Кіріспе

Исаның тұлғасында адам мен құдайдың қалай байланыста екендігін нақты түсіну.

Евтихиандық, сондай-ақ Нағыз Монофизизм деп те аталады, бұл Константинопольдік Евтихийдің (шамамен 380 – 456 ж.ж.) идеяларынан туындаған христиандық теологиялық ілімдер жиынтығы. Евтихиандық – Иса Мәсіхтің тұлғасында адам мен құдайдың қалай байланыста екендігі туралы монофизиттік түсінік, онда Мәсіх бір табиғатта болғанымен, екі табиғаттан тұрады, бірақ Мәсіхтің адамдық жаратылысы құдайлыққа бағынады. Евтихиандықтарды қарсыластары жиі «Фантазисттер» деп атап, олардың Христологиясын Исаның кіріп келгенін (жан дүниесін) тек қиялға айналдыруда айыптады.

Шолу

Әртүрлі уақыттарда Еутих Мәсіхтің адамдық табиғаты құдайлық табиғатпен жеңіліп қалды немесе Мәсіхтің адамдық табиғаты бар, бірақ ол қалған адамзаттан өзгеше екенін үйретті. Бір түсіндірмесі бойынша, Евтихиандық Мәсіхтің табиғатының бірлігін осы деңгейде баса көрсетті, құдайлық табиғаты оның адамдық табиғатын, мұхит бір тамшы сірке суды жұтып қойғанындай жұтып қояды. Еутих Мәсіхтің екі табиғаты бар екенін, бірақ екі түрлі табиғатта емес екенін айтты: жеке құдайлық және адамдық табиғаттар бірігіп, осыншалықты араласып кеткен, сол себепті Иса әкесімен бір мәнді болғанымен, адаммен бір мәнді болмады. Евтихиандық 451 жылы Халкидон соборында өткен төртінші Экуменикалық кеңесте қабылданбады және Халкидондық иманға қатысты мәлімдеме жасалды. Евтихиандыққа қарсы реакция Шығыс Православиесімен жарылуға да себеп болды.

Тарихи негіздер

Христиан шіркеуінің өсуі мен дамуы барысында, оның Үштік Құдай және Мәсіхтің тұлғасы туралы түсінігінің күрделілігі де өсті және дамыды. Христианологиядағы Мәсіх туралы дау-дамайларды, оның шіркеу ұйымымен сабақтастығы тұрғысынан түсіну маңызды, себебі олар идеалды түрде біріктірілген, ал шіркеу Мәсіхтің денесі ретінде қарастырылады. Бір Құдайға сену принципімен, Назареттік Исаның құдайлығын қабылдау мәселесі Никеяда өткен Бірінші Экуменикалық Кеңесте (325 ж.) көбінесе шешілді. Әсіресе грек тілінде сөйлейтін христиандар арасында, Үштіктің екінші жаратылысының Иса Мәсіхтің тұлғасында қалай жас келіп, адам болғанын түсінуге назар аударылды. Никейлік Символында Исаның "Атамен (Құдаймен) бір мәнді (усия) болғаны" және "Құдайдың Киелі Рухы мен Мәриямнан адам болып, толыққанды адамға айналғаны" айтылды. Дегенмен, Никейлік Символы да, Кеңестің қаулылары да Құдайдың Исаның тұлғасында қалай адам болғанын толыққанды түсіндірмеді, бұл болжамдарға есік ашты. Мәсіхтің тұлғасында адамдық және құдайлықтың қалай өзара әрекеттесетіні туралы бір теорияны Константинополь патриархы Несторий (шамамен 386–451 ж.) ұсынды. Антиохия теология мектебінің шәкірті Несторий, Иса Мәсіхке екі бөлек гипостаза ("заттар" немесе, Несторийдің сыншылары, мысалы, Иоанн Кассиан және Александриялық Кирилл қолданған термин бойынша, "тұлғалар") біріктірілгенін үйретті: бірі адам (адам), екіншісі құдайлық (Сөз). Осылайша, Мәриямды Құдай Анасы (Theotokos) деп санауға болмайды, себебі ол Мәсіхтің тек адамдық жаратылысына ғана үлес қосып, оны дүниеге әкелді, осылайша оны Мәсіхтің анасы (Христотокос) етті. Несторий және оның ілімдері 431 жылы Ефесте өткен Үшінші Экуменикалық Кеңесте айыпталып, Шығыс шіркеуінің доктринасы анықталды. Ефес Кеңесі Мәсіхтің тұлғасында адамдық және құдайлықтың қалай байланысқандығы туралы сұраққа жауап бермеді; ол Мәсіхтің бірлігіне зиян келтіретін, оның екі жаратылысын баса көрсететін кез келген жауапты қабылдамады (гипостаза "тұлға" ретінде түсініледі).

Еутихе мен Халкидон

Евтихиандыққа жауап ретінде, Кеңес диофизизмді қабылдады, ол Мәсіхтің екі табиғаттағы бір тұлға екенін айтып, тұлға мен табиғатты нақты ажыратады, бірақ табиғаттың "араласпай, өзгермей, бөлінбей, айырылмай" екенін баса көрсетті. Миафизиттер бұл анықтаманы несториандыққа жақын деп қабылдамады және несториандыққа қарсы күрескен Александриялық Кириллдің сөздерін ұстанды, ол "жанға келген Құдай Сөзінің бір (миа) табиғаты" (μία φύσις τοῦ θεοῦ λόγου σεσαρκωμένη mia physis tou theou logou sesarkōmenē) туралы айтқан. Бұл ұстанымның айырмашылығы – тәңірлік Мәсіхтің бір табиғаты бар, бірақ ол сонымен қатар құдайлық және адамдық сипаттарға ие, екеуінің де барлық қасиеттерін сақтайды, ешқандай араласу, шатасу немесе өзгеріс болмайды. Миафизиттер Евтихиандықты айыптады.