Үш Санчо соғысы

Кіріспе

Үш Санчо соғысы (исп. Guerra de los Tres Sanchos) – 1065–1067 жылдары үш испан корольдігі арасындағы қысқа мерзімді әскери қақтығыс. Корольдіктердің барлығын туысқан Хименес әулетінен шыққан патшалар басқарды: Кастилияның Санчо II, Наварраның Санчо IV және Арагонның Санчо Рамирес, барлығы Ұлы Санчоның немерелері. Соғыс туралы негізгі дереккөз – XIII ғасырдағы Primera crónica general. Осы қысқа соғыстың туындауына себеп 1035 жылы Ұлы Санчоның корольдігін бөлісуден қалған шиеленіс болды. Бұл бөліс Наварраға Кастилия және Арагонның "ұсақ корольдіктеріне" (regula) басымдық берді, бірақ 1065 жылы Наварра Кастилияның вассалына айналды (қазір Леон корольдігімен біріктірілген). 1065 жылы Кастилия монархы Ұлы Фердинанд қайтыс болды, ал оның корольдігі ұлдары арасында бөлісті, ең үлкені Санчо Кастилияны алды. Санчо Кастилия Буреба және Альта-Риоха аймақтарына қызығушылық танытты. Фердинанд оларды Халифаттан қайтарып алған, бірақ кейін Санчо IV-тің әкесі, Наварраның ағасы Гарсия Санчес III-ке берді. Шекаралық шабуылдардың алғашқы кезеңдерінен кейін Наварраның Санчо IV Арагонның Санчо Рамиресінен одақ сұрады. Соғыстың көп бөлігі Бургос және Ла-Риоха аймақтарында өтті. Бұл соғыс Кастилияның Реконкистаға қатысу мүмкіндігіне де қатысты, бірақ Фердинандтың корольдігін 1065 жылы бөлу осы мүмкіндікті шектеді. Санчо Кастилия Сарагосаның мұсылман тайфасына ықпалын кеңейтуге тырысты, олар оған парья төледі. XII ғасырдың Crónica Najerense еңбегінде айтылғандай, оның альфересі Родриго Диас де Вивар оның Наварралық әріптесі Химено Гарсесті жеңіп, "саланың шебері" (campi doctor) деген лақап алды, кейін испан әдебиетінде Эль-Кампеадор деп танылды. 1067 жылдың тамыз және қыркүйек айларында Санчо Рамирес Кастилияға қарсы қарсы шабуыл ұйымдастырды. Жеңіске кімнің жеткені туралы дәстүрлі пікірлер екіге бөлінген: Сан-Хуан де ла Пеньяның жылнамасы Виана шайқасында Наварра және Арагондықтардың жеңіске жеткенін көрсетеді, ал Primera crónica жеңісті Кастилияның Санчосына жатқызады. Рамон Менендес Пидал және Бернард Ф. Рейли соңғы пікірді қабылдайды, Рейли 1167 жылдың желтоқсанында Флайн Ориолез доминатор Тетелидің Оня монастырына жасаған сыйлығын келтіреді. Наварра шекарасынан келген кастильдік магнаттың Санчо Ока епархиясының (Кастилиядағы жалғыз епископтық) құзыретін ресми түрде айқындаған актіге қатысуы Санчоның күшті жағдайда болғанын көрсетеді. Наварралық дереккөз – Сан-Хуан де ла Пеньяның жылнамасы Кастилияның Санчосының Виана қоршауын көтеруге және тек аттың жалатынына киінген күйінде қашуға мәжбүр болғанын, содан кейін ол Хуэсканың Абд ар-Рахманды Арагонмен соғысуға көндіргенін және Санчо Рамирес ақырында онымен келісімге келгенін жазды. Кастилия Алаваны, Монтес-де-Ока мен Панкорвоны, сондай-ақ Буреба мен Альта-Риоханы қайта алды, бірақ 1067 жылы Фердинандтың жесірі Леондық Санчаның қайтысы Фердинандтың ұлдары арасындағы соғысқа жол ашты, соның салдарынан жанжал шешілмей қалды. Соғыстың басты мәселесі – шекаралық аумақтарға иелік ету мәселесі 1076 жылы шешілді, қашан Наварраның Санчо IV өз ағасының қолынан қаза тапты, ал оның корольдігі Арагонның Санчо Рамиресіне (Наварраның Санчо V атанған королі) және Леон мен Кастилияның Альфонсо VI-ға бөлінді, олар даулы жерлерді алды.

