Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Поэтикалық англо-нормандық өмірбаян
Poetic Anglo Norman biography
«Гиллем ле Маршаль тарихы» (Histoire de Guillaume le Maréchal) – ағылшын дворяны Уильям Маршалдың (1219 жылы қайтыс болған) дерлік бір замандас жазған англо-нормандық өмірбаяндығы. Жанрлық тұрғыдан алғанда, бұл кезең үшін өте сирек кездесетін туынды, себебі ол Уильямның бесіктен қабірге дейінгі өмірін баяндайтын нағыз өмірбаянның барлық белгілерін сақтайды, сонымен қатар ол дін қызметкері емес, қарапайым адамның өмірін зерттейді. Бұл Турен аймағының француз диалектінде жазылған 19 214 сегіз буынды қарапайым өлең жолдарынан тұратын маңызды еңбек. Оның құрамында ортағасырлық мектептердің ықпалы шамалы. Осы кезеңнен сақталған латынша өмірбаянның саны көп емес, олардың басым бөлігі дін қызметкерлеріне арналған. Дегенмен, оның авторы латын білімінен толыққанды бөлініп кеткен жоқ.
The Histoire de Guillaume le Maréchal ('History of William the Marshal') is a near contemporary Anglo Norman biography of the English nobleman, William Marshal (died 1219). In terms of genre it is therefore something of a rarity for its period, as it fits all the characteristics of a true biography, being William's story from cradle to grave, and moreover it examines the life of a lay person. It is a substantial work composed in 19,214 octosyllabic lines of plain verse in the French dialect of the Touraine. It shows little trace in its composition of any influence of the medieval schools. A modest number of Latin vitae or biographies survive from the period, almost all of them of clergymen. Its author was not entirely divorced from Latin scholarship, however.
Авторлығы
Оның авторы еңбектің соңғы колофонында өзін "осы кітапты жазған" Джон (Жоханс) деп атайды (19195-6 жолдар). Бұл Джонды, колофонда композицияға қатысқандығы айтылған, басқа Джонмен сәйкестендіруге әрекеттер жасалды: ол – Эрлилік Джон (1229 жылы қайтыс болды), маршалдың жас кезінде қарауында болған, кейіннен оның үй шаруашылығының рыцарі және туы. Оның автор болған Джонмен бір екендігі туралы алғашқы ұсынысты мәтінді жариялаған және алғашқы редакторы Пол Мейер (1840–1917 жж.) жасады. Оның ұсынысын бірнеше тарихшылар факт ретінде қабылдады. Маршалдың жақсы биографтарының бірі Сидни Пейнтер (1902–1960) Эрлиді марқұм лордының «өмірбаяны» деп атады. Бұл идентификация 1998 жылға дейін қолдау тапты. Алайда, 2002–2007 жылдар аралығында профессор Тони Холден (1925–2009) басқарыған команданың қазіргі заманғы талдамалық басылымы жарықтанғаннан кейін бұл тұжырым қолдауын жойды. Олар «Тарихтың» ағылшынның батыс аймағынан шыққан Эрлилік Джонның сөйлейтін ағылшын-норман диалектісінде емес, Луара аймағының француз диалектісінде жазылғандығын анықтады. Оқиғаларды баяндау кезінде автор ағылшын саяси өмірі туралы Эрлилік Джон білмейтін білімсіздік танытты. Автор сондай-ақ, өзінің негізгі материалдарының көп бөлігін маршалдың достарынан алған жазбаша естеліктерге сүйенгенін айтады, олар өздері куә болған оқиғалар туралы мәлімет берген, бұл Эрлилік Джонға қажет болмас еді. Ол ашқан мәліметтерге сүйенсек, автор Джон, Луара өзені бойындағы бұрынғы Анжу жерлерінен маршалдың достары мен туыстары тапсырыс берген, Анжу және Нормандия қалалары мен қамалдарын жақсы білетін жас ақын болған болуы мүмкін.
