Кіріспе

Май жасау процесі

Майлау – қаймақ немесе толық сүтті майға айналдыру процесі, әдетте май айырғыш деп аталатын құралды қолдану арқылы жасалады. Еуропада Орта ғасырлардан бастап Өнеркәсіптік революцияға дейін май айырғыш көбінесе қолмен жылжытылатын, ішіне поршеньі бар бөшке сияқты қарапайым құрал болды. Бұлардың көпшілігі механикалық май айырғыштармен алмастырылды. Май – сүттің майлы бөлігі. Ол әдетте тәтті қаймақтан (яғни, сүт емес, сүттен алынған қаймақтан) жасалады. АҚШ, Ирландия, Ұлыбритания және Скандинавия елдерінде тұз көбінесе қосылады. Еуропаның қалған бөлігінде тұзсыз (тәтті) майлар жиі қолданылады. Ол қышқылданған немесе бактериялық түрде қышқылданған қаймақтан да жасалуы мүмкін. 19 ғасырдың соңына дейін май табиғи түрде қышқылған қаймақтан жасалатын. Кейін сүттің үстінен қаймақ жиналып, ағаштан жасалған ыдысқа құйылатын. Май жасау май айырғышта қолмен жасалатын. Табиғи қышқылдану процесі өте нәзік болып келеді және шетелдік микроорганизмдердің жұқтыруы нәтижеге зиян келтіруі мүмкін. Бүгінгі таңдағы коммерциялық май өндірісі – гигиена, бактериялық қышқылдану және жылумен өңдеу салаларындағы жылдар бойы жинақталған білім мен тәжірибе, сондай-ақ қазіргі қолданылатын жетілген техникаға әкелген қарқынды техникалық дамудың нәтижесі. Коммерциялық қаймақ ажыратқышы 19 ғасырдың соңында енгізілді, ал үздіксіз май айырғыш 20 ғасырдың ортасында коммерцияландырылды.

Түрлері

Майға арналған ыдыстар технология мен материалдардың өзгеруіне байланысты уақыт өте келе әртүрлі болды. Алғашқыда сары майды жануарлар терісінен жасалған ыдысқа салып, май сүттен бөлініп, сары майға айналғанша шайқаған. Кейін ағаш, шыны, керамика немесе металл ыдыстар қолданыла бастады. Алғашқы май айырғыштар ағаш ыдыс пен поршеньді пайдаланып, қаймақты араластырып, майдың түзілуін қамтамасыз ететін. Кейінірек ағаштан, керамикадан немесе мырышталған (мырышпен қапталған) темірден жасалған ыдыстарда қайырмалар қолданылды. Қолмен айналдырылатын қайырмалар қаймақты жылдам араластырып, оны ауамен қосып, майдың түзілуін жеделдетті. Бұл, қаймақты жай ғана араластыруға қарағанда майды тезірек жасауға мүмкіндік берді. Орталық айыру машиналары центрифуганың қасиеттерін май жасау процесіне қолдануға мүмкіндік береді. Бұрынғыдай айналатын қайырмалардың орнына, қайырмалар бекітіліп, ыдыс айналады. Бұл майды сүзбеден және судан жақсырақ бөліп шығаруға көмектеседі. Үйде май айыру үшін жеткілікті үлкен ыдыс, мысалы, май құтысын қолдануға болады. Көптеген үйлерде электрлік араластырғыштар мен тағам дайындау машиналары бар болғандықтан, адамдар үлкен май айырғышсыз да өз үйлерінде май жасай алады. Бұл шағын құралдар қаймақты қатты майға айналғанша араластырады. Содан кейін қолмен араластырып, сүзбе мен суды жояды.