Амастра: Қара теңіздің тарихи порты және туризм ошағы

Кіріспе

Түркиядағы Қара теңіздегі шағын порты бар қала.

Бүгінде қаланың жағажайлары мен табиғи ортасы жоғары бағаланады, осының арқасында туризм тұрғындары үшін ең маңызды қызмет түріне айналды. Амастрада екі арал бар: үлкені – Büyük ada ("Ұлы арал"), кішірек – Tavşan adası ("Қоян арал"). Ол Амастра қоршауынан кейін Осман империясына қосылды.

Тарих

Ежелгі Пафлагония аймағында орналасқан алғашқы қала, көрінеді, Сезамус (грекше: Σήσαμος) деп аталған. Гомер оны Китормен бірге еске алады. Стефанның айтуынша, бастапқыда ол Кромна (Κρῶμνα) деп аталған; бірақ басқа бір жерде, ол осы мәлімдемені қайталап, кейбіреулер Кромнаның Амастрис аумағындағы шағын елді мекен екенін айтады, бұл шындыққа жақын. Амастрис атауын соңғы парсы патшасы Дарий III-нің немересі Амастрис алған. Ол Лисимахтан ажырасқаннан кейін төрт кішкентай Иониялық қалаларды – Сезамусты, Киторды, Кромнаны (Илиадада да еске алынған) және Тиумды – біріктіріп, Амастрис қауымдастығын құрды. Бұл қауымдастық сол атпен аталатын кішкентай өзен бойында, жарым аралда орналасқан. Страбонның мәліметінше, Тиум осы қауымдастықтан көп ұзамай бөлініп кеткен, бірақ қалғандары бірігіп тұрды, ал Сезамус Амастристің акрополі болды. Осыдан Амастрис үш елді мекеннің конфедерациясы немесе одағы болғандығы және Сезамус жарым аралдағы қаланың аты болғандығы көрінеді. Мүмкін, осы себепті Мела Пафлагония қалалары ретінде Сезамус пен Кромнаны ғана еске алса, Амастристің атын атамаған. Амастрис аймағында, жақын орналасқан Китор тауында көптеген сары ағаштары өскен. Оның тираны Евмен б.з.д. 265-260 жылдары Амастрис қаласын Гераклеяның үстемдігіне бағынудың орнына Понттың Ариобарзанға сыйлаған. Б.з.д. 70 жылы екінші Митридат соғысында Луций Лукулл басып алғанға дейін ол Понт патшалығында қалды. Битиния және Понттың губернаторы болған кіші Плиний Траянға жазған хатында Амастристің өте ұзын ашық алаңы (платея) бар, әдемі қала екенін сипаттаған. Оның бір жағында өзен деп аталатын, бірақ шындығында лас, зиянды, ашық кәріз болған. Плиний императордан осы кәрізді жабуға рұқсат алған. Траянның заманындағы монетада Амастрис Метрополис атағымен көрсетілген. Бұл қала біздің заманымыздың жетінші ғасырына дейін маңызды орынға ие болды. Амасра Константинополдың маңызды орны – Амастрианға атын берген. Арриан Амастристің кемелерге арналған порты бар грек қаласы болғанын жазған. Ол сондай-ақ Парфений өзенінен 90 стадий және Эритиниден 60 стадий қашықтықта орналасқандығын қосты. Қала Византия дәуірінде тасталып қалған жоқ, акрополь бекініске айналдырылып, қазірге дейін сақталған шіркеу салынды. Оны 830 жылдары Бірінші орыс-византия соғысы кезінде рустар тонады. Сперос Врионис 9 ғасырда "жергілікті өнеркәсіп, сауда және жер өнімдерінің үйлесімі Амастристі Қара теңіздегі ең гүлденген қалалардың біріне айналдырғанын" айтады. 13 ғасырда Амастрис бірнеше рет қолдан-қолға өтті, алдымен Давид Комненос басқарған грузин әскері басып алды, 1204 жылы Трапезунд империясының иелігіне көшті, содан кейін келесі он жылдың ішінде Селжұқ түріктері басып алды, ақыры 1261 жылы Қара теңіз саудасын монополияға алу ниетімен қала Генуя Республикасының бақылауына өтті. Генуялық үстемдік Осман сұлтаны Мехмед II Қара теңіздің Анатолиялық жағалауларын басып алғаннан кейін аяқталды. Ежелгі грек жазушысы Мирониан (Μυρωνιανὸς) Амастристен шыққан.

