Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Иосиф Сталиннің ұлы (1921–1962)
Son of Joseph Stalin (1921–1962)
Василий Иосифович Сталин Джугашвили (Василий Иосифович Сталин Джугашвили; 21 наурыз 1921 – 19 наурыз 1962) – Иосиф Сталиннің екінші әйелі Надежда Аллилуевадан туған кіші ұлы. 1941 жылы нацистік Германия Кеңес Одағына шабуыл жасап, Барбаросса операциясын басталғанда, ол Әуе күштеріне қатысты. Соғыстан кейін бірнеше басшылық лауазымдарды атқарды, соның ішінде 1948 жылы Мәскеу әскери округі Әуе күштерінің командирі болды. 1953 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін Василий өкіметтен шеттетіліп, ауыр алкоголизмге ұшырады, соңында тұтқындалып түрмеге қамалды. Кейіннен оған шартты кешірім берілді, бірақ өмірінің соңына дейін түрмеде және ауруханада болып, 1962 жылы қайтыс болды.
Vasily Iosifovich Stalin Dzhugashvili (, Василий Иосифович Сталин Джугашвили; 21 March 1921 – 19 March 1962) was the youngest son of Joseph Stalin, born from his second wife, Nadezhda Alliluyeva. He joined the Air Force when Nazi Germany launched Operation Barbarossa, the invasion of the Soviet Union, in 1941. After the war, he held a few command posts, one of them being Commander of the Air Forces of the Moscow Military District in 1948. After his father died in 1953, Vasily lost his authority, developed a severe alcohol problem, and was ultimately arrested and sent to prison. He was later granted clemency, though he spent the remainder of his life between imprisonment and hospitalization until he died in 1962.
Ерте өмір
Василий 1921 жылы 21 наурызда Иосиф Сталин мен Надежда Аллилуеваның ұлы болып дүниеге келді. Оның ағасы Яков Джугашвили (1907 жылы туған) – әкесінің Като Сванидземен бірінші некесінен туған еді, ал кіші әпкесі Светлана (1926 жылы туған) болды. Отбасы Иосифтің жақын досы Федор Сергеевтің ұлы Артем Сергеевті де тәрбиеледі. Федор Артем дүниеге келгеннен кейін төрт ай өткен соң апатта қаза тапты, сондықтан бала Сталин отбасында өсті. Анасы кәсіби жолға түсуге ниеттенгендіктен, бала күтуші Александра Бычокова Сталин мен Светланаға қарауға шақырылды. 1932 жылы 9 қарашада Василийдің анасы өз-өзіне қолы тигізіп, қайтыс болды. Оның өлімін жасыру үшін балаларға Аллилуева перитониттен, яғни ішек қабынуының асқынуынан көз жұмғаны айтылды. Анасының өлімі туралы шындықты білуге дейін 10 жыл өтті. Кейін Светлана анасының өлімі ағасына зор әсер еткенін жазды. Ол 13 жасында арақ іше бастағанын, мас күйінде оны қарғап, шабуылдайтынын айтты. Ол, әсіресе Светланаға қатысты, күшті агрессия көрсетті және Мәскеудің сыртындағы Зубалово дачасында үнемі тәртіпсіздік тудыратын. Аллилуеваның қайтысынан кейін Иосиф Сталин балаларына баратын болмай, Василий мен оның әпкесіне күтімді самоқұмар мен Сталиннің күзетшілерінің басшысы қарады. Әкесінің жоқтығынан Василий, оның күзетшісі болған венгр Карло Паукерге жақын болды. Паукер жиі Совет Одағынан тыс сапарлар жасап, кіші Сталинге сыйлықтар әкеліп тұратын. Бірақ Ұлы тазалау кезінде оның шетелдік тегі мен шетелге сапарлары оны қуғын-сүргінге ұшыратты және 1937 жылдың тамызында атып тасталды. Сталин басқа күзетшілермен де бірге уақыт өткізіп, арақ ішетін. Кейін ол өмірінің барлығын "ересектер арасында, күзетшілер арасында өткізгенін" және бұл оның "жеке өмірі мен мінезіне терең із қалдырғанын" еске алды. Ол әкесінің назарына түсу үшін өзінің істері туралы хаттар жазды, бірақ Иосиф Сталин оған жауап қайтармады.
