Равенна космографиясы: 700 жылдық жер-су аттары тізімі

Кіріспе

Равенналық атын атамаған дін қызметкері құрастырған жер-атаулар тізімі

Равенна космографиясы (Ravennatis Anonymi Cosmographia, сөзбе-сөз – "Белгісіз Равенналықтың космографиясы") – шамамен 700 жылы Равеннада анонимді дін қызметкері құрастырған, Үндістаннан Ирландияға дейінгі әлемді қамтитын жер-атаулар тізімі. Мәтіндік деректер автордың көбінесе карталарды дерек көзі ретінде пайдаланғанын көрсетеді.

Мәтін

"Космографияның" үш түптемесі сақталған. Ватикан кітапханасында 14 ғасырға жататын түптеме бар, Париждегі Ұлттық кітапханада 13 ғасырға жататын түптеме бар, ал Базель университетінің кітапханасында тағы бір 14 ғасырға жататын түптеме бар. 1688 жылы Поршерон алғашқы басылымды шығару үшін Ватикан түптемесін пайдаланды. Немец ғалымы Йозеф Шнец 1940 жылы Ватикан және Париж басылымдарына сүйене отырып мәтінді жариялады, олар Базель басылымынан сенімдірек деп есептеді. Мәтіннің бөліктері, әсіресе Ұлыбританияға қатысты бөліктері, Ричмонд пен Кроуфорд сияқты басқалар тарапынан 1949 жылы жарияланды, бірақ олардың құжаты ақпаратты қай түптемеден алғанын назарға алмады. Дегенмен, онда үш түптеменің тиісті бөлімдерінің суреттері болды, бұл Кит Фитцпатрик Мэтьюске 2013 жылы (2020 жылы қайта қарастырылды) мәтінді бастапқыдан құрастыруға мүмкіндік берді, осылайша оның британдық география үшін маңыздылығын қайта бағалады. Шнецтің жұмысы құжаттың барлық бөлімін қамтыды және 1990 жылы қайта жарияланды. Үш негізгі түптемеден басқа, Ватикан кітапханасында Риккобальдус Феррариенсистің "Космография" еңбегінен алынған үзінділерді қамтитын құжат бар, ал Париж түптемесінің көшірмесі Лейденде сақталады. Сақталған мәтіндер өте қиын. Олар түсіндірмелер мен есімдер тізімінен тұрады. Ватикан түптемесінде мәтін екі бағанға бөлінген, жер аттары үлкен әріппен жазылып, соңында тоқ белгісі қойылған. Кейбір сөздер қысқартылған. Париж түптемесінде де екі баған, үлкен әріптер мен тоқ белгілері қолданылады, бірақ басқа екеуіне қарағанда көбірек қысқартулар бар. Мәтін абзац белгілерімен бөлімдерге бөлінеді. Базель түптемесінде тек бір баған бар, және оны оқу басқаларына қарағанда қиынырақ. Онда Ватикан түптемесінен көп, бірақ Париж түптемесінен аз қысқартулар бар. Автордың түпнұсқада түсініксіз сөздерді түзетуге немесе түсіндіруге тырысқанына дәлелдер бар, ал тізімдердегі жер аттарын бөлу үшін тоқ белгілері жоқ, бірақ бөлімдерді бөлу үшін сызылған тақырыптар бар. Мәтінді қарастырудың қиындықтарын көрсету үшін Ұлыбританияға қатысты бөлімде барлығы 315 есім бар. Үш түптеменің барлығы осылардың 200-інің жазылуымен келіседі. Базель және Ватикан құжаттары тағы 50 есімнің жазылуы бойынша келіседі, Базель және Париж құжаттары үшін 33-і ортақ, ал Париж және Ватикан құжаттарында тағы 17-і кездеседі. 8 есім үшін үш дереккөз арасында келісім жоқ, ал Париж түптемесінде 7 есім жоқ, бірақ қалған екеуі келіседі. Франц Стаабтың 1976 жылы жарияланған мақаласында ол түпнұсқа автордың өз еңбегін құрастыруда Афанарид, Хелдебальд және Маркомир сияқты үш автордың еңбектерін пайдаланғанын атап өтті. 1956 жылы жазған Столте космографияның шамамен 732 жылы аяқталғанын айтты.