The War of the Three Sanchos (lang es) was a brief military conflict between three Spanish kingdoms in 1065–1067. The kingdoms were all ruled by Jiménez kings who were first cousins: Sancho II of Castile, Sancho IV of Navarre, and Sancho Ramírez of Aragon, all grandsons of Sancho the Great. The primary source for the war is the thirteenth century Primera crónica general. The brief war was ignited in part by the strife left over from the division of the kingdom of Sancho the Great in 1035. That division had left Navarre with a supremacy over the "petty kingdoms" (regula) of Castile and Aragon, but by 1065 Navarre was a vassal of Castile (now joined with the Kingdom of León). In 1065 Ferdinand the Great, the Castilian monarch died and his kingdom was divided between his sons, with the eldest, Sancho, taking Castile. Sancho of Castile was covetous of the lands of Bureba and Alta Rioja. Ferdinand had helped reconquer them from the Caliphate, but then had ceded them to his elder brother García Sánchez III of Navarre, the father of Sancho IV. After an initial series of frontier raids, Sancho IV of Navarre asked for an alliance from Sancho Ramírez of Aragon. Most of the war took place in the region of Burgos and La Rioja. The war was also fought over Castile's ability to take part in the Reconquista, a capacity which had been diminished by the division of Ferdinand's kingdom in 1065. Sancho of Castile did try to extend his influence over the Muslim taifa of Zaragoza, which owed him parias. According to the twelfth century Crónica Najerense, a battle was fought during which campaign his alférez, Rodrigo Díaz de Vivar, defeated his Navarrese counterpart, Jimeno Garcés, and gained the nickname campi doctor or "master of the field [of battle]", later to become famous in Spanish literature as el Campeador. Between August and September 1067 Sancho Ramírez led a counterattack against Castile. Tradition is divided over who had the victory, the Chronicle of San Juan de la Peña attributes a rout to the Navarrese and Aragonese at Viana, while the Primera crónica attributes victory to Sancho of Castile. Ramón Menéndez Pidal and Bernard F. Reilly accept the latter tradition, Reilly citing a donation of December 1167 to the monastery of Oña by a Flaino Oriolez dominator Tetelie, a landholder in the Trespaderna district of the upper Ebro Valley. The participation of a Castilian magnate from the Navarrese border in an act by which Sancho formally defined the jurisdiction of the Diocese of Oca (the only bishopric in Castile) strongly suggests that Sancho was in a strong position. The chronicler of San Juan de la Peña, a Navarrese source, wrote that Sancho of Castile was forced to raise the siege of Viana and flee on a horse bedecked only in its halter; that he subsequently convinced Abd ar Rahman of Huesca to go to war with Aragon; and that Sancho Ramírez eventually made peace with him anyway. Castile retook Álava, the Montes de Oca, and Pancorvo, as well as Bureba and Alta Rioja, but the conflict ended in a stalemate 1067 when the death of Sancha of León, Ferdinand's widow, opened the way to war between Ferdinand's sons. The central issue in the conflict, the possession of the border territories, was resolved in 1076 when Sancho IV of Navarre was assassinated by his own brother and his kingdom partitioned between Sancho Ramírez of Aragon, who became king of Navarre as Sancho V, and Alfonso VI of León and Castile, who received the disputed lands.