Кіріспе
Гармоника түрі
The chromatic harmonica is a type of harmonica that uses a button activated sliding bar to redirect air from the hole in the mouthpiece to the selected reed plate desired. When the button is not pressed, an altered diatonic major scale of the key of the harmonica is available, while depressing the button accesses the same scale a semitone higher in each hole. Thus, the instrument is capable of playing the 12 notes of the Western chromatic scale. The chromatic harmonica can thus be contrasted with a standard harmonica, which can play only the notes in a given musical key. Famously accomplished chromatic harmonica players include classical players Larry Adler, Tommy Reilly, Antonio Serrano, Sigmund Groven, and Willi Burger, jazz players Toots Thielemans, Mathias Heise, Gregoire Maret, Yvonnick Prene, Hendrik Meurkens, and William Galison, and popular musicians Norton Buffalo and Stevie Wonder. Chromatic harmonicas are usually 12, 14 or 16 holes long. The 12 hole chromatic is available in 12 keys, but because the entire chromatic scale is available by definition, most professionals stick with the key of C—which is perhaps easier to remember, since slide in will automatically be the sharps of the associated note. Chromatic harmonicas are traditionally tuned to solo tuning, which has a similar layout to the diatonic's Richter tuning except that it eliminates the G on the draw and doubles the Cs that are not on the ends of the instrument. In the standard 12 hole chromatic in C the lowest note is middle C, while 16 hole variants start one octave lower. For the 16 hole variant, the layout is usually as follows. Note that the "D" in the last key in draw note is common, though by no means present in all chromatic harmonicas. {| class="wikitable" style="text align:center"
! blow
| C || E || G || C || C || E || G || C || C || E || G || C || C || E || G || C
! rowspan=2 | key out
|
! draw
| D || F || A || B || D || F || A || B || D || F || A || B || D || F || A || B
|
! ! style="width:20px" | 11′ ! ! style="width:20px" | 22′ ! ! style="width:20px" | 33′ ! ! style="width:20px" | 44′ ! ! style="width:20px" | 51 ! ! style="width:20px" | 62 ! ! style="width:20px" | 73 ! ! style="width:20px" | 84 ! ! style="width:20px" | 95 ! ! style="width:20px" | 106 ! ! style="width:20px" | 117 ! ! style="width:20px" | 128 ! ! style="width:20px" | 139 ! ! style="width:20px" | 1410 ! ! style="width:20px" | 1511 ! ! style="width:20px" | 1612
! |
! blow
| C || F || G || C || C || F || G || C || C || F || G || C || C || F || G || C
! rowspan=2 | key in
|
! draw
| D || F || A || C || D || F || A || C || D || F || A || C || D || F || A || D
|}
Хроматикалық гармоника – ауаны ауыз тесігіндегі тесіктен қажетті қамыс тақтасына бағыттау үшін түймемен іске қосылатын жылғауы штанганы пайдаланатын гармоника түрі. Түйме басылмағанда, гармониканың кілтіндегі диатоникалық мажор шкаласының өзгелген түрі қолжетімді, ал түймені басқанда әр тесікте жарты тон жоғары сол шкалаға қол жеткізеді. Осылайша, аспап батыс хроматикалық шкаласының 12 нотасын ойната алады. Хроматикалық гармониканы тек белгілі бір музыкалық кілттегі ноталарды ғана ойната алатын стандартты гармоникамен салыстыруға болады. Хроматикалық гармониканы шебер ойнаушылардың арасында классикалық музыканттар Ларри Адлер, Томми Райли, Антонио Серрано, Зигмунд Гровен және Вилли Бургер, джаз музыканттары Тутс Тилеманс, Матиас Хайзе, Грегуар Маре, Ивонник Прене, Хендрик Мюркенс және Уильям Галисон, сондай-ақ танымал музыканттар Нортон Буффало және Стиви Уандер бар. Хроматикалық гармоникалар әдетте 12, 14 немесе 16 тесікке ие болады. 12 тесікті хроматикалық гармоника 12 кілтте қолжетімді, бірақ бүкіл хроматикалық шкала анықтама бойынша қолжетімді болғандықтан, көптеген кәсіпқойлар C кілтін таңдайды, оны есте сақтау оңай, себебі жылғауы автоматты түрде байланысты нотаның диезін шығарады. Хроматикалық гармоникалар дәстүрлі түрде солистік реттеуге келтіріледі, ол диатоникалық Рихтер реттеуіне ұқсас орналасуға ие, бірақ ол G нотасын жояды және аспаптың шеттерінде жоқ C ноталарын екі есе көбейтеді. Стандартты 12 тесікті C кілтіндегі хроматикалық гармониканың ең төменгі нотасы ортаңғы C, ал 16 тесікті нұсқалары бір октава төменнен басталады. 16 тесікті нұсқада орналасу әдетте келесідей болады. Соңғы дыбыстағы "D" нотасы жиі кездеседі, бірақ ол барлық хроматикалық гармоникаларда кездеспейді.