There are three known copies of the Cosmography in existence. The Vatican Library holds a 14th century copy, there is a 13th century copy in Paris at the Bibliothèque Nationale, and the library at Basle University has another 14th century copy. The Vatican copy was used as the source for the first publication of the manuscript in 1688 by Porcheron. The German scholar Joseph Schnetz published the text in 1940, basing it on the Vatican and Paris editions, which he believed to be more reliable than the Basle edition. Parts of the text, notably that covering Britain, have been published by others, including Richmond and Crawford in 1949, but their document showed little regard for which of the manuscripts provided the information. However, it contained photographs of the relevant sections from all three manuscripts, which enabled Keith Fitzpatrick Matthews to reconstruct the text from scratch in 2013 (revised in 2020) for his reassessment of its importance for British geography. The work by Schnetz covered the whole document, and was republished in 1990. In addition to the three main manuscripts, the Vatican Library also holds a document containing excerpts from the Cosmography made by Riccobaldus Ferrariensis, and there is a copy of the Paris manuscript held in Leiden. The surviving texts are quite challenging. They consist of commentary and lists of names. The Vatican manuscript presents the text in two columns, with placenames being capitalised and terminated by a stop. A small number of the words have been abbreviated. The Paris manuscript also uses two columns, capitalisation and stops, but has many more abbreviations than either of the other two. The text is divided into sections by paragraph marks. The Basle manuscript only has a single column, and is more difficult to read than the others. It has more abbreviations than the Vatican copy, but fewer than the Paris copy. There is some evidence that the author has tried to correct or clarify words which were not clear in the original, and there are no stops to separate the place names in the lists, but there are underlined headings to divide up the sections. As an indication of the problems of dealing with the text, there are a total of 315 names in the section covering Britain. All three manuscripts agree on the spelling of 200 of these. The Basle and Vatican documents agree on the spelling of a further 50, there are 33 more common to the Basle and Paris documents, and 17 more which appear in the Paris and Vatican documents. There are 8 names for which there is no agreement between the three sources, and 7 names missing from the Paris copy where the other two agree. In a paper by Franz Staab, published in 1976, he noted that the original author claimed to have used works by three others, Athanarid, Heldebald and Marcomir, in the compilation of his own work. Stolte, writing in 1956, argued that the cosmography was finished around 732.

Британдық бөлім

Рим Британиясындағы жерлерді атау дәстүрлі түрде Птолемейдің географиясына, Антониндік саяхатнамасына және Пейтингер кестесіне сүйенген, себебі космографияның бұрмаланғандығына күдік туған, ал жер аттарының тізімдері ретсіз болған. Дегенмен, космографияда басқа құжаттарға қарағанда көбірек жазбалар бар, сондықтан ол соңғы кезде зерттелді. 1709 жылы жазған антиквар Роджер Гейл, римдік-британдық жер аттарының көзі ретінде оны қолдануға тырысқан алғашқы адам болды, бірақ алғашқы тырастықтар ежелгі және қазіргі аттардың ұқсастығына негізделді, және бұл әдіс 19 ғасырдың ортасына қарай күмәнді деп танылды. Археологиялық зерттеулер рим кезеңінде қоныстанған орындарды ашты, және бұл сәйкестік маңызды болды. Антониндік саяхатнама және Ричард Киренстердің *De Situ Britanniae* атты еңбегі жазбаларды растау үшін жиі қолданылды, бірақ Ричардтың жұмысы Чарльз Бертран жасаған 18 ғасырлық жалғандық екені анықталғанға дейін. Космография 20 ғасырдың ортасына дейін түсініксіз күйде қалды. 1949 жылы сэр Ян Ричмонд және О.Г.С. Кроуфорд бастапқыда *Archaeologia* журналына ұсынған мақалаларын жариялады, онда құжаттың көздері карталар немесе жол көрсеткіштерінен алынғанын, ал көптеген жер аттары географиялық ерекшеліктерді сипаттайтынын ұсынды. Бұл кітап құжатты және римдік-британдық жер аттарын зерттеуде маңызды қадам ретінде қарастырылды. Луи Диллеманнның еңбегін профессор Колин Смит аударып, 1979 жылы *Archaeologia* журналында жариялады, бұл J. Schnetz теорияларының ағылшын тілді оқырмандар үшін алғашқы рет жинақталуы болды, ал А.Л.Ф. Ривет және Колин Смит сол жылы *The Place Names of Roman Britain* атты еңбегін жариялау үшін құжатты зерттеді. Мәтіннің қиындығының бір бөлігі – оның бұрмалануы, бұл автордың деректерін түсінбеуінен немесе олардың жазылу мақсатын бағаламауынан туындаған болуы мүмкін. Оның бастапқы деректері нашар сапада болған болуы мүмкін, нәтижесінде тізімдерде көптеген есімдер қызықты түрде көрінеді. Автор өз кіріспесінде: «Біз Британияда көптеген қалалар мен бекіністер болғанын оқыдық, олардың кейбіреулерінің аттарын атағымыз келеді» дейді. Ол карталарды қолданғанын «жанында» деген жиі кездесетін тіркестер, сондай-ақ «Осы Британия мұхиттан мұхитқа дейін ең тар болып көрінеді» деген сөзімен растайды. Ричмонд және Кроуфорд, аталатын жерлердің ретсіз емес, көбінесе орталық нүктеге шоғырланғанын немесе бір жол бойында таралып жатқанын алғашқылардың бірі болып дәлелдеді. Англияның көп бөлігі үшін тәртіп зигзагтар сериясын ұстанады, бірақ бұл тәртіп оңтүстік-батыста және Шотландияда аз байқалады.