Its author names himself in a closing colophon to the work as John (Johans) 'who wrote this book' (lines 19195 6). Attempts have been made to identify this John with the other John mentioned in the colophon as having a hand in the composition: this was John of Earley (died 1229), one of the old Marshal's wards as a youth, and later his household knight and banneret. That he was one and the same as the John who was the author was a throw away suggestion of the discoverer and first editor of the text, Paul Meyer (1840–1917). His suggestion was adopted by several historians as fact. One of Marshal's better modern biographers, Sidney Painter (1902–1960), referred to Earley as his late lord's 'biographer'. It was an identification still being championed in 1998. This has not been sustainable since the publication between 2002 and 2007 of the modern analytical edition by a team headed by Professor Tony Holden (1925–2009). It found the History was composed in a French dialect of the Loire Valley, not the Anglo Norman dialect that John of Earley, who came from the English West Country, would have spoken. In his treatment of events the author showed an ignorance of English political life John of Earley would not have exhibited. The author tells us further that he relied for much of his basic material on written memoirs sent him by the Marshal's friends concerning what they witnessed which again John of Earley would not have required. The conclusion from the details he revealed is that John the author was probably a young poet commissioned by the Marshal's friends and relatives from the former Angevin lands along the river Loire, well acquainted with the cities and castles of Anjou and Normandy.
Қолжазба
Бұл шығарманың бір ғана қолжазбасы бар, оны жас Пол Мейер 1861 жылы Савиль жинағының қолжазбаларын сату кезінде Sotheby’s аукционының залын қарап жүргенде тапқан. Бұл жинақты 16 ғасырдың соңында сот судьясы және антиквар сэр Джон Савиль жинаған болатын. Сол кездегі кітап сүйер қауым өкілі сэр Томас Филлипс оны сатып алған, ал 1880 жылы Майер Филлипс мүлкінің қалдықтарынан оны тауып, зерттеп, оның мәнін анықтағанға дейін ол қайтадан көзге түспеген. 1958 жылы оны Нью-Йорктегі Пирпонт Морган кітапханасы сатып алды, қазірге дейін ол М. 888 нөмірімен сақталған. Кітап 13 ғасырдың ортасында жазылған 127 парақтан тұрады. Бұл автордың түпнұсқа қолжазбасы емес, ағылшын көшірмешісі жасаған бір данасы, ол түпнұсқа тілін өзінің ағылшын-норман диалектіне бейімдеген. Орта ғасырлардағы кітапхана каталогтарынан тағы үш дананың болғандығы белгілі.
There is a single manuscript of the work, which the young Paul Meyer noticed in 1861 browsing the sale room of Sotheby's during the disposal of the manuscripts of Saville collection, compiled by the justice and antiquary Sir John Savile in the late 16th century. It was swept up by the bibliophile Sir Thomas Phillipps at the time and did not resurface till Meyer tracked it down amongst the remnants of Phillipps estate in 1880 and was able to study and identify it for what it was. In 1958 it was acquired by the Pierpont Morgan Library in New York, where it remains as manuscript M. 888. It is a book of 127 folios in a mid 13th century hand. It is not the author's original manuscript but a copy of one of his drafts by an English copyist who modified the original language towards his own Anglo Norman dialect. Three other copies are once know to have existed from medieval library catalogues.
Күндері мен дереккөздері
Пауль Мейер өзінің "Тарих" басылымында автордың өзінің қамқоршысы Уильям Маршалл Жас үшін 1224 жылы, жас граф Ирландия судьясы қызметіне тағайындалғаннан кейін, 1226 жылдың жазына дейін жұмыс істегенін есептеп шығарды. Дэвид Краучтың автордың еңбегіндегі дереккөздерді талдауы, ақынның жақсы зерттеуші болғанын көрсетті. Ол Маршалдың өмірінің алғашқы кезеңі үшін Маршал отбасының мұрағатынан тапқан көптеген материалдарды пайдаланды, олардың көпшілігі оның турнирлік мансабымен байланысты болды: құрлыс төлемдерінің тізімдері, 1176 және 1182 жылдар аралығындағы оның қожайыны Жас Генрихтің ерліктері туралы француз тіліндегі тарих және 1179 жылы Лагни-сюр-Марнда өткен француз патшалық турнирінің үлкен тізімі. Кейінгі кезеңде ол Маршалдың мемлекеттік хат алмасуына қол жеткізіп, 1180 жылдардан бастап қарттың достары мен әріптестерінен жазбаша естеліктерді сұрады. Автор өзінің шығармасының көп бөлігін Маршалдың ұлдары мен оның серкесі және өсиет орындаушысы Джон Эрлиден алған отбасылық әңгімелерге негіздеді. Бірде ол Маршалдың бала кезі туралы Глостер аббаттығында сақталған латын тіліндегі жылнаманы қолданғанын дәлелдеуге болады.