The chromatic harmonica is a type of harmonica that uses a button activated sliding bar to redirect air from the hole in the mouthpiece to the selected reed plate desired. When the button is not pressed, an altered diatonic major scale of the key of the harmonica is available, while depressing the button accesses the same scale a semitone higher in each hole. Thus, the instrument is capable of playing the 12 notes of the Western chromatic scale. The chromatic harmonica can thus be contrasted with a standard harmonica, which can play only the notes in a given musical key. Famously accomplished chromatic harmonica players include classical players Larry Adler, Tommy Reilly, Antonio Serrano, Sigmund Groven, and Willi Burger, jazz players Toots Thielemans, Mathias Heise, Gregoire Maret, Yvonnick Prene, Hendrik Meurkens, and William Galison, and popular musicians Norton Buffalo and Stevie Wonder. Chromatic harmonicas are usually 12, 14 or 16 holes long. The 12 hole chromatic is available in 12 keys, but because the entire chromatic scale is available by definition, most professionals stick with the key of C—which is perhaps easier to remember, since slide in will automatically be the sharps of the associated note. Chromatic harmonicas are traditionally tuned to solo tuning, which has a similar layout to the diatonic's Richter tuning except that it eliminates the G on the draw and doubles the Cs that are not on the ends of the instrument. In the standard 12 hole chromatic in C the lowest note is middle C, while 16 hole variants start one octave lower. For the 16 hole variant, the layout is usually as follows. Note that the "D" in the last key in draw note is common, though by no means present in all chromatic harmonicas. {| class="wikitable" style="text align:center"
! blow
| C || E || G || C || C || E || G || C || C || E || G || C || C || E || G || C
! rowspan=2 | key out
|
! draw
| D || F || A || B || D || F || A || B || D || F || A || B || D || F || A || B
|
! ! style="width:20px" | 11′ ! ! style="width:20px" | 22′ ! ! style="width:20px" | 33′ ! ! style="width:20px" | 44′ ! ! style="width:20px" | 51 ! ! style="width:20px" | 62 ! ! style="width:20px" | 73 ! ! style="width:20px" | 84 ! ! style="width:20px" | 95 ! ! style="width:20px" | 106 ! ! style="width:20px" | 117 ! ! style="width:20px" | 128 ! ! style="width:20px" | 139 ! ! style="width:20px" | 1410 ! ! style="width:20px" | 1511 ! ! style="width:20px" | 1612
! |
! blow
| C || F || G || C || C || F || G || C || C || F || G || C || C || F || G || C
! rowspan=2 | key in
|
! draw
| D || F || A || C || D || F || A || C || D || F || A || C || D || F || A || D
|}
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! үрлеу
| C || E || G || C || C || E || G || C || C || E || G || C || C || E || G || C
! rowspan=2 | кілт шығу
|
! сору
| D || F || A || B || D || F || A || B || D || F || A || B || D || F || A || B
|
! ! style="width:20px" | 11′ ! ! style="width:20px" | 22′ ! ! style="width:20px" | 33′ ! ! style="width:20px" | 44′ ! ! style="width:20px" | 51 ! ! style="width:20px" | 62 ! ! style="width:20px" | 73 ! ! style="width:20px" | 84 ! ! style="width:20px" | 95 ! ! style="width:20px" | 106 ! ! style="width:20px" | 117 ! ! style="width:20px" | 128 ! ! style="width:20px" | 139 ! ! style="width:20px" | 1410 ! ! style="width:20px" | 1511 ! ! style="width:20px" | 1612
! |
! үрлеу
| C || F || G || C || C || F || G || C || C || F || G || C || C || F || G || C
! rowspan=2 | кілт кіру
|
! сору
| D || F || A || C || D || F || A || C || D || F || A || C || D || F || A || D
|}
The chromatic harmonica is a type of harmonica that uses a button activated sliding bar to redirect air from the hole in the mouthpiece to the selected reed plate desired. When the button is not pressed, an altered diatonic major scale of the key of the harmonica is available, while depressing the button accesses the same scale a semitone higher in each hole. Thus, the instrument is capable of playing the 12 notes of the Western chromatic scale. The chromatic harmonica can thus be contrasted with a standard harmonica, which can play only the notes in a given musical key. Famously accomplished chromatic harmonica players include classical players Larry Adler, Tommy Reilly, Antonio Serrano, Sigmund Groven, and Willi Burger, jazz players Toots Thielemans, Mathias Heise, Gregoire Maret, Yvonnick Prene, Hendrik Meurkens, and William Galison, and popular musicians Norton Buffalo and Stevie Wonder. Chromatic harmonicas are usually 12, 14 or 16 holes long. The 12 hole chromatic is available in 12 keys, but because the entire chromatic scale is available by definition, most