Кіріспе

Тамақ ішекінің жарылуы - тамақ ішек қабырғасының жарылуы. Іатрогендік себептер тамақ ішек перфорацияларының шамамен 56% -ын құрайды, әдетте олар эндоскопия немесе параэзофагеальды хирургия сияқты медициналық аспаптарға байланысты. Кеміршектің 10% -ы құсудан пайда болған, олар Боерхаув синдромы деп аталады. Тамақ ішекінің өздігінен тесуі - бұл тамақ ішек қабырғасының кенеттен көтерілген ішкі эзофагеялық қысымы мен ауырғаннан немесе құсудан (тамақ ішекінің күшпен жарылуы немесе Боерхаве синдромы) пайда болған салыстырмалы теріс интраторакалық қысыммен біріктірілген толық қалыңдықтағы жыртылыс. Өздігінен перфорацияның басқа себептері: тұздық тамаққа сіңген кезде, таблеткалар эзофагиті, Барретттің тамақ қуысы, ЖИТС-пен ауыратын науқастардағы жұқпалы жаралар және тамақ қуысының суюы салдарынан пайда болған. Боерхаве синдромының көп жағдайда жыртылуы дистальды ас қорытудың сол жақ жағында пайда болады және бірнеше сантиметрге созылады. Бұл ауру аурудың жоғары деңгейімен және өлім-жітіммен байланысты және емдеусіз өлімге әкеледі. Кейде симптомдардың ерекше емес сипаты диагнозды кешіктіруге және нәтижеге әсер етпеуге ықпал етеді. Мүше мойындысының перфорациясына әкелетін мойынды тамақ қуысының өздігінен жарылуы бұрын танылғаннан жиірек болуы мүмкін және жалпы жолында игі. Бұрыннан бар пищевод ауруы пищевод перфорациясының алғышарты емес, бірақ ол өлім-жітім деңгейінің артуына ықпал етеді. Бұл ауруды алғаш рет ХVІІІ ғасырдағы дәрігер Герман Бурхаве анықтаған. Бұл аурумен байланысты Mallory Weiss синдромы бар, ол тек шырышты қабықтың жыртылуы. Иатрогендік перфорацияның жиі кездесетін орны - жоғарғы сфинктерден жоғары жатыр мойны ас қорытуы, ал Боерхаве синдромындағы перфорация сияқты спонтанды жарылу көбінесе ас қорытудың төменгі үштен бірінде болады.

Белгілері мен симптомдары

Етқұйрық бұзылуының классикалық тарихы - қатты құсу мен құсу, содан кейін кеуде және іштің жоғарғы жағындағы ауырсыну. Одан кейін тез арада одинафагия, тахипнея, диспанея, цианоз, қызба және шок пайда болады. Әдетте, физикалық тексерудің пайдасы жоқ, әсіресе курстың басында. Тері асты эмфиземасы (крепитация) маңызды диагностикалық көрсеткіш болып табылады, бірақ ол өте сезімтал емес, бір сериядағы 34 науқастың тек 9- інде (27 пайыз) кездеседі. Плевралық төгілу анықталуы мүмкін. Макклер үштігі көкірек ауруы, құсу және тері асты эмфиземасын қамтиды, және бұл классикалық презентация болса да, ол адамдардың 14% -ында ғана кездеседі. Ауырсыну кейде сол иыққа таралуы мүмкін, бұл дәрігерлерге тамақ ішек тесігін миокард инфарктымен шатастыруға әкеледі. Оны да Хаманның белгісі деп таныуға болады.