The naming of places in Roman Britain has traditionally relied on Ptolemy’s Geography, the Antonine Itinerary and the Peutinger Table, as the Cosmography was seen as full of corruptions, with the ordering of the lists of placenames being haphazard. However, there are more entries in the Cosmography than in the other documents, and so it has been studied more recently. The antiquary Roger Gale, writing in 1709, was the first to attempt to use it as a source for Romano British place names, but early attempts relied on the similarity between ancient and modern names, and this method was seen to be suspect by the mid 19th century. Archaeological investigations were uncovering sites that had evidence of occupation in the Roman period, and this correlation became important. The Antonine Itinerary and Richard of Cirencester's de Situ Britanniae were increasingly used to corroborate entries, until Richard's work was found to be an 18th century hoax by Charles Bertram. The Cosmography remained relatively impenetrable until the mid 20th century. In 1949, Sir Ian Richmond and O G S Crawford published a paper they had originally submitted to Archaeologia, which suggested that the sources for the document had included maps or road books, and that many place names described geographical features. The book was seen as a significant advance in the study both of the document and of Romano British placenames. Louis Dillemann's work, which was translated by Professor Colin Smith and published in Archaeologia in 1979, was the first time that the theories of J Schnetz had been summarised for an English speaking audience, while A. L. F. Rivet and Colin Smith used their study of the document to publish The Place Names of Roman Britain in the same year. Part of the difficulty with the text is its corruption, which probably results from the author failing to understand his sources, or not appreciating the purpose for which they were written. His original sources may have been of poor quality, resulting in many curious looking names appearing in the lists. Equally, there are some obvious omissions, although the author was not attempting to produce a complete list of places, as his introduction states: "In that Britain we read that there were many civitates and forts, of which we wish to name a few." The suggestion that he was using maps is bolstered by phrases such as "next to" which occur frequently, and at one point he states: "where that same Britain is seen to be narrowest from Ocean to Ocean." Richmond and Crawford were the first to argue that rather than being random, the named places are often clustered around a central point, or spread out along a single road. For most of England, the order seems to follow a series of zig zags, but this arrangement is less obvious for the south west and for Scotland.

Космография

Равенналық Анонимнің Космографиясы және Гвидоның Географиясы (латын тілінде толық мәтін) Archive.org сайтында.

Ибериялық бөліммен айналысатын сайттар

Равеннатис Анонимнің Космографиясы. Португал тіліндегі кіріспе және латын тіліндегі түпнұсқа басылымына сілтеме.