Vasily was born on 21 March 1921, the son of Joseph Stalin and Nadezhda Alliluyeva. He had an older half brother, Yakov Dzhugashvili (born 1907), from his father's first marriage to Kato Svanidze, and a younger sister, Svetlana, born in 1926. The family also took in Artyom Sergeyev, the son of Fyodor Sergeyev, a close friend of Joseph. Fyodor died in an accident four months after the birth of Artyom, so the boy was raised in the Stalin household. As his mother was interested in pursuing a professional career, a nanny, Alexandra Bychokova, was hired to look after Stalin and Svetlana. On 9 November 1932 Vasily's mother shot herself. To conceal the suicide, the children were told that Alliluyeva had died of peritonitis, a complication from appendicitis. It would be 10 years before they learned the truth of their mother's death. Svetlana would later write that the death of their mother had a profound impact on her brother. She noted that he started to drink alcohol at the age of 13, and in drunken episodes would curse and attack her. He became increasingly violent, especially towards Svetlana, and would be quite disruptive at Zubalovo, a dacha outside Moscow, his primary residence. After the death of Alliluyeva, Joseph Stalin ceased to visit his children; only the nursemaid and head of Stalin's security guards looked after Vasily and his sister. With his father absent, Vasily became close to Károly Pauker, a Hungarian who worked as a bodyguard for his father. Pauker frequently travelled out of the Soviet Union and would bring back gifts to the younger Stalin, though during the Great Purge his foreign nationality and trips abroad had made him a target for repression, and he was shot in August 1937. Stalin spent time with other guards as well, drinking with them. He would later reflect that his entire life had been "spent among adults, among guards" and that it left a "deep mark on the whole of [his] private life and character". He tried to gain the attention of his father, writing letters about what he was doing, but the elder Stalin did not reciprocate.
Әскери қызмет
1933 жылы Сталин мен оның әпкесі Мәскеудегі №25 үлгілік мектепке қабылданды, ол көрнекті мемлекеттік мектеп болатын. Сталин нашар оқушы еді, және Светлана мұғалімдердің оның жаман мінез-құлқын әкесімен жиі талқылайтынын есіне алатын. 1937 жылы оны №2 арнайы мектепке ауыстырды, бірақ онда оның мінез-құлқын түзетуге ешқандай шара қолданылмады. Бір жылдан кейін, 18 жасқа толған Сталин Качинск әскери авиация мектебіне жіберілді. Ол бастапқыда артиллерия мектебіне түскім деген, бірақ оның жартылай ағасы Яков сонда оқып жатқандықтан, әкесі оларды бір әскери салаға жібергісі келмеді. Әкесі мектеп басшылығына оның атына байланысты ешқандай жеңілдіктер мен артықшылықтар бермеуді бұйырды және оның қатардағы әскер казармасында тұруын қалады. Сталин осы мектепте жақсы оқыды, 1939 жылғы әкесіне жолданған есепте ол «Ленин және Сталин партиясының ісіне берілген» және «халықаралық және ішкі жағдайға қатысты мәселелерге қызығушылық танытып, жақсы білген» деп көрсетілген. Алайда, есепте Сталиннің оқуда жаман нәтижелер көрсеткені, міндетті түрде қырылған күйде болғаны және «ұшу кезіндегі қиындықтарға» жаман ден қойғаны да айтылған. Ол 1940 жылдың наурыз айында оқуын аяқтады, соңғы бағалары «керемет» деп бағаланды және әуе күштерінің лейтенанты шені берілді. 1940 жылдың 31 желтоқсанында, 20 жасында, ол Мәскеу мемлекеттік баспа өнері институсының студенті Галина Бурдонскаяға үйленді. 1941 жылдың 22 маусымында Кеңес Одағына нацистік Германия шабуыл жасады. Сталин 1941 жылдың тамызында майданға жіберілді және оның кімдігін жасыру үшін Иванов фамилиясын алды. Сталиннің ұлы болғандықтан, ол сирек ұрысқа қатысты, ал қатысқанда оны әскери топ сүйреп әкелді. Василий 29 ұрысқа қатысып, екі жау ұшағын түсіргені айтылады. Кеңес басшысының ұлы болғандықтан, Василий әріптестерінің көпшілігі тарапынан жек көрілді, олар оның әкесіне ақпарат беруші деп санайтын. 1942 жылдың көктемінде ол Мәскеуге қайтарылды және әуе күштерінің жағдайын тексеруге жіберілді. Ол соғыстың қалған бөлігінде негізінен Мәскеуде болды. Жарылыс салдарынан Василий шені төмендетілді, бірақ бір жарым жыл ішінде әуе дивизиясын басқаруға тағайындалды. Ол генерал шеніне көтеріліп, 25 жасында Қызыл Армиядағы ең жас генерал-майор атанды. Ол сондай-ақ бірнеше ордендермен марапатталды, оның ішінде екі рет Қызыл Ту ордені, Александр Невский ордені және Суворов ордені. Соғыстан кейін ол Кеңес Одағының Германияны оккупациялауына қатысып, Германияға жіберілді. 1946 жылы генерал-майор, 1947 жылы генерал-лейтенант, ал 1948 жылы Мәскеу әскери округінің Әуе күштерінің қолбасшысы болып тағайындалды.