Патофизиология

Боерхаве синдромы кезінде тамақ ішекінің жарылуы құсу кезінде пайда болатын ішкі тамақ ішек қысымының кенеттен көтерілуі нәтижесінде пайда болады деп есептеледі. Өміршектінің ішкі қысымы өскен сайын, ас қорытудағы болус жоғарыға қарай бара алмай қалады (себебі, крикофарингеус тынығуға мүмкіндік бермейді), бұл ас қорытудың жарылуына әкеледі. Синдромды көбінесе шамадан тыс тамақ және / немесе алкогольді тұтынумен, сондай-ақ булимия сияқты тамақтану бұзылыстарымен байланыстырады. Боерхаув синдромындағы жыртың ең көп таралған анатомиялық орны - ас қорытудың төменгі үштен бір бөлігінің сол жақтағы posterolateral қабырғасында, асқазаннан 23 см бұрын. Қазіргі уақытта тамақ ішек перфорациясының ең көп таралған себебі - иатрогендік. Алайда, иатрогендік перфорациялар әлі де ауыр медициналық жағдайды құраса да, оларды емдеу оңай және асқынуларға, әсіресе медиастинит пен сепсиске бейім емес. Себебі, олар әдетте медиастинустың асқазанның құрамымен ластануын қамтымайды.

Диагностика

Боерхаве синдромы диагнозы көкірек рентгенографиясымен анықталады және көкіректің компьютерлік томографиясымен расталады. Боерхаве синдромы бар науқастарда бастапқы қарапайым кеуде рентгенографиясы әрқашанда қалыпты емес және әдетте бастапқы радиологиялық көрініс ретінде медиастинальді немесе еркін перитонеалды ауаны көрсетеді. Жатыр мойны тамақ қуысының перфорациясы кезінде мойынның жай фильмдері омыртқа алды кеңістігінің жұмсақ тіндерінде ауаны көрсетеді. Сағаттан бірнеше күнге дейін пневмоторакспен немесе онсыз, кеңітілген медиастинуммен және тері асты эмфиземамен бірге плевралық төгілу байқалады. КТ-да пищевод қабырғасының едемдеуі мен қалыңдауы, пищевод сыртындағы ауа, газды көпіршіктермен немесе олардан тыс пищевод маңындағы сұйықтық, медиастинальдың кеңейуі, плевралық кеңістіктердегі ауа мен сұйықтық, ретроперитонеум немесе кіші торсық пайда болуы мүмкін. Тамақ ішек перфорациясының диагнозы суда еритін контрастты тамақ ішек кескінінің (Gastrografin) көмегімен де расталуы мүмкін, ол контрастты материалдың экстравазациясының орналасуы мен көлемін көрсетеді. Барийдің кішкентай перфорацияларды көрсетуде артықшылығы болса да, барий сульфатының медиастинальдық және плевралық қуыстарға төгілуі қабыну реакциясын және одан кейінгі фиброзды тудырады, сондықтан негізгі диагностикалық зерттеу ретінде қолданылмайды. Егер суда еритін зерттеу теріс болса, жақсы анықтауға арналған барий зерттеуін жүргізу керек. Эндоскопияның өздігінен ас қорыту тесігін диагностикалауда рөлі жоқ. Эндоскоп пен ауаның инфуляциясы перфорацияны кеңейтіп, ауаны медиастинусқа енгізеді. Сондай- ақ пациенттерде амилазаның (слюнадан) жоғары, рН төмен және азық-түлік бөлшектері бар плевралық төгілу болуы мүмкін.

Дифференциалдық диагностика

Көп кездесетін қате диагноздарға миокард инфаркты, панкреатит, өкпе абсцессі, перикардит және өздігінен пайда болған пневмоторакс жатады. Егер тамақ ішек перфорациясы бар деп күдікті болса, тіпті физикалық белгілер болмаса да, кеуде рентгенін, тамақ ішекінің судағы ерігіш контрасты радиографиялық зерттеулерін және компьютерлік томографияны дереу алу керек. Көп жағдайда операциясыз емдеу медиастинальды жинайтын радиологиялық деректерге негізделеді.

Емдеу

Операциясыз аман қалған бірнеше жағдайды қоспағанда, хирургиялық араласу арқылы өлім-жітім көрсеткіші 30% -ға дейін төмендейді. Егер судың көп мөлшерде жоғалуы болса, онда оны IV сумен емдеумен ауыстыру керек, өйткені оралды суландыру мүмкін емес. Тіпті ерте хирургиялық интервенция (24 сағат ішінде) өлім қаупі 25% құрайды.