Кіріспе

Зальцбург соборы (Salzburger Dom) – Аустрияның Зальцбург қаласындағы Рим-католик архиепископиясының XVII ғасырдағы барокко стиліндегі соборы. Ол Әйет Руперт және Әйет Вергилийге арналған. Әйет Руперт 774 жылы римдік қаланың қалдықтарының орнында бұл шіркеуді құрды, ал собор 1181 жылы өрт салдарынан қайта жаңартылды. XVII ғасырда князь-епископ Вольф Дитрих фон Райтенау басшылығымен собор барокко стилінде толыққанды қайта құрылып, қазіргі түріне келді.

Тарих

Сальцбургтік әулие Вергилий алғашқы соборды, мүмкін, Санкт-Руперттің іргетастарын пайдаланып салған. Бірінші Дом 774 жылы тіркелген. «Виргилийский Дом» деп аталатын ғимарат 767-774 жылдары салынды, оның ұзындығы 66 метр, ені 33 метр. Архиепископ Арно (785-821) Домның алғашқы жөндеу жұмыстарын оның аяқталуынан кейін 70 жыл өтпей ұйымдастырды. 842 жылы ғимарат найзағай соққаннан кейін өртеніп кетті. Үш жылдан кейін ғимаратты қайта салу жұмыстары басталды. Архиепископ Хартвиг тұсында ғибадатхана 1000 және 1080 жылдар аралығында хор мен криптасын қосып, батысқа қарай кеңейтілді. Архиепископ Конрад I 1106-1147 жылдары батыс мұнараларын қосты. Бұл бастапқы шіркеу ерте орта ғасырларда кем дегенде үш ірі құрылыс және қайта құру науқанына тап болды, оның соңғы нәтижесі роман стиліндегі базилика болды. 1598 жылы базилика қатты зақымдалды, және бірнеше рет қалпына келтіру мен қайта құруға тырысқаннан кейін, билеуші епископ Вольф Дитрих Райтенау (1587-1612 жылдар аралығында архиепископ) оны бұзуға бұйырды. Вольф Дитрих Италиядағы, әсіресе Римдегі қазіргі итальяндық барокко сәулет өнерінің меценаты және қолдаушысы болды. Шындығында, Вольф Дитрих қазіргі уақытта собормен байланысты орналасқан жақын маңдағы Альте Резиденцтің құрылысына жауапты болды. Вольф Дитрих итальяндық архитектор Винченцо Скамоцциді жаңа барокко ғимаратының жобасын дайындауға шақырды. Алайда, құрылыс 1614 жылы Вольф Дитрихтің мұрагері Маркус Ситтих фон Хохенемс (1612-1619 жылдар аралығында архиепископ) жаңа собордың іргетасын қалағанға дейін басталмады. Сантино Солари қазіргі соборды Скамоццидің бастапқы жоспарын түбегейлі өзгертіп жобалады. Жаңа ғибадатхана 1628 жылы, құрылыс басталғаннан кейін 15 жылдан аз уақыт өткен соң аяқталды. 1628 жылы 24 қыркүйекте салтанатты түрде ашылғанда собордың мәрмәр галереясында орналасқан 12 хор Сальцбург сотының капельмейстері Стефано Бернардидің «Те-Диум» әнін (оның ноталары жоғалған) орындады. Ол балкондарды 1630 жылғы Missa primi toni octo vocum сияқты шығармаларында пайдаланды. Қазіргі Зальцбург соборы ескі базиликаның іргетасына ішінара салынған. Шын мәнінде, бұрынғы шіркеу ғимаратының іргетасын Domgrabungen-де көруге болады, бұл собордың астындағы қазбалар, онда мозаикалар мен басқа да артефакттар бар, бұл жерде римдік Ювавум қаласының форумы болған кезде табылған. Барокко стиліндегі тағы бір ескерткіш – 14 ғасырға жататын готикалық шомылдыру тағы. Әулие Руперттің реликвиялары собор аяқталғаннан кейін осы жерге көшірілді. Аяқталған шіркеудің ұзындығы 142 метр, ал күмбез биіктігі 33 метр. Сент-Руперттің барокко стилін хор мен нефте көруге болады. Зальцбург соборы 1944 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде бір бомба орталық күмбезге құлап зақымдалды. Жөндеу жұмыстары біршама баяу жүргізілді, бірақ 1959 жылы қалпына келтіру жұмыстары аяқталды. Вольфганг Амадей Моцарт 1756 жылы 28 қаңтарда, туғаннан кейінгі күні осы жерде крещение рәсімінен өтті.