In 1933 Stalin and his sister were enrolled in Moscow Model School No. 25, a prominent public school. Stalin was a poor student, and Svetlana would recall that the teachers would frequently discuss his poor behavior with his father. He was transferred in 1937 to the Special School No. 2, though the faculty there did nothing to curtail his behaviour. One year later Stalin, now aged 18, was sent to the Kachinsk Military Aviation School. He had initially wanted to attend an artillery school, but as his half brother Yakov was already enrolled in one, their father did not want them both in the same military branch. His father ordered the school not to grant him any favours or special privileges due to his name, and asked that he should stay in regular army barracks. Stalin did quite well at this school, with a 1939 report to his father noting he was "[d]edicated to the cause of the Party of Lenin Stalin", and was "interested and well versed in questions related to international and domestic situation". However, the report also noted Stalin tended to study poorly, was unshaven for duty, and reacted "badly to snafus in flight". He completed his schooling in March 1940, with his final marks stating he did "excellent" and was given the rank of air force lieutenant. On 31 December 1940, at 20 years old, he married Galina Burdonskaya, a student at the Moscow State University of Printing Arts. The Soviet Union was invaded by Nazi Germany on 22 June 1941. Stalin was transferred to the front in August 1941 and given the surname Ivanov in an attempt to conceal his identity. As the son of Stalin, he rarely flew in combat, and when he did he was accompanied by a formation. Vasily took part in 29 combat missions, and it is said to have shot down two enemy aircraft. As the son of the Soviet leader, Vasily was hated by most of his colleagues, who felt he was an informant for his father. In the spring of 1942 he was sent back to Moscow, and given the role of inspecting the condition of the air force. He mainly stayed in Moscow for the rest of the war. As a result of the explosion, Vasily was demoted, though within a year and a half he was promoted to command an air division. He was further promoted to the rank of general, and at the age of 25 was made the youngest major general in the Red Army. He was also awarded several decorations, including the Order of Red Banner (twice), the Order of Alexander Nevsky, and the Order of Suvorov. After the war he was transferred to Germany as part of the Soviet occupation. He was promoted to major general in 1946, to Lieutenant General in 1947 and Commander of the Air Forces of the Moscow Military District in 1948.
Соғыстан кейінгі
Соғыстан кейін Василий спортқа, әсіресе мұзды хоккейге қызығушылық танытты. Ол әуе күштерінің, ВВС Мәскеу командасын құруға көмектесті және 1946–1947 жылғы тұңғыш маусымда Анатолий Тарасовты ойыншы-жаттықтырушы ретінде шақырды. Алайда, Тарасов Василиймен ойыншыларды іріктеу мәселесінде дауласып, бір маусымнан кейін CDKA Мәскеу (кейін CSKA Мәскеу) командасына кетіп қалды. 1950 жылдың 5 қаңтарында ВВС командасын тасымалдаған ұшақ Свердловск қаласының үстінде құлап, команданың барлық мүшесі қаза тапты. Осыған қарамастан, ВВС 1951–1953 жылдары үш рет қатарынан КСРО чемпионатының жеңімпазы атанды, ал Василий әкесінің қайтысынан кейін команданы басқарудан бас тартты.
After the war, Vasily took up an interest in sports, in particular ice hockey. He helped develop a team to represent the air force, VVS Moscow, and brought in Anatoly Tarasov as the player coach for the inaugural season in 1946–47. However, Tarasov argued with Vasily over the selection of players and left the team after one season for CDKA Moscow (later CSKA Moscow). On 5 January 1950 a plane carrying the VVS team crashed at Sverdlovsk, killing the team. Even so, VVS won three consecutive Soviet Championship League titles from 1951 to 1953, before Vasily divested himself of the team in the wake of his father's death.