Paul Meyer in his edition of the History calculated that the author commenced his work for his patron William Marshal the Younger in 1224, when the young earl left to take up his appointment as justiciar of Ireland and worked on it till the summer of 1226. David Crouch's analysis of the author's sources revealed by his work finds that the poet was an assiduous researcher. He deployed a range of items he found in the Marshal family archive for the early period of the Marshal's life, many of them generated by his tournament career: lists of ransoms, a French language history of the exploits of his master Young King Henry between 1176 and 1182, and a great roll of the French royal tournament of Lagny sur Marne in 1179. For the later period he had access to Marshal's state correspondence and solicited written memoirs from the old man's friends and colleagues for the period from the 1180s onward. The author counted for much of the colour of his work on family anecdotes passed on to him by Marshal's sons and his knight and executor, John of Earley. On one occasion he can be proved to have used for the Marshal's childhood a Latin chronicle then kept at Gloucester Abbey.
Қабылдау
Мейердің басылымынан бері «Тарих» 12- және 13-ғасырлардағы аристократияның өмірін түсінуде маңыздылыққа ие болды. Ол оның батыры туралы онға жуық заманауи өмірбаяны үшін материал қамтамасыз етті. Жорж Дуби осы еңбекті «ұлы құнды: нағыз ерлік туралы естелік, осы куәлік болмағанда біз оның жайлы дерлік ештеңе білмеуіміз мүмкін» деп бағалады. Джон В. Болдуин «12-ғасырдағы рыцарлық туралы қазіргі түсініктің көп бөлігі – Вильгельм Маршалдың өмірінің кеңейтілген нұсқасы» деп түсіндірді. Әр дәуір өзінің Маршалын табады. Сидней Пейнтер мен Жорж Дуби оны үлгілі рыцарь ретінде қарастырды, автордың Маршалдың өз феодалдарына деген адалдығын, тіпті Англияның Иоанн сияқты лайықсыз феодалға да, үнемі баса көрсетуін ескерді. 1980-жылдары 19-ғасырғы рыцарлық туралы көзқарастардан алшақтағанда, қайта қарастыру жүргізілді. Дэвид Крауч 1990 жылы басқа, зиялы және тәжірибелі Маршалды ұсынды, ол әскери дағдыларын пайдаланатын және Еуропаның патшалық және князьдік сарайларының қауіпті суларында шеберлікпен бағытталған сарайшы. Ол сондай-ақ автордың 1220 жылдардағы патшалық сарайдағы беделіне таралған айыптаулардан кейінгі графты қорғауға тырысқанын атап өтті.
Since Meyer's edition the History has assumed increasing importance in the understanding of the life of the aristocracy of the 12th and early 13th centuries. It has provided the material for nearly a dozen modern biographies of its hero. Georges Duby praised the work as 'infinitely precious: the memory of chivalry in an almost pure state, about which, without this evidence, we should know virtually nothing'. John W. Baldwin has commented that 'much of the modern understanding of twelfth century chivalry is simply the life of William the Marshal writ large'. Each period finds its own Marshal. Sidney Painter and Georges Duby treated him as the definitive chivalric male, picking up the author's constant emphasis on the Marshal's loyalty to his lords, even as unworthy a lord as John of England. With the 1980s and a move away from 19th century ideas of what chivalry may have been came a reassessment. David Crouch presented in 1990 a different, more intelligent and accomplished Marshal, a skilful courtier trading on his military talents and masterfully charting a course through the dangerous waters of European royal and princely courts. He also pointed out the author's concern to construct a defence of the late earl from the accusations being brought against his reputation at the royal court of the 1220s.
Басылымдар
Пол Мейер (1840–1917), редактор, «Гильом ле Маршальдың тарихы», Стригуил және Пемброк графы, Англияның регенті, Париж, Франция тарихы қоғамы, 1891–1901, түпнұсқа көздердің қазіргі француз тіліне ішінара аудармасымен. Осы жерде де қолжетімді. А. Дж. Холден, Д. Крауч, редакторлар; С. Грегори, аудармашы, «Уильям Маршалдың тарихы». 3 томдық. Лондон: Англо-норман мәтін қоғамы, Арнайы серия, 4–6 (2002–2007).
Paul Meyer (1840–1917), ed., Histoire de Guillaume le Maréchal, comte de Striguil et de Pembroke, régent d'Angleterre, Paris, Société de l'histoire de France, 1891–1901, with a partial translation of the original sources into modern French. Also available here. A. J. Holden, D. Crouch, edd. ; S. Gregory, trans., History of William Marshal. 3 vols London: Anglo Norman Text Society, Occasional Series, 4 6 (2002–2007).