Көне Корікус қаласы және Қыз қаласының тарихы

Кіріспе

Археологиялық орын

Киликиядағы ежелгі Корикус қаласы

Корикус (Κώρυκος; сондай-ақ Корикос немесе Корыкос деп транслитерацияланады; Kız Kalesi, сөздік мағынасы "қыз қамал") – Киликия Трахея, Анатолиядағы ежелгі қала, Шайтандересі атымен белгілі аңғардың аузында орналасқан; қазіргі уақытта бұл орында Мерсин провинциясының Kızkalesi (бұрынғы Горгос) қаласы орналасқан.

Қала

Страбон Корикус қаласын есімдерін атамайды, бірақ сол жерде орналасқан Корикус деп аталатын мүйісті айтады. Ал Ливий (xxxiii. 20), Плиний (v. 27), Помпоний Мела (i. 13) және Византиялық Стефан (s. v. Κώρυκος) Корикус қаласынан хабар береді. Көне заманда Корикус маңызды порты және сауда орталығы болған. Бұл Селевкия порты болды, онда б.з.д. 191 жылы Антиох Ұлының флоты римдіктерге жеңіліп қалды. Рим дәуірінде Корикус өзінің ежелгі заңдарын сақтап, императорлар әдетте қарақшыларды бақылау үшін онда флот ұстаған. Корикус көне заманда монета соғу орталығы болған және оның монеталарының бір бөлігі бүгінге дейін сақталған. Корикус Византия империясының бақылауында болды. Юстиниан I қоғамдық моншаларды және аурухананы қалпына келтірді. Адмирал Евстафий Киминейан 12 ғасырдың басында Алексий I Комненнің бұйрығымен аралды қайта нығайтып, кішкентай аралға қосымша қамал салды. Кейін бұл қамал «қыз қамалы» деп аталды, себебі, әңгімеге сүйенсек, патша қызын улы жылан өлтіргенше тұтқында ұстаған. Оның жылан шағып өлетіні туралы болжам айтылған. Сондықтан оны қорғау үшін теңіз қамалына алып келді, бірақ жыланды салып әкелген сауда орындығындағы жылан оны шағып өлтірді. Корикус византиялықтар оны қайта жаңартқаннан кейін көп ұзамай армяндар басып алды. 14 ғасырдың ортасына дейін армяндар материктегі және аралдағы қамалдарды иеленді, олар Киликия Армениясының стратегиялық портын қорғады. 1198/99 жылы Симон, Корикос бароны, король Левон I-нің тәж кигізу рәсіміне қатысты. Армян ақсүйектері 1360 жылға дейін аймақта билікті сақтап келді (кейбір қысқа үзілістермен), содан кейін Кипр патшасы Петр I мамлюктерді қудырып, билікті өз қолына алды. 14 ғасырдың соңында Корикус қайтадан түріктердің иелігіне көшті. 1448 немесе 1454 жылдары ол кезекпен Қараманидтерге, египеттіктерге, екінші рет Қараманидтерге және соңында Осман империясына тиесілі болды. 1982 және 1987 жылдары жарияланған археологиялық зерттеулер армяндар материктегі қамалдың қарапайым византиялық жоспарын (төртбұрышты екі қабырғасы, шаршы мұнаралары және екі шіркеуімен) жөндеу жұмыстарымен сақтап келгенін көрсетті. Армян құрылысының жалғыз үлгісі – кішкентай шіркеу. Аралдағы Кискалесиде армяндардың қайта құруының кең қалдықтары сақталған. Бір кезде арал материктік бекініспен бөгет арқылы байланысқан. Қаланың қираған жерлері кең аумақты алып жатыр. Олардың арасында триумф аркасы, әдемі христиан қабірі бар некрополь, саркофагтар және тағы басқалары бар. Екі ортағасырлық қамал – біреуі жағалауда, екіншісі аралда, қираған көпірмен байланысқан, ішінара сақталған; алғашқысы бұзылмайтын деп есептелген. Материктегі қамалдың қабырғаларында көптеген бағана фрагменттері бар, ал бекіністің бір бұрышынан үлкен, өңделмеген тастардан тұратын бөгет шығып тұр, ол шығанақтың бойымен жүз метрге созылады. Сондай-ақ үш шіркеу табылған, олардың біреуі фрескалармен безендірілген. Көне қаланың қабырғаларының іздері әлі де көрініп тұр, және бұл жерді мұқият зерттеуге шақыратын жеткілікті қалдықтар бар сияқты.