professionals stick with the key of C—which is perhaps easier to remember, since slide in will automatically be the sharps of the associated note. Chromatic harmonicas are traditionally tuned to solo tuning, which has a similar layout to the diatonic's Richter tuning except that it eliminates the G on the draw and doubles the Cs that are not on the ends of the instrument. In the standard 12 hole chromatic in C the lowest note is middle C, while 16 hole variants start one octave lower. For the 16 hole variant, the layout is usually as follows. Note that the "D" in the last key in draw note is common, though by no means present in all chromatic harmonicas. {| class="wikitable" style="text align:center"
! blow
| C || E || G || C || C || E || G || C || C || E || G || C || C || E || G || C
! rowspan=2 | key out
|
! draw
| D || F || A || B || D || F || A || B || D || F || A || B || D || F || A || B
|
! ! style="width:20px" | 11′ ! ! style="width:20px" | 22′ ! ! style="width:20px" | 33′ ! ! style="width:20px" | 44′ ! ! style="width:20px" | 51 ! ! style="width:20px" | 62 ! ! style="width:20px" | 73 ! ! style="width:20px" | 84 ! ! style="width:20px" | 95 ! ! style="width:20px" | 106 ! ! style="width:20px" | 117 ! ! style="width:20px" | 128 ! ! style="width:20px" | 139 ! ! style="width:20px" | 1410 ! ! style="width:20px" | 1511 ! ! style="width:20px" | 1612
! |
! blow
| C || F || G || C || C || F || G || C || C || F || G || C || C || F || G || C
! rowspan=2 | key in
|
! draw
| D || F || A || C || D || F || A || C || D || F || A || C || D || F || A || D
|}
Артықшылықтар
Хроматикалық гармоника толық хроматикалық аспап болғандықтан, джаз және классикалық музыкада басымдықпен қолданылады. "Сололық мәнділігі" әр октавада қайталанады, бұл Рихтерлік мәнділігімен салыстырғанда әртүрлі октаваларда және тональностьтарда ойнауды жеңілдетеді. Сонымен қатар, төменгі және ортаңғы тізілімдердегі жел сақтағыштарының арқасында, ол үрлеген және сорған ноталарды иілдіре алады, қажет болған жағдайда қосымша тональность мүмкіндігін береді. Дәстүрлі гармоника тобында хроматикалық гармоника жетекші партияны орындайды. Стандартты хроматикалық гармоникалар үшінші позициядағы дәстүрлі Чикаго блюзін ойнайтын және әртүрлі тональностьтарды пайдаланатын музыканттарға өте қолайлы.
Кемшіліктер
Хроматикалық гармониканың барлық тональностьтарда ойнау мүмкіндігі болғанымен, ол шектеулерге де ие. Мысалы, хроматикалық гармоникалар ноталарды төмен қарай "бүгіп" (bend) ойнай алады, бірақ бір тілше бүгісі (single reed bend) блюз гармоникасының әдеттегі екі тілшелі бүгісінен (dual reed bend) мүлдем өзгеше естіледі және тек жарты тонға дейін ғана төмен қарай бүгілуге болады. Сонымен қатар, жел сақтағыштары (windsavers) алынбаса, хроматикалық гармоникалар жоғарғы төрт тесіктен басқа жерде "үстінен соғуды" (overblow) жасай алмайды. Дегенмен, Tombo S 50 сияқты сырғышсыз (slideless) хроматикалық гармоникаларда екі тілшелі бүгілер мен үстінен соғу мүмкін. Одан да маңыздысы, гармоника стандарттық құлақтан қайта құлақтандырылмаса (retuned), қол жетімді келісімдердің (chords), екі дауыстың (double stops) және легато фразаларының саны шектеулі; құлақта G болмағандықтан, Рихтер құлағындағы (Richter tuned) құрылғыдағы G келісімдерін ойнау мүмкін емес. Осылайша, хроматикалық гармоника жетекші партияны (lead) немесе мелодияны ойнауға жақсы жараса, диатоникалық гармоникалар гармонияны немесе қосымшаны ойнағанда артықшылыққа ие. Хроматикалық гармоника кез келген тональностьта мелодия ойнауға арналғандықтан, көптеген 16 тесікті және арнайы нұсқалары тек C тональностьнда жасалады. Осы себепті, хроматикалық гармониканың шектеулерін жеңудің көптеген тәсілдері бар: бірінші және ең көп таралған тәсіл, негізінен классикалық музыка ойнаушылары (мысалы, Франц Хмель) жақсы гармоника ойнаушы C тональностьнда хроматиканы қолдануға тырысуы керек; кейбіреулері тіпті басқа тональностьтарға ауысуды ұсынбайды. Балама тәсіл – бірнеше тональностьтарды алып, оларды C тональностьндағы F тональностьн сияқты ойнау. Бұл тәсіл күрделі өзгерістерді, модуляцияны және т.б. орындауды талап етеді, бірақ музыканттың музыкаға көбірек назар аударуына мүмкіндік береді. Тағы бір тәсіл – кішірейтілген (Diminished) сияқты өзгертілген құлақтарды қолдану, бұл үш (немесе төрт) үлгіде ойнауды үйренуді және содан кейін барлық тональностьтарда ойнай білуді талап етеді. Хроматикалық гармоникалар диатоникалық гармоникаларға қарағанда айтарлықтай қымбат – әдеттегі хроматикалық гармониканың бағасы қарапайым диатоникалық гармоникадан он есеге дейін жоғары болуы мүмкін. Hohner, Seydel және Suzuki сияқты беделді компаниялар шығарған хроматикалық гармоникалар жүздеген АҚШ долларына сатылады.