Situated in the ancient region of Paphlagonia, the original city seems to have been called Sesamus (Greek: Σήσαμος), and it is mentioned by Homer in conjunction with Cytorus. Stephanus says that it was originally called Cromna (Κρῶμνα); but in another place, where he repeats the statement, he adds, as it is said; but some say that Cromna is a small place in the territory of Amastris, which is the true account. The place derived its name Amastris from Amastris, the niece of the last Persian king Darius III, who was the wife of Dionysius, tyrant of Heraclea, and after his death the wife of Lysimachus. Four small Ionian colonies, Sesamus, Cytorus, Cromna, also mentioned in the Iliad, and Tium, were combined by Amastris, after her separation from Lysimachus, to form the new community of Amastris, placed on a small river of the same name and occupying a peninsula. According to Strabo, Tium soon detached itself from the community, but the rest kept together, and Sesamus was the acropolis of Amastris. From this it appears that Amastris was really a confederation or union of three places, and that Sesamus was the name of the city on the peninsula. This may explain the fact that Mela mentions Sesamus and Cromna as cities of Paphlagonia, while omitting Amastris. The territory of Amastris produced a great quantity of boxwood, which grew on the nearby Mount Cytorus. Its tyrant Eumenes presented the city of Amastris to Ariobarzanes of Pontus in c. 265–260 BC rather than submit it to domination by Heraclea, and it remained in the Pontic kingdom until its capture by Lucius Lucullus in 70 BC in the second Mithridatic War. The younger Pliny, when he was governor of Bithynia and Pontus, describes Amastris, in a letter to Trajan, as a handsome city, with a very long open place (platea), on one side of which extended what was called a river, but in fact was a filthy, pestilent, open drain. Pliny obtained the emperor's permission to cover over this sewer. On a coin of the time of Trajan, Amastris has the title Metropolis. It continued to be a town of some note to the seventh century of our era. From Amasra got its name an important place of Constantinople, the Amastrianum. Arrian writes that the Amastris was a Greek city, which had a port for ships. He also adds that it was 90 stadia from the river Parthenius and 60 stadia from the Erythini

The city was not abandoned in the Byzantine Era, when the acropolis was transformed into a fortress and the still surviving church was built. It was sacked by the Rus during the First Russo Byzantine War in the 830s. Speros Vryonis states that in the 9th century a "combination of local industry, trade, and the produce of its soil made Amastris one of the more prosperous towns on the Black Sea." In the 13th century Amastris exchanged hands several times, first, seized by a Georgian army, led by David Komnenos, becoming a possession of the Empire of Trebizond in 1204, then at some point in the next ten years being captured by the Seljuk Turks, until finally in 1261, in her bid to monopolize the Black Sea trade, the town came under the control of the Republic of Genoa. Genoese domination ended when the Ottoman Sultan Mehmed II conquered the whole Anatolian shores of the Black Sea. The ancient Greek writer Myronianus (Μυρωνιανὸς), was from the Amastris.

Дін тарихы

Амастрис епископтығы ерте заманда құрылған: Евсевийдің мәліметінше, оның қауымы екінші ғасырдағы епископ Дионисийден хат алған, онда ол өз епискобы Пальма есімді адамды атаған. Бастапқыда бұл епископтық Рим провинциясы Пафлагонияның астанасы Гангра митрополитіне бағынышты болған. 8 ғасырдың соңында оның епискобы Византия императорынан автокефальды архиепархия дәрежесіне көтерілуге қол жеткізді. Бұл факт Василий Армянға (шамамен 840 ж.) және Лев VI Данаға (10 ғасырдың басында) тиесілі "Епископатуум тізімінде" көрсетілген. 10 ғасырдың ортасында, аймақтағы христиандардың санының азаюына байланысты, ол суфрагандықтары жоқ митрополиттік дәрежеге ие болды, бірақ кейіннен тоқтатылды. 14 ғасырдан бастап 15 ғасырдың екінші жартысына дейін қала латын шіркеуінің епископтығының орталығы болды.

Негізгі көрікті жерлер

Өзінің сәулеттік мұрасымен Амасра Норвичте орналасқан Еуропалық тарихи қалалар мен аймақтар қауымдастығының мүшесі болып табылады. Археологиялық музей: теңіз жағасында құрлықтан және су астынан табылған қалдықтары бар жақсы жабдықталған, орташа өлшемді археологиялық музей орналасқан. Ерекше қызығушылық тудыратыны – Рим империясы дәуірінде жергілікті кәсіпкердің алдап жасаған жылан құдайы Гликонның мүсіні.

Амасра қамалы

Амасра қамалы рим дәуірінде салынған. Қамалдағы қабырғалар византиялықтармен салынды. Алдыңғы қабырғалар мен қақпалар 14-шы және 15-ші ғасырларда генуэздер салған. Тар мүйіс аралда орналасқанмен, қамалдың астынан өтетін туннель тұщы сулы көлге жетеді.

Фатих мешіті

Ол бастапқыда 9-шы ғасырда Византия шіркеуі ретінде салынған. Шіркеудің нартекс бөлімі үш бөліктен тұрады. Осман сұлтаны Мехмед II 1460 жылы Амастраны бағындырғаннан кейін, ол мешітке айналдырылды. Қазір ол дұға етуге ашық. Сол көшеде тағы бір шіркеу бар, бірақ ол 1930 жылдан бері дұға ету үшін жабық. Алайда, ауа сапасына, теңіз экологиясына және күлдің зиянына қатысты алаңдаушылықтар туындағандықтан, ол салынбады. Қазір олар тек көмір шахтасын салуды ұсынады.