Strabo does not mention a town of Corycus, but reports a promontory so called at the location, but a town Corycus is mentioned by Livy (xxxiii. 20), and by Pliny (v. 27), and Pomponius Mela (i. 13), and Stephanus of Byzantium (s. v. Κώρυκος). In antiquity, Corycus was an important harbor and commercial town. It was the port of Seleucia, where, in 191 BCE, the fleet of Antiochus the Great was defeated by the Romans. In the Roman times it preserved its ancient laws; the emperors usually kept a fleet there to watch over the pirates. Corycus was also a mint in antiquity and some of its coins survive. Corycus was controlled by the Byzantine Empire. Justinian I restored the public baths and a hospital. The admiral Eustathios Kymineianos re fortified the island on the orders of Alexios I Komnenos at the beginning of the 12th century, adding a supplementary castle on a small island. This castle was later called "maidens castle", because it was told that a king held his daughter here in captivity until she was killed by a venomous snake. It was prophesied she would die by a snake bite. So she was taken to the sea castle to protect her, but a serpent was taken by basket to the castle, she was bitten and died. Corycus was conquered by the Armenians soon after it was rebuilt by the Byzantines. Until the mid 14th century the Armenians held both the mainland and island castles, which guarded this strategic port for the Armenian Kingdom of Cilicia. Simon, the Baron of Koŕikos, attended the coronation of King Levon I in 1198/99. Subsequent Armenian nobles maintained authority in the area (with a few brief interruptions) until 1360, when Peter I, the King of Cyprus, removed the Mamelukes and assumed suzerainty. In the late 14th century it fell again to the Turks. From 1448 or 1454 it belonged alternately to the Karamanids, the Egyptians, the Karamanids a second time, and finally to the Ottoman Empire. Archaeological surveys published in 1982 and 1987 found that the Armenians maintained (with occasional repairs) the mainland castle’s simple Byzantine plan with its rectangular double walls, square towers, and two chapels, all of which were built with masonry taken from the nearby late antique city. The only original Armenian construction is one small chapel. Kizkalesi on the island has the extensive remains of Armenian rebuilding. The island was once connected to the mainland fort by a breakwater. The ruins of the city are extensive. Among them are a triumphal arch, a necropolis with a beautiful Christian tomb, sarcophagi, etc. The two medieval castles, one on the shore, the other in an islet, connected by a ruined pier, are partially preserved; the former was reputed impregnable. The walls of the castle on the mainland contain many pieces of columns; and a mole of great unhewn rocks projects from one angle of the fortress about a hundred yards across the bay. Three churches are also found, one decorated with frescoes. The walls of the ancient city may still be traced, and there appear to be sufficient remains to invite a careful examination of the spot.

Епископтық

Қала Иероклдің "Синекдемінде" және шамамен 840 жылғы "Notitia Episcopatuum"-да айтылады. Корикус епископтығы – Корикусқа қарасты Киликия Прима римдік провинциясының астанасы Тарс қаласының қарауында болды. Епископтардың арасында Герман 381 жылы Константинополдің бірінші соборында болды; Салустий 431 жылы Ефес соборына және 434 жылы Тарста өткен синодқа қатысты, ал Халкедон соборына оның атынан митрополит епископы Теодор өкілдік етіп, собор актілеріне қол қойды; Архелай 536 жылы Константинопол патриархы Менас шақырған синодқа барды; Киприан 553 жылы Константинополдің екінші соборында болды; Иоанн 680 жылы Константинополдің үшінші соборына және 692 жылы Труллан соборына қатысты. Төртінші крест жорығынан кейін Корикус латын шіркеуі епископтарының тұрағына айналды, олардың бірі, Жерардус есімді, 1136 жылы Антиохияда өткен соборға қатысты. Қазір Корикус тұрақты епископтық емес, католик шіркеуі оны титулярлық кафедра ретінде тізімдеген. Корыкос қамалдарында табылған екі армян жазуы оның құрылысын Левон I-ге, содан кейін Хетум I-ге жатқызды.

Корсиан үңгірі

Стребонның айтуынша, 20 стадия ішке қарай орналасқан Коркиан үңгірінде (қазіргі Cennet ve Cehennem) ең жақсы крокус (сафран) өседі. Ол бұл үңгірді дөңгелек пішіндегі үлкен ойыс деп сипаттайды, барлық жағынан айтарлықтай биіктіктегі тас қабырғалармен қоршалған; осы ойысқа түскенде жердің тегіс емес, көбінесе тасты екені байқалады, және ол мәңгі жасыл және егілген бұталармен толы. Кейбір жерлерде сафран өсіріледі: мұнда ірі бұлақ бар, ол таза, мөлдір судың ағынын құяды, бірақ ол бірден жерге сіңіп, жер астымен ағып теңізге жетіп, оны Ащы Су деп атайды. Помпоний Мела (i.13) осы орынды Страбонның деректерінен негізделген, бірақ одан да көркемдеу сипаттаған. Бұл орын, әдетте, Корикустың үстіндегі таудың шаңырағында орналасқан. Бұл орын грек мифологиясында кеңінен танымал. Бұл Пиндардың (Пифтар Одасы i. 31) және Эсхилдің (Prom. Vinct. 350) Киликия үңгірі, Зевстің ең қаһарлы қарсыласы, құбыжық Тайфон немесе Тайфойдың мекені.