді. Туындылар үлкен қиындықтарға тап болды. Оларға қарсы аштық, тең емес қару-жарақ, қайта-қайта және күтпеген шабуылдар, резервациялардағы осал жағдайы және өздерінің атынан сөйлей алмауы жұмыс істеді. Джарбоның күштері кейбір ақ қоныс аударушыларды да ашуландырды, егер олар оларға азық-түлік немесе қажетті жабдықтарды беруден бас тартса, олардың малын сойып тастады. Бұл арада Джарбо мен оның адамдары туындыларды Round Valley-ден толықтай жою мақсатымен қыста шабуылдарын және өлтірулерін жалғастырды. Кейбір қоныс аударушылар да осы мақсатта көмектесуге шешім қабылдады, фермерлер өздерінің шабуылдарын және рейдтік топтарын бастады. Бір 22 күндік кезеңде 40 фермер 150-ге жуық туындыны өлтірді. Халық бұл шешімге тез қарсы шығып, губернатор Уэллерден Іл өзенінің рейнджерлерін қайтадан қызметке орнатуды өтінді, бірақ наразылық сәтсіз аяқталды.
Кейінгі оқиғалар мен жұртшылықтың қабылдауы
1860 жылдың 18 ақпанында Джарбо өзінің есебін қорытындылап, 23 шайқаста өзі мен оның адамдары 283 жауынгерді өлтіргенін, 292 тұтқынға алғанын, ал өздері тек бесеуі ғана зардап шеккенін мәлімдеді. Олардың бес айлық қызметі үшін штатка келген есеп 11 143,43 долларға жетті. Дегенмен, ғалымдар қазіргі таңда туған жердің қаза тапқандарының саны мен штатқа келген шығынның едәуір азайтылғанын айтады. Тарихшы Франк Баумгарднер Джарбоның қолынан өлгендердің саны әлдеқайда 400-ден асып түсетінін мәлімдейді. Жаңа Калифорния губернаторы Джон Г. Дауни енді Джарбо мен қоныс аударушылардың шабуылдарынан туған зор қарыздарды мұра етті, оларды штат төлей алмайтын еді. Көптеген қоныс аударушылар туған жердің мал ұрлау арқылы дауды бастағанын айтса, басқалары туған жерге адасып, табиғи себептерден өлген мал мен жылқыны жеуге рұқсат берілгенін куәландырды. Қалғандары Мендосино қорығына және Ном культ шаруашылығына жіберілді.