Слайдтың құрылымы
Хроматикалық гармоникалар көбінесе "түзу реттелген" немесе "қарсы реттелген" деп сипатталады. Бұл берілген позицияда (түйме "ішке" немесе "сыртқа") ойнатылатын қамыс жиынтығын оқшаулау үшін слайдердің пішініне қатысты. Дәстүрлі түрде хроматикалық гармоника "түзу реттелген" болды, ал слайдер жоғарғы қамыс тақтасын (түйме сыртқа) немесе төменгі қамыс тақтасын (түйме ішке) таңдады. 20-шы ғасырдың соңында жаңа жүйе пайда болды, онда слайдер бір уақытта жоғарғы және төменгі қамыс тақталарын ойнатты, олар тесіктер бойынша ығыстырылды (яғни, түйме сыртқа шығарылғанда ойнаушы 1-ші тесікте жоғарғы қамыс тақтасын, 2-ші тесікте төменгі қамыс тақтасын, содан кейін 3-ші тесікте қайтадан жоғарғысын және т.б. ойнауы мүмкін; түймені басу осыны кері қайтарады). Бұл слайдерде үлкен тесік жасауға мүмкіндік береді, демек, көбірек ауа өтеді, нәтижесінде дыбыс күшейеді. Екі әдіс қатар өмір сүреді, кейбір компаниялар мен ойнаушылар бір стильді, ал басқалары екіншісін жақсы көреді. Слайдер дизайнының тағы екі түрі бар. Біріншісінде слайдерде қатар-қатар тесіктер болады, осылайша түймешеге байланысты камераның сол немесе оң жағы ғана ашылады. Ренессанс хроматикасы осы дизайнды қолданады, ол қарсы реттелген дизайнның үлкен тесігін түзу реттелген слайдерлерге қарағанда тіпті қысқа қозғалыспен үйлестіреді. Мұны жасаудың ең оңай жолы - гармониканы дәстүрлі Рихтер диатоникасына ұқсас етіп жасау, ал стандартты хроматикалық дизайн Книттлингердің октавалық гармоникаларымен көбірек ортақ белгілерге ие. Алайда, Ренессанс өздерінің слайдер дизайнын жүзеге асыру үшін күрделі тарақ дизайнын пайдаланатынын ескеріңіз. Екінші балама дизайн негізінен Шығыс Азияда кездеседі және дәстүрлі Вайнер тремоло құрылымына негізделген. Мұнда әр қамыс тарақтың өз ұясында оқшауланады және слайдер бір уақытта соққы және тарту қамыстарын қамтитын ұяның орнына бір қамысты таңдайды. Tombo Ultimo осы типтің мысалы болып табылады. Сонымен қатар, әсіресе Азияда, мүйіз гармоникасы, сондай-ақ Tombo S 50, Tombo Chromatic Violin Range және басқалар сияқты слайдерсіз хроматикалық аспаптардың бірнеше түрлері бар. Tombo Chromatic Violin Range (үш жарым октава), сондай-ақ S 50 (үш октава) тремоло шкаласын реттеу жүйесін қолданады (бірақ тек бір қамыспен): бұл, әдетте, соққы және тарту қамыстары әрқайсысы бір ұяда орналасқан C тремоло гармоникасының үстінде орналасқан C тремоло гармоникасы. Ойнаушы гармониканың бұрышын өзгерту арқылы C күйіне реттелген жоғарғы және төменгі қатарларды ауыстырады.