Тұтқындау және қамауға алу
Иосиф Сталин 1953 жылғы 5 наурызда қайтыс болды. Василий әкесінің қайтысынан кейін көп ұзамай келді және мас күйінде ашуланып, әкесі уланған деп мәлімдеді. Әкесінің өлімінен кейін Василий үшін ұзақ және қиын кезең басталды. Қорғаныс министрлігі оған Мәскеуден басқа кез келген әскери округтің басшылығына тағайындалуға рұқсат берді, бірақ ол тек Мәскеуді ғана қабылдағысы келді. Таңдаған қызметінен бас тартылған Василий әскерден зейнетке шығуға мәжбүр болды. Әкесінің қайтысынан екі ай өткен соң, Василий 1953 жылғы 28 сәуірде шетелдік дипломаттармен бірге мейрамханаға барғаны үшін тұтқындалды. Ол Кеңес Одағының басшыларын қаралау, Кеңес үкіметіне қарсы насихат және қылмыстық немқұрайлылық жасады деген айып тағылып, сегіз жылға бас бостандығынан айырылды. Сот жабық есіктердің артында өтті және оған заңгерлік көмек көрсетілмеді. Ол Никита Хрущев пен Георгий Маленков сияқты жаңа Кеңес басшыларына кешірім сұрап үндеді, бірақ нәтиже болмады. Ол Владимир қаласындағы арнайы түрмеде "Василий Павлович Васильев" деген атпен ұсталды. 1960 жылғы 11 қаңтарда түрмеден босатылды. Кеңес Одағы Коммунистік партиясының Орталық Комитеті оған 300 рубль мөлшерінде зейнетақы, Мәскеуде пәтер және Кисловодскіде үш айлық сауықтыру демалысын тағайындады. Оған сондай-ақ генералдың формасын киюге және барлық әскери медальдарын тағуға рұқсат берілді.
Joseph Stalin died on 5 March 1953. Vasily arrived shortly after the death of his father, and in a drunken rage claimed his father had been poisoned. After his father's death, a long period of troubles began for Vasily. The Defense Ministry offered to allow him to take up command of any military district but Moscow, which was the only one he would accept. Denied his choice assignment, Vasily was forced to retire from the military. Less than two months after his father's death, Vasily was arrested on 28 April 1953 because he had visited a restaurant with foreign diplomats. He was charged with denigration of the Soviet Union's leaders, anti Soviet propaganda and criminal negligence, and sentenced to eight years in prison. The trial was conducted in private and he was denied legal representation. His appeal for clemency to the new Soviet leaders, Nikita Khrushchev and Georgy Malenkov, was unsuccessful. He was imprisoned in the special penitentiary of Vladimir under the name "Vasily Pavlovich Vasilyev". He was released from prison on 11 January 1960. The Central Committee of the Communist Party of the Soviet Union issued him a pension of 300 rubles, an apartment in Moscow, and a three month treatment vacation in Kislovodsk. He was also granted permission to wear his general's uniform and all his military medals.
Өлім
Василий 1962 жылы 19 наурызда, 41 жасқа толуына екі күн қалғанда, созылмалы алкоголизм салдарынан қайтыс болды және Арское зиратында жерленді. 1999 жылы Василий толыққанды ақталды, Жоғарғы Соттың Әскери алқасы 1953 жылға қарайтын кеңес үкіметіне қарсы насихат айыптауларын алып тастады. Оның денесі 2002 жылы Мәскеудегі зиратта төртінші әйелінің қасына қайта жерленді.
Vasily died on 19 March 1962, due to chronic alcoholism, two days before his 41st birthday, and was buried in Arskoe Cemetery. Vasily was partially rehabilitated in 1999, when the Military Collegium of the Supreme Court lifted charges of anti Soviet propaganda that dated from 1953. His body was re buried next to his fourth wife in a Moscow cemetery in 2002.
Танымал мәдениет
Ол Армандо Януччидің 2017 жылғы комедиялық сатиралық фильмі «Сталиннің өлімі»нде Руперт Френд есімді актермен сомдалды.
He was portrayed by Rupert Friend in Armando Ianucci's 2017 comedy satire The Death of Stalin.